പ്രാലപം രാമചംദ്രേതി ശുകരാജേതി പംഡിത । ശ്ലോകരാജേതി തം വിപ്ര മോഹാച്ചലിതമാനസഃ
രാമാ, ശുകാ, പണ്ഡിതാ, ശ്ലോകരാജാ എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ ആവർത്തിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ, മായയാൽ മനസ്സ് അലയുന്നു.
തതോഽഹം ദുഃഖസംതപ്തഃ സംജാതഃ സ്വേനകര്മണാ । വിയോഗേനാപി വിപ്രേംദ്ര ശുകസ്യ ശൃണു സാംപ്രതമ്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയ ഞാൻ, എന്റെ തന്നെ കര്മ്മഫലത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ശുകപക്ഷിയുമായി വേർപാടിലും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, ഇപ്പോൾ അതിന്റെ കഥ കേൾക്കൂ.
വിസ്മൃതം തന്മയാ ജ്ഞാനം സിദ്ധേനാപി പ്രകാശിതമ് । സംസ്മരഞ്ഛോകസംതപ്തസ്തം ശുകം ചാടുകാരകമ്
സിദ്ധനായിട്ടും വെളിപ്പെടുത്തിയ ആ ജ്ഞാനം ഞാൻ മറന്നുപോയി; ആ മനോഹരമായി സംസാരിച്ച ശുകപക്ഷിയെ ഓർത്ത് ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയിരുന്നു.
വത്സവത്സേതി നിത്യം വൈ പ്രലപഞ്ഛൃണു ഭാര്ഗവ । ഗദ്യപദ്യമയൈര്വാക്യൈഃ സംസ്കൃതാക്ഷരസംയുതൈഃ
എപ്പോഴും 'മകനേ, മകനേ' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു, ഭാർഗവാ, ഗദ്യവും പദ്യവും ചേർന്ന വാക്കുകളിൽ, സംസ്കൃതക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവയിൽ.
ത്വാം വിനാ കശ്ച മാം വത്സ ബോധയിഷ്യതി സാംപ്രതമ് । കഥാഭിസ്തു വിചിത്രാഭിഃ പക്ഷിരാജപ്രസാദ്യ മാമ്
എന്റെ കുഞ്ഞേ, നിന്നില്ലാതെ ഇനി ആരാണ് എനിക്ക് മനോഹരമായ കഥകള് പറഞ്ഞ്, പക്ഷിരാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു എന്നെ ആകര്ഷിച്ച് ഉപദേശിക്കാനാവുക?
അസ്മിന്സുനിര്ജനോദ്യാനേ വിഹായ ക്വ ഗതോ ഭവാന് । കേന ദോഷേണ ലിപ്തോസ്മി തന്മേ കഥയ സാംപ്രതമ്
ഈ പൂർണ്ണമായ ശൂന്യമായ തോട്ടത്തിൽ എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്? എനിക്ക് ഏത് പാപം കൊണ്ടാണ് ഈ ദോഷം സംഭവിച്ചത്? അതെനിക്ക് ഇപ്പോൾ പറയൂ.
ഏവംവിധൈരഹം വാക്യൈഃ കരുണൈസ്തൈസ്തു മോഹിതഃ । ഏവമാദി പ്രലപ്യാഹം ശോകേനാപി സുപീഡിതഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് ഞാൻ മനസ്സിലാകാതെ പോയി; ഇങ്ങനെ പലതും സംസാരിച്ച് ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി.
മൃതോഹം തേന മോഹേന തദ്ഭാവേനാപി മോഹിതഃ । മരണേ യാദൃശോ ഭാവോ മതിശ്ചാസീച്ച യാദൃശീ
അങ്ങനെ ആ മോഹത്തിൽ ഞാൻ മരിച്ചുപോയി; മരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന മനോഭാവവും ചിന്തയും അതായിരുന്നു.
താദൃശേനാപി ഭാവേന ജാതോഽഹം ദ്വിജസത്തമ । ഗര്ഭവാസോ മയാ പ്രാപ്തോ ജ്ഞാനസ്മൃതിവിധായകഃ
അത് കൊണ്ടുതന്നെ, മഹാനായ ദ്വിജന്, ഞാൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ജ്ഞാനവും ഓർമ്മയും ഉള്ളവനായി ഞാൻ ജനിച്ചു.
സ്മൃതം പൂര്വകൃതം കര്മ സ്വയമേവ വിചേഷ്ടിതമ് । മയാ പാപേന മൂഢേന കിം കൃതം ഹ്യകൃതാത്മനാ
മുൻപുണ്ടാക്കിയ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ ഓർമ്മിച്ചു; എന്റെ അജ്ഞതയാൽ ഞാൻ ചെയ്ത പാപം എന്താണ്, ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തുവെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഗര്ഭയോഗസമാരൂഢഃ പുനസ്തം ചിംതയാമ്യഹമ് । തേന മേ നിര്മലം ജ്ഞാനം ജാതം വൈ സര്വദര്ശകമ്
ഗർഭത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കെ ഞാൻ വീണ്ടും അതെല്ലാം ചിന്തിച്ചു; അതിനാൽ എന്റെ ഉള്ളിൽ നിർമ്മലമായ, എല്ലാം കാണുന്ന ജ്ഞാനം ഉദിച്ചു.
ഗുരോസ്തസ്യ പ്രസാദാച്ച പ്രാപ്തം വൈ ജ്ഞാനമുത്തമമ് । തസ്യവാക്യോദകൈഃ സ്വച്ഛൈഃ കായസ്യ മലമേവ ച
ആ ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ഉത്തമമായ ജ്ഞാനം നേടി; അവന്റെ ശുദ്ധമായ വാക്കുകളുടെ ജലത്തിൽ എന്റെ ശരീരത്തിലെ മലിനതകൾ കഴുകി നീങ്ങി.
സബാഹ്യാഭ്യംതരം വിപ്ര ക്ഷാലിതം നിര്മലം കൃതമ് । തിര്യക്ത്വം ച മയാ പ്രാപ്തം ശുകജാതിസമുദ്ഭവമ്
പുറത്തും ഉള്ളിലും, ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ ശുദ്ധിയും നിർമ്മലതയും നേടി; ഞാൻ പക്ഷികളിൽപ്പെട്ട ശുകവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ജീവിയായി.
ശുകസ്യ ധ്യാനഭാവേന മരണേ സമുപസ്ഥിതേ । തസ്മിന്കാലേ മൃതോ വിപ്ര തദ്ഭാവേനാപി ഭാവിതഃ
ശുകന്റെ ധ്യാനഭാവത്തിൽ, മരണം അടുത്തപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണാ, അപ്പോൾ ഞാൻ മരിച്ചു; അന്നത്തെ മനോഭാവം തന്നെയായിരുന്നു എന്റെ ഉള്ളിൽ.
താദൃശോഽസ്മി പുനര്ജാതഃ ശുകരൂപോ മഹീതലേ । മരണേ യാദൃശോ ഭാവഃ പ്രാണിനാം പരിജായതേ
അങ്ങനെ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ഒരു ശുകരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു; മരിക്കുമ്പോൾ ജീവികൾക്ക് ഉള്ള ഭാവം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ്.
താദൃശാഃ സ്യുസ്തു സത്വാസ്തേ തദ്രൂപാസ്തത്പരായണാഃ । തദ്ഗുണാസ്തത്സ്വരൂപാസ്തേ ഭാവഭൂതാ ഭവംതി ഹി
അങ്ങനെയുള്ള ഭാവം ഉള്ളവർ അങ്ങനെയുള്ള രൂപവും സ്വഭാവവും കൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവവും അവർക്കുണ്ട്, ആ ഭാവത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ ആകുന്നു.
മൃത്യകാലസ്യ വിപ്രേംദ്ര ഭാവേനാപി ന സംശയഃ । അതുലം പ്രാപ്തവാഞ്ജ്ഞാനമഹമത്ര മഹാമതേ
മരണസമയത്ത്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങനെയുള്ള ഭാവം കൊണ്ടു ഞാൻ അതുല്യമായ ജ്ഞാനം നേടി, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തേന സര്വം വിപശ്യാമി യദ്ഭൂതം യദ്ഭവിഷ്യതി । വര്തമാനം മഹാപ്രാജ്ഞ ജ്ഞാനേനാപി മഹാമതേ
അതിനാൽ, മഹാപണ്ഡിതാ, ഞാൻ എല്ലാം കാണുന്നു—മുന്പുണ്ടായതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും—ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ.
സര്വം വിദാമ്യഹം ഹ്യത്ര സംസ്ഥിതോപി ന സംശയഃ । താരണായ മനുഷ്യാണാം സംസാരേ പരിവര്തതാമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഇരിക്കുമ്പോഴും, സംശയമില്ലാതെ എല്ലാം അറിയുന്നു; ഈ സംസാരത്തിൽ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്ന മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കാനാണ് അതെല്ലാം.
നാസ്തി തീര്ഥം ഗുരുസമം ബംധച്ഛേദകരം ദ്വിജ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ശൃണു ഭാര്ഗവനംദന
ബന്ധങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതിൽ ഗുരുവിനോട് തുല്യമായ തിര്ഥം ഒന്നുമില്ല, ബ്രാഹ്മണാ; ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഭൃഗുവംശജാ, നീ കേൾക്കൂ.
യത്ത്വയാ പൃച്ഛിതം വിപ്ര തത്തേ സര്വം പ്രകാശിതമ് । സ്ഥലജാച്ചോദകാത്സര്വം ബാഹ്യം മലം പ്രണശ്യതി
നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം, ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ വെളിപ്പെടുത്തി; മണ്ണിലും വെള്ളത്തിലും കഴുകുമ്പോൾ പുറം മലിനതകൾ എല്ലാം നശിക്കും.
ജന്മാംതരകൃതാന്പാപാന്ഗുരുതീര്ഥം പ്രണാശയേത് । സംസാരതാരണായൈവ ജംഗമം തീര്ഥമുത്തമമ്
ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ ഗുരുതീർത്ഥം നശിപ്പിക്കും; സംസാരത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ചലിക്കുന്ന തിര്ഥം ഗുരുവാണ്.
വിഷ്ണുരുവാച- ശുക ഏവം മഹാപ്രാജ്ഞശ്ച്യവനായ മഹാത്മനേ । തത്ത്വം പ്രകാശയിത്വാ തു വിരരാമ നൃപോത്തമ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ മഹാപണ്ഡിതനായ ശുകൻ മഹാത്മാവായ ച്യവനനോട് സത്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തി, രാജാവേ, പിന്നെ മൗനം പാലിച്ചു.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ജംഗമം തീര്ഥമുത്തമമ് । വരം വരയ ഭദ്രം തേ യത്തേ മനസി വര്ത്തതേ
ഇവയെല്ലാം, ഉത്തമമായ സഞ്ചരിക്കുന്ന തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ അതു ചോദിക്കൂ, നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ.
വേന ഉവാച- നാഹം രാജ്യസ്യ കാമാര്ഥീ നാന്യത്കിംചിത്പ്രകാമയേ । സദേഹോ ഗംതുമിച്ഛാമി തവ കായം ജനാര്ദന
വേനൻ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് രാജ്യം വേണ്ട, മറ്റൊന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഈ ശരീരത്തിൽ തന്നെ നിന്നെ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ജനാർദ്ദനാ.
ഏവം വരമഹം മന്യേ യദി ദാതുമിഹേച്ഛസി । വിഷ്ണുരുവാച- യജ ത്വമശ്വമേധേന രാജസൂയേന ഭൂപതേ
ഇത്തരം ഒരു വരം നൽകാൻ നീ തയ്യാറാണെങ്കിൽ ഞാൻ അതു സ്വീകരിക്കുന്നു; വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അശ്വമേധവും രാജസൂയയാഗവും നടത്തുക.
ഗോ ഭൂ സ്വര്ണാമ്ബുധാന്യാനാം കുരു ദാനം മഹാമതേ । ദാനാന്നശ്യതി വൈ പാപം ബ്രഹ്മവധ്യാദിഘോരകമ്
നല്ല ബുദ്ധിയുള്ളവനേ, പശുക്കൾ, ഭൂമി, പൊന്നും വെള്ളവും ദാനം ചെയ്യുക; ദാനം ചെയ്താൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള ഭയങ്കര പാപങ്ങൾ പോലും നശിക്കും.
ചതുര്വര്ഗസ്തു ദാനേന സിദ്ധ്യത്യേവ ന സംശയഃ । തസ്മാദ്ദാനം പ്രകര്തവ്യം മാമുദ്ദിശ്യ ച ഭൂപതേ
ജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളും ദാനത്തിലൂടെ തന്നെ നേടാം, ഇതിൽ സംശയമില്ല; അതിനാൽ, രാജാവേ, എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം.
യാദൃശേനാപി ഭാവേന മാമുദ്ദിശ്യ ദദാതി യഃ । താദൃശം തസ്യ വൈ ഭാവം സത്യമേവം കരോമ്യഹമ്
ആർക്കും എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് എങ്ങനെയൊക്കെ ഭാവത്തോടെ ദാനം ചെയ്യുകയാണോ, അതേ ഭാവത്തിൽ ഞാൻ അവനു അതു സത്യമായി നൽകും.
ഋഷീണാം ദര്ശനാത്സ്പര്ശാദ്ഭ്രഷ്ടസ്തേ പാപസംചയഃ । ആഗമിഷ്യസി യജ്ഞാംതേ മമ ദേഹം ന സംശയഃ
മഹർഷിമാരെ കാണുകയും സ്പർശിക്കുകയും ചെയ്താൽ പാപസഞ്ചയം നശിക്കും; യാഗം കഴിഞ്ഞ് നീ എന്റെ ശരീരത്തിൽ എത്തും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.