വടാധഃസ്ഥോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ്തമുവാച മഹാശുകമ് । കോ ഭവാന്ധര്മവക്താ ഹി പക്ഷിരൂപേണ വര്തതേ
വടവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ, ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണൻ മഹാശുകനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ധർമ്മം പ്രസംഗിക്കുന്നവൻ, പക്ഷിരൂപത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ?'
കിം വാ ദേവോഽഥ ഗംധര്വഃ കിം വാ വിദ്യാധരോ ഭവാന് । കസ്യ ശാപാദിമാം പ്രാപ്തോ യോനിം കീരസ്യ പാതകീമ്
'നീ ദൈവമാണോ, ഗന്ധർവനാണോ, അല്ലെങ്കിൽ വിദ്യാധരനാണോ? ആരുടെ ശാപം കൊണ്ടാണ് നീ ഈ പാപമുള്ള കീരയെന്ന ജന്മം ലഭിച്ചത്?'
കസ്മാത്തേ ഈദൃശം ജ്ഞാനം വര്തതേഽതീദ്രിയം ശുക । സുപുണ്യസ്യ തു കസ്യാപി കസ്യ വൈ തപസഃ ഫലമ്
നിനക്കിങ്ങനൊരു അതിസൂക്ഷ്മമായ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്ന ജ്ഞാനം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു, ശുക? ഏതു മഹത്തായ പുണ്യഫലമോ, കഠിനമായ തപസ്സോ ഇതിന് കാരണമാകാം?
കിം വാ ച്ഛന്നേന രൂപേണ അനേനാപി മഹാമതേ । കസ്ത്വം സിദ്ധോഽസി ദേവോ വാ തന്മേ കഥയ കാരണമ്
ഈ മറഞ്ഞ രൂപം എങ്ങനെ വേണ്ടിയാണു, മഹാമനസ്സേ? നീ ആരാണ് — സിദ്ധനോ, ദേവനോ? അതിന്റെ കാരണം ദയവായി എനിക്കു പറഞ്ഞുതരൂ.
കുംജല ഉവാച- ഭോഃ സിദ്ധ ത്വാമഹം ജാനേ കുലം തേ ഗോത്രമുത്തമമ് । വിദ്യാം തപഃപ്രഭാവം ച യസ്മാദ്ഭ്രമസി മേദിനീമ്
കുഞ്ചലൻ പറഞ്ഞു: ഭോ സിദ്ധനേ, ഞാൻ നിന്നെ അറിയുന്നു; നിന്റെ കുടുംബവും ഉന്നത വംശവും, നിന്റെ ജ്ഞാനവും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും, അതുകൊണ്ടു നീ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സര്വം വിപ്ര പ്രവക്ഷ്യാമി സ്വാഗതം തവ സുവ്രത । ഉപവിശ്യാസനേ പുണ്യേ ഛായാമാശ്രയശീതലാമ്
എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും, സുവ്രതനായ ബ്രാഹ്മണേ; നിനക്ക് സ്വാഗതം. ഈ പുണ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു തണുത്ത നിഴലിൽ വിശ്രമിക്കൂ.
അവ്യക്തപ്രഭവോ ബ്രഹ്മാ തസ്മാജ്ജജ്ഞേ പ്രജാപതിഃ । ബ്രാഹ്മണസ്തു ഗുണൈര്യുക്തോ ഭൃഗുര്ബ്രഹ്മസമോ ദ്വിജഃ
അവ്യക്തമായ ഉത്ഭവമുള്ള ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് പ്രജാപതി ഉല്പത്തി നേടി. ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണൻ ഭൃഗു, ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യനായ ദ്വിജനാണ്.
ഭാര്ഗവോ നാമ തസ്യാസീത്സര്വധര്മാര്ഥതത്വവിത് । തസ്യാന്വയേ ഭവാന്വിപ്ര ച്യവനഃ ഖ്യാതിമാന്ഭുവി
അവന്റെ സന്തതിയിൽ ഭാർഗവൻ എന്നൊരു മഹാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു, എല്ലാ ധർമ്മവും സത്യവും അറിയുന്നവൻ. ആ വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനായ ച്യവനൻ എന്ന നീ, ബ്രാഹ്മണനേ.
നാഹം ദേവോ ന ഗംധര്വോ നാഹം വിദ്യാധരഃ പുനഃ । യോഹം വിപ്ര പ്രവക്ഷ്യാമി തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
ഞാൻ ദേവനല്ല, ഗന്ധർവനല്ല, വീണ്ടും വിദ്യാധരനും അല്ല. ഞാൻ ആരാണെന്ന് ഞാൻ തന്നെ പറയാം, ബ്രാഹ്മണനേ; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
കശ്യപസ്യ കുലേ ജാതഃ കശ്ചിദ്ബ്രാഹ്മണസത്തമഃ । വേദവേദാംഗതത്ത്വജ്ഞഃ സര്വകര്മപ്രകാശകഃ
കശ്യപന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപാംഗങ്ങളും നന്നായി അറിയുന്നവൻ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ.
വിദ്യാധരേതി വിഖ്യാതഃ കുലശീലഗുണൈര്യുതഃ । രാജമാനഃ ശ്രിയാ വിപ്ര ആചാരൈസ്തപസാ തദാ
കുലവും ശീലവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ, വിദ്യാധരൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു; ആചാരത്തിലും തപസ്സിലും തിളങ്ങുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണനേ.
സംബഭൂവുഃ സുതാസ്തസ്യ വിദ്യാധരസ്യ തേ ത്രയഃ । വസുശര്മാ നാമശര്മാ ധര്മശര്മാ ച തേ ത്രയഃ
ആ വിദ്യാധരന് മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: വസുശർമ, നാമശർമ, ധർമ്മശർമ — ഇവരാണ് ആ മൂവരും.
തേഷാമഹം ധര്മശര്മാ കനിഷ്ഠോ ഗുണവര്ജിതഃ । വസുശര്മാ മമ ഭ്രാതാ വേദശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദഃ
അവരിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ് ധർമ്മശർമ, ഏറ്റവും ചെറുപ്പവൻ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ. എന്റെ സഹോദരൻ വസുശർമ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളുമെല്ലാം നന്നായി അറിയുന്നവനാണ്.
ആചാരേണ സുസംപന്നോ വിദ്യാദിസുഗുണൈഃ പുനഃ । നാമശര്മാ മഹാപ്രാജ്ഞസ്തദ്വച്ചാസീദ്ഗുണാധികഃ
നല്ല ആചാരവും നിരവധി ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ, നാമശർമ വളരെ ജ്ഞാനിയായിരുന്നു; അവനും ഗുണങ്ങളിൽ അതിക്രമം കാണിച്ചിരുന്നു.
അഹമേകോ മഹാമൂര്ഖഃ സംജാതഃ ശൃണു സത്തമ । വിദ്യാനാമുത്തമം വിപ്ര ഭാവമര്ഥം ശുഭം കദാ
ഞാനൊന്നാണ് വലിയ മണ്ടൻ ആയി മാറിയത്, ഉത്തമനേ, കേൾക്കൂ. എപ്പോഴാണ് ഞാൻ ഉത്തമമായ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ അർത്ഥവും ശുഭതയും നേടുക, ബ്രാഹ്മണനേ?
ന ശൃണോമി ന വൈ യാമി ഗുരുഗേഹമനുത്തമമ് । തതസ്തു ജനകോ മേ തു മാമേവം പരിചിംതയേത്
ഞാൻ കേൾക്കാറുമില്ല, അതുപോലെ ഗുരുവിന്റെ ഉത്തമമായ വീട്ടിലേക്കും പോകാറില്ല. അതുകൊണ്ട് എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു.
ധര്മശര്മേതി പുത്രസ്യ നാമാസ്യ തു നിരര്ഥകമ് । സംജാതഃ ക്ഷിതിമധ്യേ തു ന വിദ്വാന്മേ ഗുണാകരഃ
പുത്രന്റെ പേര് ധർമ്മശർമ എന്നത് അർത്ഥശൂന്യമായിപ്പോയി; ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച ഞാൻ neither വിദ്യയുള്ളവ nor ഗുണസമ്പന്നനുമായിരുന്നു.
ഇതി സംചിംത്യ ധര്മാത്മാ മാമുവാച സുദുഃഖിതഃ । വ്രജ പുത്ര ഗുരോര്ഗേഹം വിദ്യാര്ഥം പരിസാധയ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ധാർമ്മികനായ അച്ഛൻ വളരെ ദുഃഖത്തോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി വിദ്യ നേടുക.'
ഏവമാകര്ണ്യ തത്തസ്യ പിതുര്വാക്യം മയാശുഭമ് । നാഹം താത ഗമിഷ്യാമി ഗുരോര്ഗേഹം സുദുഃഖദമ്
അച്ഛന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ പ്രതികരിച്ചു: 'അച്ഛാ, ഞാൻ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകില്ല; അതു എനിക്ക് വലിയ ദുഃഖം മാത്രമാണ്.'
യത്ര വൈ താഡനം നിത്യം ഭ്രൂഭംഗാദി ച ക്രോശനമ് । അന്നം ന ദൃശ്യതേ തത്ര കര്മണാ ശൃണുസത്തമ
അവിടെ എപ്പോഴും അടിയുമുണ്ട്, ഭ്രൂഭംഗവും കുരച്ചലും ഉണ്ടാകും; അവിടെ ഭക്ഷണം പോലും കാണാറില്ല — അങ്ങനെയാണ് ആ ജോലി, ഉത്തമനേ, കേൾക്കൂ.
ദിവാരാത്രൌ ന നിദ്രാസ്തി നാസ്തി സുഖസ്യ സാധനമ് । തസ്മാദ്ദുഃഖമയം താത ന യാസ്യേ ഗുരുമംദിരമ്
പകലും രാത്രിയും എനിക്ക് ഉറക്കം ഇല്ല, സന്തോഷം നേടാനുള്ള വഴിയും ഇല്ല. അതുകൊണ്ട്, അച്ഛാ, ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ഞാൻ പോകില്ല.
വിദ്യാകാര്യം കരിഷ്യേ ന ക്രീഡാര്ഥമഹമുത്സുകഃ । ഭോക്ഷ്യേ സ്വപ്സ്യേ പ്രസാദാത്തേ കരിഷ്യേ ക്രീഡനം പിതഃ
വിദ്യ പഠിക്കാനുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ ചെയ്യും, കളിക്കാൻ എനിക്ക് അത്ര ആകാംക്ഷയില്ല. അച്ഛന്റെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുകയോ ഉറങ്ങുകയോ കളിക്കുകയോ ചെയ്യൂ.
ഡിംഭൈഃ സാര്ദ്ധം സുഖേനാപി ദിവാരാത്രമതംദ്രിതഃ । മാമുവാച സ ധര്മാത്മാ മൂഢം ജ്ഞാത്വാ സുദുഃഖിതഃ
മറ്റു കുട്ടികളോടൊപ്പം പകലും രാത്രിയും സന്തോഷത്തോടെ ഞാൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ കഴിഞ്ഞിരുന്നിട്ടും, ആ ധർമ്മനിഷ്ഠൻ എന്നെ മൂഢനെന്ന് അറിഞ്ഞ് ഏറെ ദു:ഖത്തോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
വിദ്യാധര ഉവാച- മാ പുത്ര സാഹസം കാര്ഷീര്വിദ്യാര്ഥമുദ്യമം കുരു । വിദ്യയാ പ്രാപ്യതേ സൌഖ്യം യശഃ കീര്തിസ്തഥാതുലാ
വിദ്യാധരൻ പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ അതിക്രമം ചെയ്യരുത്; പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം. വിദ്യയിലൂടെ സന്തോഷവും പ്രശസ്തിയും അതുല്യമായ മഹത്വവും ലഭിക്കും.
ജ്ഞാനം സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച തസ്മാദ്വിദ്യാം പ്രസാധയ । പൂര്വം സുദുഃഖമൂലാ തു പശ്ചാദ്വിദ്യാ സുഖപ്രദാ
ജ്ഞാനവും സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഇതിലൂടെ ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് വിദ്യയെ നേടാൻ ശ്രമിക്കണം. ആദ്യം വലിയ ദു:ഖമാണ്, പക്ഷേ പിന്നീട് വിദ്യ സന്തോഷം നൽകും.
തസ്മാത്സാധയ പുത്ര ത്വം വിദ്യാം ഗുരുഗൃഹം വ്രജ । പിതുര്വാക്യമകുര്വാണോ അഹമേവം ദിനദിനേ
അതുകൊണ്ട് മകനേ, വിദ്യ നേടാൻ ശ്രമിക്കൂ, ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോവൂ. അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടില്ല, ദിവസേന—
യത്രയത്ര സ്ഥിതോ നിത്യമര്ഥഹാനിം കരോമ്യഹമ് । ഉപഹാസഃ കൃതോ ലോകൈര്മമവിപ്ര പ്രകുത്സനമ്
എവിടെയായാലും ഞാൻ ഇരുന്നാൽ എപ്പോഴും സമ്പത്ത് നഷ്ടമാകുമായിരുന്നു; ജനങ്ങൾ എന്നെ പരിഹസിക്കുകയും അപമാനിക്കുകയും ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണാ.
മമ ലജ്ജാ സമുത്പന്നാ ജീവനാശകരീ തദാ । വിദ്യാര്ഥമുദ്യതോ വിപ്ര കം ഗുരും പ്രാര്ഥയാമ്യഹമ്
അപ്പോൾ എനിക്ക് അത്യന്തം വലിയ ലജ്ജ തോന്നി, ജീവൻ പോലും നഷ്ടമാകുന്നത്ര. വിദ്യ നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഞാൻ, ബ്രാഹ്മണാ, ഏത് ഗുരുവിനെ സമീപിക്കണം എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഇതി ചിംതാപരോ ജാതോ ദുഃഖശോകസമാകുലഃ । കഥം വിദ്യാമഹം ജാനേ കഥം വിംദാമ്യഹം ഗുണാന്
ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിരന്തരം ചിന്തയിലായിരുന്നു, ദു:ഖത്തിലും ശോക്കത്തിലും മുങ്ങി: എങ്ങനെ ഞാൻ വിദ്യ നേടും? എങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ നേടാം?
കഥം മേ ജായതേ സ്വര്ഗഃ കഥം മോക്ഷം വ്രജാമ്യഹമ് । ഇത്യേവം ചിംതയന്വിപ്ര വാര്ദ്ധക്യമഗമം പുനഃ
എങ്ങനെ എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും? എങ്ങനെ ഞാൻ മോക്ഷം നേടും? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ബ്രാഹ്മണാ, വീണ്ടും ഞാൻ വയസ്സായവനായി.