വീണാവേണുമൃദംഗാനി ലാസ്യനാട്യ യുതാനി ച । ജഗുര്ഗംധര്വപതയോ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ 6.154.
വീണ, വേണു, മൃദംഗം എന്നിവയും നൃത്തനാട്യങ്ങളോടും കൂടി മുഴങ്ങി; ഗന്ധർവരുകളുടെ തലവന്മാർ പാടി, അപ്സരസുകളുടെ സംഘം നൃത്തം ചെയ്തു.
ചാമരൈര്വിജ്യമാനോ ഹി ഛത്രൈശ്ച വിവിധൈരപി । മഹോത്സവേന മഹതാ ഹ്യാനീതഃ ശിവസന്നിധൌ
ചാമരങ്ങളാൽ വീശിക്കൊണ്ട്, പലവിധ കുടകളാൽ തണലേകി, വലിയ ഉത്സവത്തോടെ അവനെ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു.
പുഷ്കസോഽപി തദാ പ്രാപ്തസ്തീര്ഥസ്നാന ശിവാര്ചനാത് । കിം പുനഃ ശ്രദ്ധയാ ഭക്ത്യാ ശിവായ പരമാത്മാനേ
പുഷ്കസനും അന്നേരം തീർത്ഥസ്നാനത്തിലും ശിവാരാധനയിലും പങ്കെടുത്ത് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു; ആകയാൽ, വിശ്വാസത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി പരമാത്മാവായ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് എത്രയോ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും!
പുഷ്പാദികം ഫലം ഗംധം താംബൂലാക്ഷതമേവ ച । യേ പ്രയച്ഛംതി ലോകേഽസ്മിംസ്തേ രുദ്രാ നാത്ര സംശയഃ
ഈ ലോകത്തിൽ ആരെങ്കിലും പുഷ്പം, പഴം, സുഗന്ധം, താമ്പൂലം, അക്ഷതം എന്നിവ അർപ്പിച്ചാൽ, അവർ രുദ്രന്മാർ ആകുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
മഹാദേവ ഉവാച। തദാപ്രഭൃതി തത്തീര്ഥം ഖങ്ഗധാരേതി വിശ്രുതമ് । ഏതത്തീര്ഥം കലൌ ഗുപ്തം ഭവിഷ്യതി സുരേശ്വരി
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം ഖംഗധാര എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ദേവരാജ്ഞിയേ, കലിയുഗത്തിൽ ഈ തീർത്ഥം മറഞ്ഞിരിക്കും.
മാഘമാസേഽഥ വൈശാഖേ കാര്തിക്യാം ച വിശേഷതഃ । സ്നാനം യേന പ്രകുര്വംതി മുക്താസ്തേ നഗനംദിനി
മാഘം, വൈശാഖം, പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികം മാസങ്ങളിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ, പർവതപുത്രിയേ, മോക്ഷം നേടുന്നു.
വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ്ച ഭരദ്വാജോഽഥ ഗൌതമഃ । സ്നാനാര്ഥേ വൈ സമായാംതി ദേവം ദ്രഷ്ടും പിനാകിനമ്
വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ എന്നിവരും അവിടെ സ്നാനത്തിനായി, പിനാകധാരിയായ ദേവനെ ദർശിക്കാൻ വരുന്നു.
ത്രിയുഗേ വര്ത്തതേ ലിംഗം കലൌ നൈവ തു പാര്വതി । വിശ്വാമിത്രേണ ഋഷിണാ ദത്തശാപോ ഹ്യഹം തദാ
മൂന്ന് യുഗങ്ങളിൽ ലിംഗം അവിടെയുണ്ട്, പക്ഷേ കലിയുഗത്തിൽ അല്ല, പാർവതിയേ; അപ്പോൾ ഞാൻ വിശ്വാമിത്രമുനിയാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടു.
പാര്വത്യുവാച। കഥം ശാപസ്തു ഋഷിണാ ദത്തശ്ചൈവ സുരേശ്വര । തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ദേവ ന സംശയഃ
പാർവതി പറഞ്ഞു: മഹാദേവാ, ആ മुनി എങ്ങനെ ശാപം നൽകി? അതു ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവാ, സംശയമില്ലാതെ.
മഹാദേവ ഉവാച। ഏകസ്മിന്സമയേ ദേവി വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ । ആഗതഃ ഖങ്ഗധാരേഽസ്മിംസ്തീര്ഥേ വൈ പരമാദ്ഭുതേ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ, ദേവിയേ, മഹാതപസ്സുകാരനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഈ അത്ഭുതമായ ഖംഗധാര തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി.
സാഭ്രമത്യാം കൃതസ്നാനോ ദര്ശനം കൃതവാന്മമ । തത്ര തിഷ്ഠതി നിത്യം വൈ പൂജാം കുര്വന്നനേകധാ
അവിടെ ശുദ്ധമായി സ്നാനം ചെയ്ത്, എന്നെ ദർശിച്ചു; അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ട്, പലവിധത്തിൽ നിരന്തരം പൂജ ചെയ്തു.
തത്ര കോഽപി മഹാദുഷ്ടഃ കൌലികഃ പാപരുപധൃക് । മാംസം ദത്തം തദാ തേന ശിവസ്യോപരി ഭാമിനി
അവിടെ, ഒരു മഹാപാപിയായ കൗളികൻ, പാപരൂപം ധരിച്ച്, അന്നേരം ശിവനു മാംസം അർപ്പിച്ചു, ഭാമിനിയേ.
ദൃഷ്ട്വാ തദപി മാംസം ച വിശ്വാമിത്രോഽഥ വൈ പുനഃ । അബ്രവീച്ച തദാ തത്ര ദുഷ്കൃതം പാപിനാ കൃതമ്
അവിടെ ആ മാംസം കണ്ട വിശ്വാമിത്രൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുഷ്കൃത്യം ഒരു പാപി ചെയ്തു.'
ന ദത്തസ്തസ്യ ദംഡോ ഹി ശര്വേണ പരമാത്മനാ । തസ്മാദഹം ഹി നിശ്ചിത്യ ശാപം ദാസ്യേ ന സംശയഃ
'ശർവ്വൻ എന്ന പരമാത്മാവ് അവനു ശിക്ഷ നൽകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഉറപ്പോടെ ശാപം നൽകും, സംശയമില്ല.'
വിചാര്യൈവം തദാ തേന ശപ്തോഽഹം ദേവി വൈ തദാ
അങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, അന്നേ ദിവസം ഞാൻ ശപിക്കപ്പെട്ടു, ദേവി.
അസ്മിന്കലിയുഗേ ഘോരേ ഗുപ്തസ്ത്വം ഭവ സര്വഥാ । ഇതി ദത്വാഥ വൈ ശാപം ഗതവാന്മുനിസത്തമഃ
ഈ ഭയാനകമായ കലിയുഗത്തിൽ നീ പൂർണ്ണമായും മറഞ്ഞ് ഇരിക്കണം എന്ന് ശാപം നൽകി, ആ മഹർഷി അവിടെ നിന്ന് പോയി.
തദാ പ്രഭൃതി ഭോ ദേവി ഗുപ്തോഽഹം ഋഷിശാപതഃ । മമസ്ഥാനേ വിശേഷേണ പൂജനം കുരുതേ യദി
അന്നുമുതൽ, ദേവി, ആ ഋഷിശാപം മൂലം ഞാൻ മറഞ്ഞ് കഴിയുന്നു; എന്റെ വിശേഷമായ സ്ഥലത്ത് ആരെങ്കിലും ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്താൽ—
തേഷാം ഹി ദുരിതം യച്ച നശ്യതേ തത്ക്ഷണാദപി । മൃന്മയീം മാമകീം മൂര്തിം കൃത്വാ യേ പൂജയംതി വൈ
അവരുടെ പാപങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും; മണ്ണിൽ എന്റെ രൂപം ഉണ്ടാക്കി ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ—
അത്ര സ്ഥാനേ വിശേഷേണ മാമകേ തു വസംതി ഹി । ഖങ്ഗധാരേശ്വര ഇതി നാമ്നാ ഖ്യാതഃ കലൌയുഗേ
ഇവിടെ എന്റെ വിശേഷമായ സ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നവർ കലിയുഗത്തിൽ ഖണ്ഡധാരേശ്വരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കൃതേ വൈ മംദിരം നാമ ത്രേതായാം ഗൌരവഃ സ്മൃതഃ । ദ്വാപരേ വിശ്വവിഖ്യാതഃ കലൌ ഖങ്ഗേശ്വരഃ സ്മൃതഃ
കൃതയുഗത്തിൽ ഇത് മന്ദിരം എന്നായിരുന്നു പേര്; ത്രേതായുഗത്തിൽ ഗൗരവം എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വിശ്വവിഖ്യാതമായിരുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ ഖണ്ഡേശ്വരൻ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദക്ഷിണം ഭാഗമാശ്രിത്യ മമ സ്ഥാനം സുരേശ്വരി । ഇതി ജ്ഞാത്വാ തു തത്രൈവ കൃത്വാ മൂര്തിം സദാ ബുധഃ
ദക്ഷിണഭാഗത്താണ് എന്റെ സ്ഥലം, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞി; ഇത് അറിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനികൾ അവിടെയേയ്ക്ക് എപ്പോഴും രൂപം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
പൂജനം കുരുതേ നിത്യം വാംഛിതം ഫലമാപ്നുയാത് । ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാംശ്ച ലഭതേ മാനവോ ഭുവി
അവിടെ നിത്യപൂജ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കും; മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയും നേടും.
ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യം തഥാ വൈ ചംദനാദികമ് । യേഽര്പയംതി ഹി ദേവേശി ലോകനാഥേ മഹേശ്വരി । ന ദുഃഖം തു ഭവേത്തേഷാം സത്യം സത്യം വരാനനേ
ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, ചന്ദനം മുതലായവ ലോകനാഥനായ മഹേശ്വരനു സമർപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല; ഇത് സത്യമാണ്, സത്യമാണ്, മനോഹരമുഖിയേ.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്രസംഹിതായാമുഉത്തരഖംഡേ ധാരേശ്വരമാഹാത്മ്യം നാമ ചതുഷ്പംചാശദധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിൽ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ ധാരേശ്വര മഹാത്മ്യമായ് അറിയപ്പെടുന്ന നൂറിനും അമ്പതിനാലിലും നാല്പത്തിയൊന്നാം അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച। ദുഗ്ധേശ്വരസമീപേ തു തീര്ഥം ചാതീവപാവനമ് । രമ്യം തത്പിപ്പലാദസ്യ നാമ്നാ വൈ പ്രഥിതം ഭുവി
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ദുഗ്ധേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് വളരെ പരിശുദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അതാണ് പിപ്പലാദൻ എന്ന പേരിൽ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമായ മനോഹരമായ സ്ഥലം.
യത്ര കൃത്വാ തപഃ പൂര്വം മാതുര്വചനതോ മുനിഃ । ഉത്പാദയാമാസ കൃത്യാം വഡവാനലസമ്മിതാമ്
അവിടെ, അമ്മയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആ മുനി മുമ്പ് തപസ്സ് നടത്തി, കടലിനുള്ളിലെ അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള കൃത്യാ എന്നൊരു ഭയങ്കരശക്തിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
പിതുരാനൃണ്യമന്വിച്ഛന്ദധീചസ്യ മഹാത്മനഃ । തത്ര സ്നാത്വാ ച പീത്വാ ച ബ്രഹ്മഹത്യാം വ്യപോഹതി
പിതാവിന്റെ കടം തീർക്കാൻ ആ മഹാത്മാവായ ദധീചി ആ പ്രവർത്തി നടത്തി; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം അകറ്റാം.
സാഭ്രമത്യാസ്തടേ ഗുപ്തം പിപ്പലാദം സുരേശ്വരമ് । തത്ര സ്നാത്വാ തു ഭോ ദേവി മുക്തിഭാഗീ ഭവേന്നരഃ
സാഭ്രമതിയുടെ തീരത്ത് പിപ്പലാദൻ മറഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ദേവി, മനുഷ്യൻ മോക്ഷം നേടാൻ യോഗ്യനാകും.
ആരോപണം പിപ്പലാനാം കര്ത്തവ്യം വിധിപൂര്വകമ് । കൃതേ സതി മഹാദേവി മുച്യതേ കര്മബംധനാത്
അവിടെ പിപ്പലവൃക്ഷങ്ങൾ ശരിയായ രീതിയിൽ നട്ടിരിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, മഹാദേവി, കർമബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
പാര്വത്യുഉവാച। കിമര്ഥം സാ തു കൃത്യാ വൈ ഉത്പന്നാ താം നിബോധയ । തയാ വൈ കൃത്യയാ പൂര്വം കിം കൃതം വദ മേ പ്രഭോ
പാർവതി ചോദിച്ചു: ആ കൃത്യയെ എന്തിനാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്? അവളെക്കുറിച്ച് പറയൂ. ആ കൃത്യാ മുമ്പ് എന്താണ് ചെയ്തത്, അതും പറയൂ, പ്രഭോ.