തതസ്തു ജായതേ ജ്ഞാനം സര്വതത്ത്വാര്ഥദര്ശകമ് । തത്ത്വമൂലമിദം ജ്ഞാനം നിര്മലം സര്വദര്ശകമ്
അതിനുശേഷം, എല്ലാ തത്ത്വങ്ങളുടെ അർത്ഥം കാണുന്ന അറിവ് ഉദിക്കുന്നു. സത്യമൂലമായ ഈ അറിവ് നിർമ്മലവും സർവ്വം കാണുന്നതുമാണ്.
തസ്മാച്ഛാംതിം കുരുഷ്വ ത്വം സര്വസൌഖ്യപ്രവര്ദ്ധിനീമ് । സമഃ ശത്രൌ ച മിത്രേ ച യഥാത്മനി തഥാപരേ
അതിനാൽ, എല്ലാ സുഖവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സമാധാനം നീ വളർത്തുക. ശത്രുവിനോടും സുഹൃത്തിനോടും, സ്വയംപോലെയും മറ്റുള്ളവരോടും സമത്വം പുലർത്തുക.
ഭവ സ്വനിയതോ നിത്യം ജിതാഹാരോ ജിതേംദ്രിയഃ । മൈത്രം നൈവ പ്രകര്തവ്യം വൈരം ദൂരേ പരിത്യജേത്
എപ്പോഴും സ്വയംനിയന്ത്രിതനായി, അഹാരം മിതമായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായി ഇരിക്കുക. അനാവശ്യമായ സൗഹൃദം ഉണ്ടാക്കരുത്, വൈരം ദൂരെയാക്കി ഉപേക്ഷിക്കുക.
നിഃസംഗോ നിഃസ്പൃഹോ ഭൂത്വാ ഏകാംതസ്ഥാനമാശ്രിതഃ । സര്വപ്രകാശകോ ജ്ഞാനീ സര്വദര്ശീ ഭവിഷ്യസി
ബന്ധങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഇല്ലാതെ, ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്ത് ആശ്രയം തേടുക. അങ്ങിനെ ചെയ്താൽ നീ എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനും സർവ്വം കാണുന്നവനും ആകും.
ഏകസ്ഥാനസ്ഥിതോ വത്സ ത്രൈലോക്യേ യദ്ഭവിഷ്യതി । വൃത്താംതം വേത്സ്യസി ത്വം തു മത്പ്രസാദാന്ന സംശയഃ
ഒരു സ്ഥലത്ത് ഇരുന്നുകൊണ്ടു തന്നെ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്ത് സംഭവിച്ചാലും, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ അതറിയും, സംശയമില്ല.
കുംജല ഉവാച- സിദ്ധേന തേന മേ വിപ്ര ജ്ഞാനരൂപം പ്രകാശിതമ് । തസ്യ വാക്യേ സ്ഥിതോ നിത്യം തദ്ഭാവേനാപി ഭാവിതഃ
കുഞ്ചലൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണാ, ആ സിദ്ധൻ എന്നെ അറിവിന്റെ സ്വഭാവം അറിയിച്ചു. അവന്റെ വാക്കുകളിൽ എപ്പോഴും നിലകൊണ്ടു, അവന്റെ ഭാവത്തിൽ ഞാൻ ലയിച്ചു.
ത്രൈലോക്യേ വര്ത്തതേ യദ്യദേകസ്ഥാനേ സ്ഥിതോ ഹ്യഹമ് । തത്തദേവ പ്രജാനാമി പ്രസാദാത്തസ്യ സദ്ഗുരോഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്ത് ഉണ്ടോ, ഞാൻ ഒരിടത്ത് ഇരുന്നാലും അതെല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു, ആ സത്ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതമാത്മവൃത്താംതമേവ ഹി । അന്യത്കിം തേ പ്രവക്ഷ്യാമി തദ്ബ്രൂഹി ദ്വിജസത്തമ
എന്റെ കഥ ഞാൻ മുഴുവനും പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് പറയണം? മഹാനായ ദ്വിജനേ, നീ പറയൂ.
ച്യവന ഉവാച- കീരയോനിം കഥം പ്രാപ്തോ ഭവാഞ്ജ്ഞാനവതാം വരഃ । തന്മേ ത്വം കാരണം ബ്രൂഹി സര്വസംദേഹനാശനമ്
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ എങ്ങനെ പക്ഷിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു? അതിന്റെ കാരണം, എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കുന്നതായത്, ദയവായി എനിക്കു പറയൂ.
കുംജല ഉവാച- സംസര്ഗാജ്ജായതേ പാപം സംസര്ഗാത്പുണ്യമേവ ഹി । തസ്മാദ്വിവര്ജയേച്ഛുദ്ധോ ഭവ്യം വിരുദ്ധമേവ ച
കുഞ്ചലൻ പറഞ്ഞു: കൂട്ടായ്മകൊണ്ടാണ് പാപവും, കൂട്ടായ്മകൊണ്ടാണ് പുണ്യവും ഉണ്ടാകുന്നത്. അതിനാൽ ശുദ്ധന്മാർക്ക് അനാവശ്യമായതും വിരുദ്ധമായതും ഒഴിവാക്കണം.
ലുബ്ധകേനാപി പാപേന കേനാപ്യേകഃ ശുകഃ ശിശുഃ । ബംധയിത്വാ സമാനീതോ വിക്രയാര്ഥം സമുദ്യതഃ
ലോഭിയും പാപിയും ആയ ഒരാൾ ഒരു ചെറു ശുകപക്ഷിയെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു, വിൽക്കാനായി ഒരുക്കി.
ചാടുകാംര സുരൂപം തം പടുവാക്യം സമീക്ഷ്യ ച । ഗൃഹീതോ ബ്രാഹ്മണൈകേന മമ പ്രീത്യാ സമര്പിതഃ
ആ മനോഹരവും സുന്ദരവും വാക്കിൽ ചതുരവുമായ പക്ഷിയെ കണ്ടു, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അതിനെ എടുത്തു, സ്നേഹത്തോടെ എനിക്ക് സമ്മാനിച്ചു.
ജ്ഞാനധ്യാനസ്ഥിതോ നിത്യമഹമേവ ദ്വിജോത്തമ । സമേ ബാലസ്വഭാവേന കൌതുകാത്കരസംസ്ഥിതഃ
എനിക്ക് എപ്പോഴും ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും നിലനിൽക്കുന്നു, മഹാനായ ദ്വിജനേ, എന്നാൽ ബാലസ്വഭാവം കൊണ്ടും കൗതുകം കൊണ്ടും ഞാൻ അതിനെ കൈയിൽ പിടിച്ചു വച്ചു.
തസ്യ കൌതുകവാക്യൈര്വാ മുഗ്ധോഽഹം ദ്വിജസത്തമ । ശുകസ്യ പുത്രരൂപസ്യ നിത്യം തത്പരമാനസഃ
അതിന്റേതായ കൗതുകപൂർണമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട് ഞാൻ ആകർഷിതനായി, മഹാനായ ദ്വിജനേ, ആ ശുകപക്ഷിയെ ഞാൻ മകനായി കരുതി, മനസ്സ് എല്ലാം അതിലായിരുന്നു.
മാമേവം വദതേ സോപി താതതാതേതി ആസ്യതാമ് । സ്നാതും ഗച്ഛ മഹാഭാഗ ദേവമര്ചയ സാംപ്രതമ്
അവൻ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയും: 'അച്ഛാ, അച്ഛാ, ഇരിക്കൂ, നീ സ്നാനം ചെയ്യൂ, ഭാഗ്യശാലിയേ, ദൈവങ്ങളെ ഇപ്പോൾ പൂജിക്കൂ.'
ഇത്യാദിചാടുകൈര്വാക്യൈര്മാമേവം പരിഭാഷയേത് । തസ്യവാക്യവിനോദേന വിസ്മൃതം ജ്ഞാനമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ എന്നോട് സംസാരിച്ചിരിക്കും; അവന്റെ വാക്കുകളുടെ ആനന്ദത്തിൽ എന്റെ ഉന്നതമായ ജ്ഞാനം ഞാൻ മറന്നുപോയി.
പുഷ്പാര്ഥം ഫലഭോഗാര്ഥം ഗതോഹം വനമേവ ച । നീതഃ ശുകോ ബിഡാലേന മമ ദുഃഖസ്യ ഹേതവേ
പൂക്കൾക്കും ഫലങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഞാൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമായി, ശുകപക്ഷിയെ ഒരു പൂച്ച കൊണ്ടുപോയി.
മമ സംസര്ഗിഭിഃ സര്വൈര്വയസ്യൈഃ സാധുചാരിഭിഃ । ബിഡാലേന ഹതഃ പക്ഷീ തേനൈവ ഭക്ഷിതോ ഹി സഃ
എന്റെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും നല്ലവരായിരുന്നു, അവരുടെ ഇടയിൽ തന്നെ, ആ പക്ഷിയെ പൂച്ച കൊന്നു, അതിനെ തിന്നുകയും ചെയ്തു.
ശ്രുത്വാ മൃത്യും ഗതം വിപ്ര ശുകം തം ചാടുകാരകമ് । മഹതാ ദുഃഖഭാവേന അസുഖേനാതിദുഃഖിതഃ
ശുകപക്ഷി, മനോഹരമായി സംസാരിച്ചവൻ, മരിച്ചുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ വലിയ ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും ആകയായിരുന്നു.
തസ്യ ദുഃഖേന മുഗ്ധോസ്മി തീവ്രേണാപി സുപീഡിതഃ । മഹതാ മോഹജാലേന ബദ്ധോഽഹം ദ്വിജപുംഗവ
അവന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ടു ഞാൻ വിറങ്ങലിച്ചു, അതീവ വേദന അനുഭവിച്ചു; മഹാനായ ദ്വിജനേ, വലിയ മായാജാലത്തിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങി.
പ്രാലപം രാമചംദ്രേതി ശുകരാജേതി പംഡിത । ശ്ലോകരാജേതി തം വിപ്ര മോഹാച്ചലിതമാനസഃ
രാമാ, ശുകാ, പണ്ഡിതാ, ശ്ലോകരാജാ എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ ആവർത്തിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ, മായയാൽ മനസ്സ് അലയുന്നു.
തതോഽഹം ദുഃഖസംതപ്തഃ സംജാതഃ സ്വേനകര്മണാ । വിയോഗേനാപി വിപ്രേംദ്ര ശുകസ്യ ശൃണു സാംപ്രതമ്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയ ഞാൻ, എന്റെ തന്നെ കര്മ്മഫലത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ശുകപക്ഷിയുമായി വേർപാടിലും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, ഇപ്പോൾ അതിന്റെ കഥ കേൾക്കൂ.
വിസ്മൃതം തന്മയാ ജ്ഞാനം സിദ്ധേനാപി പ്രകാശിതമ് । സംസ്മരഞ്ഛോകസംതപ്തസ്തം ശുകം ചാടുകാരകമ്
സിദ്ധനായിട്ടും വെളിപ്പെടുത്തിയ ആ ജ്ഞാനം ഞാൻ മറന്നുപോയി; ആ മനോഹരമായി സംസാരിച്ച ശുകപക്ഷിയെ ഓർത്ത് ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയിരുന്നു.
വത്സവത്സേതി നിത്യം വൈ പ്രലപഞ്ഛൃണു ഭാര്ഗവ । ഗദ്യപദ്യമയൈര്വാക്യൈഃ സംസ്കൃതാക്ഷരസംയുതൈഃ
എപ്പോഴും 'മകനേ, മകനേ' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു, ഭാർഗവാ, ഗദ്യവും പദ്യവും ചേർന്ന വാക്കുകളിൽ, സംസ്കൃതക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവയിൽ.
ത്വാം വിനാ കശ്ച മാം വത്സ ബോധയിഷ്യതി സാംപ്രതമ് । കഥാഭിസ്തു വിചിത്രാഭിഃ പക്ഷിരാജപ്രസാദ്യ മാമ്
എന്റെ കുഞ്ഞേ, നിന്നില്ലാതെ ഇനി ആരാണ് എനിക്ക് മനോഹരമായ കഥകള് പറഞ്ഞ്, പക്ഷിരാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു എന്നെ ആകര്ഷിച്ച് ഉപദേശിക്കാനാവുക?
അസ്മിന്സുനിര്ജനോദ്യാനേ വിഹായ ക്വ ഗതോ ഭവാന് । കേന ദോഷേണ ലിപ്തോസ്മി തന്മേ കഥയ സാംപ്രതമ്
ഈ പൂർണ്ണമായ ശൂന്യമായ തോട്ടത്തിൽ എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്? എനിക്ക് ഏത് പാപം കൊണ്ടാണ് ഈ ദോഷം സംഭവിച്ചത്? അതെനിക്ക് ഇപ്പോൾ പറയൂ.
ഏവംവിധൈരഹം വാക്യൈഃ കരുണൈസ്തൈസ്തു മോഹിതഃ । ഏവമാദി പ്രലപ്യാഹം ശോകേനാപി സുപീഡിതഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് ഞാൻ മനസ്സിലാകാതെ പോയി; ഇങ്ങനെ പലതും സംസാരിച്ച് ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി.
മൃതോഹം തേന മോഹേന തദ്ഭാവേനാപി മോഹിതഃ । മരണേ യാദൃശോ ഭാവോ മതിശ്ചാസീച്ച യാദൃശീ
അങ്ങനെ ആ മോഹത്തിൽ ഞാൻ മരിച്ചുപോയി; മരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന മനോഭാവവും ചിന്തയും അതായിരുന്നു.
താദൃശേനാപി ഭാവേന ജാതോഽഹം ദ്വിജസത്തമ । ഗര്ഭവാസോ മയാ പ്രാപ്തോ ജ്ഞാനസ്മൃതിവിധായകഃ
അത് കൊണ്ടുതന്നെ, മഹാനായ ദ്വിജന്, ഞാൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ജ്ഞാനവും ഓർമ്മയും ഉള്ളവനായി ഞാൻ ജനിച്ചു.
സ്മൃതം പൂര്വകൃതം കര്മ സ്വയമേവ വിചേഷ്ടിതമ് । മയാ പാപേന മൂഢേന കിം കൃതം ഹ്യകൃതാത്മനാ
മുൻപുണ്ടാക്കിയ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ ഓർമ്മിച്ചു; എന്റെ അജ്ഞതയാൽ ഞാൻ ചെയ്ത പാപം എന്താണ്, ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തുവെന്ന് ചിന്തിച്ചു.