ഏവം ജ്ഞാത്വാ പ്രധാനാത്മാ തവാദ്യൈവ പ്രധാവതി । ആത്മാ സര്വം പ്രജാനാതി ആത്മാ ദേവഃ സനാതനഃ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, പ്രധാനാത്മാവ് ഇന്ന് തന്നെ നിന്റെ അടുക്കൽ എത്തുന്നു; ആത്മാവ് എല്ലാം അറിയുന്നു, ആത്മാവാണ് ശാശ്വത ദൈവം.
അയമേഷ സ വീരേംദ്രോ നഹുഷോ നാമ വീര്യവാന് । തസ്മാദ്ഗച്ഛതി ചേതസ്തേ സത്യം സംബംധമിച്ഛതേ
ഇവനാണ് ആ വീര്യശാലിയായ വീരേന്ദ്രൻ, നഹുഷൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്; അതുകൊണ്ട്, നിന്റെ മനസ്സ് അവനിലേക്കാണ് പോകുന്നത് എങ്കിൽ, അവൻ സത്യബന്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ജ്ഞാത്വാ ചായോഃ സുതം ഭദ്രേ അന്യം ചൈവ ന ഗച്ഛതി । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ശാശ്വതം ത്വന്മനോഗതമ്
ആയുവിന്റെ മകനെ അറിഞ്ഞ്, ഭദ്രയേ, അവൾ മറ്റൊരാളിലേക്കു പോകുന്നില്ല; നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു, ശാശ്വതിയായവളേ.
ഹുംഡം ഹത്വാ മഹാഘോരം സമരേ ദാനവാധമമ് । ത്വാം നയിഷ്യതി സ്വസ്ഥാനമായോശ്ച ഗൃഹമുത്തമമ്
ഭയങ്കരനായ ഹുണ്ടനെയും ദാനവനെയും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുകയും, നിന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം സ്ഥലത്തേക്കും ആയുവിന്റെ ഉത്തമമായ വീട്ടിലേക്കും കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യും.
ഹൃതോ ദൈത്യേന വീരേംദ്രോ നിജപുണ്യേന ശേഷിതഃ । ബാല്യാത്പ്രഭൃതി വീരേംദ്രോ വിയുക്തഃ സ്വജനേന വൈ
ദൈത്യൻ വീരേന്ദ്രനെ പിടിച്ചുപോയെങ്കിലും, അവന്റെ പുണ്യബലത്തിൽ അവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു; ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് വീരേന്ദ്രൻ ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിരുന്നു.
പിതൃമാതൃവിഹീനസ്തു ഗതോ വൃദ്ധിം മഹാവനേ । യാസ്യത്യേവ പിതുര്ഗേഹം ത്വയൈവ സഹ സാംപ്രതമ്
പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട്, വലിയ കാട്ടിൽ വളർന്നു; ഇപ്പോൾ നിന്നോടൊപ്പം അവൻ പിതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകും.
ഏവമാഭാഷിതം ശ്രുത്വാ രംഭായാഃ ശിവനംദിനീ । ഹര്ഷേണ മഹതാവിഷ്ടാ താമുവാച സമുദ്രജാമ്
ശിവനന്ദിനി രംഭയോട് പറഞ്ഞത് കേട്ട്, മഹാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി, അവൾ സമുദ്രജാതയായവളോടു പറഞ്ഞു.
അയമേവ സ സത്യാത്മാ മമ ഭര്താ സുവീര്യവാന് । മനോ മേ ധാവതേഽത്യര്ഥം ശോകാകുലിതവിഹ്വലമ്
ഇവൻ തന്നെയാണ് സത്യസന്ധനായും വീര്യശാലിയായും എന്റെ ഭർത്താവ്; ദുഃഖത്തിൽ അലഞ്ഞ് എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം അവനിലേക്കാണ് ഓടുന്നത്.
നാസ്തി ചിത്തസമോ ദേവോ ജാനാതി സുവിനിശ്ചിതമ് । സത്യമേതന്മയാ ദൃഷ്ടം സുചിത്രം ചാരുഹാസിനി
മനസ്സിനോട് തുല്യമായ ദൈവം ഇല്ല; അവൻ ഉറപ്പോടെ എല്ലാം അറിയുന്നു. സത്യമാണിത്, ഞാൻ കണ്ടതും അത്ഭുതകരമായതുമാണ്, മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിയിക്കുന്നവളേ.
മനോഭവസമാനം തു പുരുഷം ദിവ്യലക്ഷണമ് । ന ധാവതി മഹാചേത ഏനം ദൃഷ്ട്വാ യഥാ സഖി
മനോഭവനോടു തുല്യമായ ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള പുരുഷൻ പോലും, ഈ മഹാമനസ്സുള്ളവനെ കണ്ടപ്പോലെ ആകർഷിക്കില്ല, സഖിയേ.
തഥാ ന ധാവതേ ഭദ്രേ പുംസമന്യം ന മന്യതേ । ഏനം ഗംതവ്യമാവാഭ്യാം സഖീഭിര്ഗൃഹമേവ ഹി
അങ്ങനെ തന്നെ, ഭദ്രയേ, അവൾ മറ്റൊരു പുരുഷനിലേക്കു ഓടുന്നില്ല, മറ്റൊരാളെ മനസ്സിൽ വയ്ക്കുന്നുമില്ല; നമുക്ക് സഖികളോടൊപ്പം അവന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകണം.
ഏവമാഭാഷ്യ സാ രംഭാ ഗമനായോപചക്രമേ । ഗമനായോത്സുകാം ജ്ഞാത്വാ നഹുഷസ്യാംതികം പ്രതി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രംഭാ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി; അവളുടെ യാത്രാഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, അവൾ നഹുഷന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ തുടങ്ങി.
താമുവാച തതോ രംഭാ കസ്മാദ്ദേവി ന ഗമ്യതേ । സൂത ഉവാച- സഖ്യാ ച രംഭയാ സാര്ദ്ധം നഹുഷം വീരലക്ഷണമ്
അപ്പോൾ രംഭാ അവളോടു ചോദിച്ചു: 'ദേവി, നീ എന്തുകൊണ്ട് പോവുന്നില്ല?' സാരഥി പറഞ്ഞു: രംഭ എന്ന സ്നേഹിതയോടൊപ്പം, വീരതയുടെ അടയാളങ്ങളുള്ള നഹുഷനിലേക്കാണ് അവൾ പോയത്.
തസ്യാംതികം സുസംപ്രാപ്യ പ്രേഷയാമാസ താം സഖീമ് । ഏനം ഗച്ഛ മഹാഭാഗേ നഹുഷം ദേവരൂപിണമ്
അവളുടെ അടുത്തെത്തിയ ശേഷം, അവൾ തന്റെ സ്നേഹിതയെ അയച്ചു: 'നീ ദൈവസദൃശനായ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ നഹുഷനിലേക്കു പോവു.' എന്നു പറഞ്ഞു.
കഥയസ്വ കഥാമേതാം തവാര്ഥേ ആഗതാ യതഃ । രംഭോവാച-। ഏവം സഖി കരിഷ്യാമി സുപ്രിയം തവ സുവ്രതേ
'നിന്റെ കാര്യത്തിനായി നീ വന്നതുകൊണ്ടു, ഈ കഥ അവനോട് പറയണം.' രംഭ പറഞ്ഞു: 'സഖി, ഞാൻ നിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ഇതു ചെയ്യും, നീ നല്ലവളല്ലോ.'
ഏവമുക്ത്വാ ഗതാ രംഭാ നഹുഷം രാജനംദനമ് । ചാപബാണധരം വീരം ദ്വിതീയമിവ വാസവമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രംഭാ രാജകുമാരനായ, വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ള വീരനായ, രണ്ടാമത്തെ ഇന്ദ്രനെന്നപോലെയുള്ള നഹുഷനിലേക്കു പോയി.
പ്രത്യുവാച ഗതാ രംഭാ സഖ്യാ വചനമുത്തമമ് । ആയുപുത്ര മഹാഭാഗ രംഭാഹംസമുപാഗതാ
രംഭ അവിടെ എത്തി, സ്നേഹിതയുടെ നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ആയു പുത്രാ, മഹാഭാഗ്യശാലിയായവനേ, രംഭ നിന്നെ കാണാനാണ് വന്നത്.'
ശിവസ്യ കന്യയാ വീര തയാഹം പരിപ്രേഷിതാ । തവാര്ഥം ദേവദേവേന ദേവ്യാ ദേവേന വൈ പുരാ
'ശിവന്റെ മകളായ ദേവിയാൽ ഞാൻ നിന്നെ കാണാൻ അയക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദേവതകളും ദേവിയും, പുരാതനകാലത്ത് തന്നെ, നിന്റെ കാര്യത്തിനായി എന്നെ അയച്ചതാണ്.'
ഭാര്യാരൂപം വരം ശ്രേഷ്ഠം സൃഷ്ടം ലോകേഷു ദുര്ലഭമ് । ദുഷ്പ്രാപ്യം തു നരശ്രേഷ്ഠൈര്ദേവൈ സേംദ്രൈസ്തപോധനൈഃ
'ഭാര്യ എന്ന ഉത്തമമായ വരം ലോകങ്ങളിൽ അപൂർവമാണ്; അതിനെ മികച്ച പുരുഷന്മാർക്കും, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർക്കും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായവർക്കും പോലും ലഭിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.'
ഗംധര്വൈഃ പന്നഗൈഃ സിദ്ധൈശ്ചാരണൈഃ പുണ്യലക്ഷണൈഃ । സ്വയമേവ സമായാതം തവാര്ഥേ ശൃണു സാംപ്രതമ്
'ഗന്ധർവന്മാർക്കും, പന്നഗന്മാർക്കും, സിദ്ധന്മാർക്കും, ധർമ്മഗുണമുള്ള ചാരണന്മാർക്കും പോലും, അവൾ സ്വയം നിന്റെ കാര്യത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ കേൾക്കു.'
സ്ത്രീരത്നം തന്മഹാപ്രാജ്ഞ സംപൂര്ണം പുണ്യനിര്മിതമ് । അശോകസുംദരീ നാമ തവാര്ഥം തപസി സ്ഥിതാ
'മഹാപണ്ഡിതനേ, ഈ സ്ത്രീരത്നം മുഴുവനും പുണ്യഫലമായാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്; അശോകസുന്ദരി എന്ന പേരിൽ, അവൾ നിന്റെ കാര്യത്തിനായി തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.'
അത്യര്ഥം തു തപസ്തപ്തം ഭവംതമിച്ഛതേ സദാ । ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗ ഭജമാനാം ഭജസ്വ ഹി
'അവൾ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് നടത്തി, എല്ലായ്പോഴും നിന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹാഭാഗ്യശാലിയായവനേ, ഇതു മനസ്സിലാക്കി, നിന്നെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന അവളെ സ്വീകരിക്കണം.'
ത്വാമൃതേ സാ വരാരോഹാ പുരുഷം നൈവ യാചതേ । നഹുഷേണ തയോക്തം തു ശ്രുത്വാവധാരിതം വചഃ
'നിനക്ക് ഒഴികെ, ആ സുന്ദരിയായവൾ മറ്റൊരു പുരുഷനെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; രംഭയിലൂടെ ഇത് കേട്ട നഹുഷൻ അവളുടെ വാക്കുകൾ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു.'
പ്രത്യുത്തരം ദദൌ ചാഥ രംഭേ മേ ശ്രൂയതാം വചഃ । തത്തു സര്വം വിജാനാമി യത്ത്വയോക്തം മമാഗ്രതഃ
അതിനുശേഷം അവൻ മറുപടി നൽകി: 'രംഭേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു; നീ എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞതൊക്കെയും ഞാൻ അറിയുന്നു.'
മമാഗ്രേ കഥിതം പൂര്വം വശിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ । സര്വമേവ വിജാനാമി അസ്യാസ്തു തപ ഉത്തമമ്
'മഹാത്മാവായ വശിഷ്ഠൻ മുമ്പ് എനിക്ക് ഇതൊക്കെയും പറഞ്ഞിരുന്നു; ഞാൻ എല്ലാം അറിയുന്നു, അവളുടെ തപസ്സും അത്യുത്തമമാണ്.'
ശ്രൂയതാം കാരണം ഭദ്രേ യഥാസൌഖ്യം ഭവിഷ്യതി । അഹത്വാ ദാനവം ഹുംഡം ന ഗച്ഛാമി വരാംഗനാമ്
'സൗമ്യയേ, കാരണം കേൾക്കു, എങ്ങനെ സന്തോഷം ഉണ്ടാകും എന്ന്: ഹുണ്ട എന്ന ദാനവനെ കൊല്ലാതെ ഞാൻ ആ ഉത്തമസ്ത്രീയിലേക്കു പോകില്ല.'
സര്വമേതത്സുവൃത്താംതമഹം ജാനേ തഥൈവ ഹി । മമാര്ഥേ തവ സംഭൂതിസ്തപശ്ച ചരിതം ത്വയാ
'ഇതൊക്കെയും നല്ല രീതിയിൽ നടന്നതാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; എന്റെ കാര്യത്തിനായി നിന്റെ ജനനവും, നീ നടത്തിയ തപസ്സും.'
മമ ഭാര്യാ ന സംദേഹോ ഭവതീ വിധിനാ കൃതാ । മമാര്ഥേ നിശ്ചയം കൃത്വാ തപ ആചരിതം ത്വയാ
'നീ എന്റെ ഭാര്യയാണെന്നതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല, വിധിയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവളാണ് നീ; എന്റെ കാര്യത്തിനായി ഉറച്ച മനസ്സോടെ നീ തപസ്സു ചെയ്തു.'
ഹൃതാ തസ്മാത്സുപാപേന ഭവതീ നിയമാന്വിതാ । സൂതിഗൃഹാദഹം തേന ദാനവേനാധമേന വൈ
'അതിനാൽ, നീ ശുദ്ധമായ ആചാരത്തോടെ സൂപാപനാൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ജനനഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ആ ദുഷ്ടനായ ദാനവൻ നിന്നെ കൊണ്ടുപോയി.'
ബാലഭാവസ്ഥിതോ ദേവി പിതൃമാതൃവിനാ കൃതഃ । തസ്മാത്തം തു ഹനിഷ്യാമി ഹുംഡം വൈ ദാനവാധമമ്
'ദേവി, ബാല്യത്തിൽ ഞാൻ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും നഷ്ടപ്പെട്ടവനായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ആ ഹുണ്ട എന്ന ദുഷ്ടദാനവനെ ഞാൻ കൊല്ലും.'