ലുബ്ധകേനാപി പാപേന കേനാപ്യേകഃ ശുകഃ ശിശുഃ । ബംധയിത്വാ സമാനീതോ വിക്രയാര്ഥം സമുദ്യതഃ
ലോഭിയും പാപിയും ആയ ഒരാൾ ഒരു ചെറു ശുകപക്ഷിയെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു, വിൽക്കാനായി ഒരുക്കി.
ചാടുകാംര സുരൂപം തം പടുവാക്യം സമീക്ഷ്യ ച । ഗൃഹീതോ ബ്രാഹ്മണൈകേന മമ പ്രീത്യാ സമര്പിതഃ
ആ മനോഹരവും സുന്ദരവും വാക്കിൽ ചതുരവുമായ പക്ഷിയെ കണ്ടു, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അതിനെ എടുത്തു, സ്നേഹത്തോടെ എനിക്ക് സമ്മാനിച്ചു.
ജ്ഞാനധ്യാനസ്ഥിതോ നിത്യമഹമേവ ദ്വിജോത്തമ । സമേ ബാലസ്വഭാവേന കൌതുകാത്കരസംസ്ഥിതഃ
എനിക്ക് എപ്പോഴും ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും നിലനിൽക്കുന്നു, മഹാനായ ദ്വിജനേ, എന്നാൽ ബാലസ്വഭാവം കൊണ്ടും കൗതുകം കൊണ്ടും ഞാൻ അതിനെ കൈയിൽ പിടിച്ചു വച്ചു.
തസ്യ കൌതുകവാക്യൈര്വാ മുഗ്ധോഽഹം ദ്വിജസത്തമ । ശുകസ്യ പുത്രരൂപസ്യ നിത്യം തത്പരമാനസഃ
അതിന്റേതായ കൗതുകപൂർണമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട് ഞാൻ ആകർഷിതനായി, മഹാനായ ദ്വിജനേ, ആ ശുകപക്ഷിയെ ഞാൻ മകനായി കരുതി, മനസ്സ് എല്ലാം അതിലായിരുന്നു.
മാമേവം വദതേ സോപി താതതാതേതി ആസ്യതാമ് । സ്നാതും ഗച്ഛ മഹാഭാഗ ദേവമര്ചയ സാംപ്രതമ്
അവൻ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയും: 'അച്ഛാ, അച്ഛാ, ഇരിക്കൂ, നീ സ്നാനം ചെയ്യൂ, ഭാഗ്യശാലിയേ, ദൈവങ്ങളെ ഇപ്പോൾ പൂജിക്കൂ.'
ഇത്യാദിചാടുകൈര്വാക്യൈര്മാമേവം പരിഭാഷയേത് । തസ്യവാക്യവിനോദേന വിസ്മൃതം ജ്ഞാനമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ എന്നോട് സംസാരിച്ചിരിക്കും; അവന്റെ വാക്കുകളുടെ ആനന്ദത്തിൽ എന്റെ ഉന്നതമായ ജ്ഞാനം ഞാൻ മറന്നുപോയി.
പുഷ്പാര്ഥം ഫലഭോഗാര്ഥം ഗതോഹം വനമേവ ച । നീതഃ ശുകോ ബിഡാലേന മമ ദുഃഖസ്യ ഹേതവേ
പൂക്കൾക്കും ഫലങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഞാൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമായി, ശുകപക്ഷിയെ ഒരു പൂച്ച കൊണ്ടുപോയി.
മമ സംസര്ഗിഭിഃ സര്വൈര്വയസ്യൈഃ സാധുചാരിഭിഃ । ബിഡാലേന ഹതഃ പക്ഷീ തേനൈവ ഭക്ഷിതോ ഹി സഃ
എന്റെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും നല്ലവരായിരുന്നു, അവരുടെ ഇടയിൽ തന്നെ, ആ പക്ഷിയെ പൂച്ച കൊന്നു, അതിനെ തിന്നുകയും ചെയ്തു.
ശ്രുത്വാ മൃത്യും ഗതം വിപ്ര ശുകം തം ചാടുകാരകമ് । മഹതാ ദുഃഖഭാവേന അസുഖേനാതിദുഃഖിതഃ
ശുകപക്ഷി, മനോഹരമായി സംസാരിച്ചവൻ, മരിച്ചുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ വലിയ ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും ആകയായിരുന്നു.
തസ്യ ദുഃഖേന മുഗ്ധോസ്മി തീവ്രേണാപി സുപീഡിതഃ । മഹതാ മോഹജാലേന ബദ്ധോഽഹം ദ്വിജപുംഗവ
അവന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ടു ഞാൻ വിറങ്ങലിച്ചു, അതീവ വേദന അനുഭവിച്ചു; മഹാനായ ദ്വിജനേ, വലിയ മായാജാലത്തിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങി.
പ്രാലപം രാമചംദ്രേതി ശുകരാജേതി പംഡിത । ശ്ലോകരാജേതി തം വിപ്ര മോഹാച്ചലിതമാനസഃ
രാമാ, ശുകാ, പണ്ഡിതാ, ശ്ലോകരാജാ എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ ആവർത്തിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ, മായയാൽ മനസ്സ് അലയുന്നു.
തതോഽഹം ദുഃഖസംതപ്തഃ സംജാതഃ സ്വേനകര്മണാ । വിയോഗേനാപി വിപ്രേംദ്ര ശുകസ്യ ശൃണു സാംപ്രതമ്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയ ഞാൻ, എന്റെ തന്നെ കര്മ്മഫലത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ശുകപക്ഷിയുമായി വേർപാടിലും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, ഇപ്പോൾ അതിന്റെ കഥ കേൾക്കൂ.
വിസ്മൃതം തന്മയാ ജ്ഞാനം സിദ്ധേനാപി പ്രകാശിതമ് । സംസ്മരഞ്ഛോകസംതപ്തസ്തം ശുകം ചാടുകാരകമ്
സിദ്ധനായിട്ടും വെളിപ്പെടുത്തിയ ആ ജ്ഞാനം ഞാൻ മറന്നുപോയി; ആ മനോഹരമായി സംസാരിച്ച ശുകപക്ഷിയെ ഓർത്ത് ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയിരുന്നു.
വത്സവത്സേതി നിത്യം വൈ പ്രലപഞ്ഛൃണു ഭാര്ഗവ । ഗദ്യപദ്യമയൈര്വാക്യൈഃ സംസ്കൃതാക്ഷരസംയുതൈഃ
എപ്പോഴും 'മകനേ, മകനേ' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു, ഭാർഗവാ, ഗദ്യവും പദ്യവും ചേർന്ന വാക്കുകളിൽ, സംസ്കൃതക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവയിൽ.
ത്വാം വിനാ കശ്ച മാം വത്സ ബോധയിഷ്യതി സാംപ്രതമ് । കഥാഭിസ്തു വിചിത്രാഭിഃ പക്ഷിരാജപ്രസാദ്യ മാമ്
എന്റെ കുഞ്ഞേ, നിന്നില്ലാതെ ഇനി ആരാണ് എനിക്ക് മനോഹരമായ കഥകള് പറഞ്ഞ്, പക്ഷിരാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു എന്നെ ആകര്ഷിച്ച് ഉപദേശിക്കാനാവുക?
അസ്മിന്സുനിര്ജനോദ്യാനേ വിഹായ ക്വ ഗതോ ഭവാന് । കേന ദോഷേണ ലിപ്തോസ്മി തന്മേ കഥയ സാംപ്രതമ്
ഈ പൂർണ്ണമായ ശൂന്യമായ തോട്ടത്തിൽ എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്? എനിക്ക് ഏത് പാപം കൊണ്ടാണ് ഈ ദോഷം സംഭവിച്ചത്? അതെനിക്ക് ഇപ്പോൾ പറയൂ.
ഏവംവിധൈരഹം വാക്യൈഃ കരുണൈസ്തൈസ്തു മോഹിതഃ । ഏവമാദി പ്രലപ്യാഹം ശോകേനാപി സുപീഡിതഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് ഞാൻ മനസ്സിലാകാതെ പോയി; ഇങ്ങനെ പലതും സംസാരിച്ച് ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി.
മൃതോഹം തേന മോഹേന തദ്ഭാവേനാപി മോഹിതഃ । മരണേ യാദൃശോ ഭാവോ മതിശ്ചാസീച്ച യാദൃശീ
അങ്ങനെ ആ മോഹത്തിൽ ഞാൻ മരിച്ചുപോയി; മരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന മനോഭാവവും ചിന്തയും അതായിരുന്നു.
താദൃശേനാപി ഭാവേന ജാതോഽഹം ദ്വിജസത്തമ । ഗര്ഭവാസോ മയാ പ്രാപ്തോ ജ്ഞാനസ്മൃതിവിധായകഃ
അത് കൊണ്ടുതന്നെ, മഹാനായ ദ്വിജന്, ഞാൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ജ്ഞാനവും ഓർമ്മയും ഉള്ളവനായി ഞാൻ ജനിച്ചു.
സ്മൃതം പൂര്വകൃതം കര്മ സ്വയമേവ വിചേഷ്ടിതമ് । മയാ പാപേന മൂഢേന കിം കൃതം ഹ്യകൃതാത്മനാ
മുൻപുണ്ടാക്കിയ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ ഓർമ്മിച്ചു; എന്റെ അജ്ഞതയാൽ ഞാൻ ചെയ്ത പാപം എന്താണ്, ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തുവെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഗര്ഭയോഗസമാരൂഢഃ പുനസ്തം ചിംതയാമ്യഹമ് । തേന മേ നിര്മലം ജ്ഞാനം ജാതം വൈ സര്വദര്ശകമ്
ഗർഭത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കെ ഞാൻ വീണ്ടും അതെല്ലാം ചിന്തിച്ചു; അതിനാൽ എന്റെ ഉള്ളിൽ നിർമ്മലമായ, എല്ലാം കാണുന്ന ജ്ഞാനം ഉദിച്ചു.
ഗുരോസ്തസ്യ പ്രസാദാച്ച പ്രാപ്തം വൈ ജ്ഞാനമുത്തമമ് । തസ്യവാക്യോദകൈഃ സ്വച്ഛൈഃ കായസ്യ മലമേവ ച
ആ ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ഉത്തമമായ ജ്ഞാനം നേടി; അവന്റെ ശുദ്ധമായ വാക്കുകളുടെ ജലത്തിൽ എന്റെ ശരീരത്തിലെ മലിനതകൾ കഴുകി നീങ്ങി.
സബാഹ്യാഭ്യംതരം വിപ്ര ക്ഷാലിതം നിര്മലം കൃതമ് । തിര്യക്ത്വം ച മയാ പ്രാപ്തം ശുകജാതിസമുദ്ഭവമ്
പുറത്തും ഉള്ളിലും, ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ ശുദ്ധിയും നിർമ്മലതയും നേടി; ഞാൻ പക്ഷികളിൽപ്പെട്ട ശുകവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ജീവിയായി.
ശുകസ്യ ധ്യാനഭാവേന മരണേ സമുപസ്ഥിതേ । തസ്മിന്കാലേ മൃതോ വിപ്ര തദ്ഭാവേനാപി ഭാവിതഃ
ശുകന്റെ ധ്യാനഭാവത്തിൽ, മരണം അടുത്തപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണാ, അപ്പോൾ ഞാൻ മരിച്ചു; അന്നത്തെ മനോഭാവം തന്നെയായിരുന്നു എന്റെ ഉള്ളിൽ.
താദൃശോഽസ്മി പുനര്ജാതഃ ശുകരൂപോ മഹീതലേ । മരണേ യാദൃശോ ഭാവഃ പ്രാണിനാം പരിജായതേ
അങ്ങനെ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ഒരു ശുകരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു; മരിക്കുമ്പോൾ ജീവികൾക്ക് ഉള്ള ഭാവം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ്.
താദൃശാഃ സ്യുസ്തു സത്വാസ്തേ തദ്രൂപാസ്തത്പരായണാഃ । തദ്ഗുണാസ്തത്സ്വരൂപാസ്തേ ഭാവഭൂതാ ഭവംതി ഹി
അങ്ങനെയുള്ള ഭാവം ഉള്ളവർ അങ്ങനെയുള്ള രൂപവും സ്വഭാവവും കൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവവും അവർക്കുണ്ട്, ആ ഭാവത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ ആകുന്നു.
മൃത്യകാലസ്യ വിപ്രേംദ്ര ഭാവേനാപി ന സംശയഃ । അതുലം പ്രാപ്തവാഞ്ജ്ഞാനമഹമത്ര മഹാമതേ
മരണസമയത്ത്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങനെയുള്ള ഭാവം കൊണ്ടു ഞാൻ അതുല്യമായ ജ്ഞാനം നേടി, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തേന സര്വം വിപശ്യാമി യദ്ഭൂതം യദ്ഭവിഷ്യതി । വര്തമാനം മഹാപ്രാജ്ഞ ജ്ഞാനേനാപി മഹാമതേ
അതിനാൽ, മഹാപണ്ഡിതാ, ഞാൻ എല്ലാം കാണുന്നു—മുന്പുണ്ടായതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും—ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ.
സര്വം വിദാമ്യഹം ഹ്യത്ര സംസ്ഥിതോപി ന സംശയഃ । താരണായ മനുഷ്യാണാം സംസാരേ പരിവര്തതാമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഇരിക്കുമ്പോഴും, സംശയമില്ലാതെ എല്ലാം അറിയുന്നു; ഈ സംസാരത്തിൽ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്ന മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കാനാണ് അതെല്ലാം.
നാസ്തി തീര്ഥം ഗുരുസമം ബംധച്ഛേദകരം ദ്വിജ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ശൃണു ഭാര്ഗവനംദന
ബന്ധങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതിൽ ഗുരുവിനോട് തുല്യമായ തിര്ഥം ഒന്നുമില്ല, ബ്രാഹ്മണാ; ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഭൃഗുവംശജാ, നീ കേൾക്കൂ.