നര്മദാ സരയൂശ്ചൈവ തഥാ വേത്രവതീ നദീ । താപീ പയോഷ്ണീ ചംദ്രാ ച വിപാശാ കര്മനാശിനീമ്
നർമദ, ശരയു, വെത്രവതീ, താപി, പയോഷ്ണി, ചന്ദ്രാ, വിപാശാ എന്നീ നദികളും കർമഫലങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്.
പുഷ്യാ പൂര്ണാ തഥാ ദീപാ വിദീപാ സൂര്യതേജസാ । സഹസ്രവൃഷദാനാത്തു യത്ഫലം ലഭതേ ധ്രുവമ്
പുഷ്യ, പൂർണ, ദീപ, വിദീപ എന്നീ സൂര്യപ്രഭയുള്ള നദികളിൽ, ആയിരം കാളകൾ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമത്രേ,
തത്ഫലം സമവാപ്നോതി ഗംഗാദര്ശനതഃ ക്ഷണാത് । ഇയം ഗംഗാ മഹാപുണ്യാ ബ്രഹ്മഘ്നാനാം വിശേഷതഃ
ആ ഫലം ഗംഗയെ ഒരു നിമിഷം കാണുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ലഭിക്കും; ഗംഗ വളരെ പുണ്യമുള്ളവളാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തവർക്കും.
തേഷാം നിരയയുക്താനാം ഗംഗാ പാപപ്രഹാരിണീ । ചംദ്ര സൂര്യോപരാഗേ ച യത്ഫലം വിദ്യതേഽനഘ
നരകത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർക്കും ഗംഗ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നു; ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമത്രേ, പാപരഹിതനായവനേ,
തത്ഫലം സമവാപ്നോതി ഗംഗാദര്ശനമാത്രതഃ । യഥാ സൂര്യോദയേ താത തമോ ഗച്ഛതി ദൂരതഃ
ആ ഫലം ഗംഗയെ കാണുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ലഭിക്കും; സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുട്ട് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ,
തഥാ ഗംഗാപ്രഭാവേന വിലയം യാതി പാതകമ് । മാന്യേയം സര്വദാ ലോകേ പവിത്രാ പാപനാശിനീ
അങ്ങനെ തന്നെ ഗംഗയുടെ ശക്തിയിൽ പാപം അകന്നു നശിക്കും; ഈ ഗംഗയെ ലോകത്ത് എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം, അവൾ വിശുദ്ധിയും പാപനാശിനിയുമാണ്.
കല്യാണരൂപാ സതതം വിഷ്ണുനാ നിര്മിതാ പുരാ । ദിവ്യരൂപാ തു ജനനീ ദീനാനാം പാവനീ സ്മൃതാ
സദാ മംഗളരൂപിണിയായ അമ്മയെ വിഷ്ണു പുരാതനകാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു. ദീനരായവരുടെ പാവനിയായ ദിവ്യമായ അമ്മയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ദേവാനാം ച യഥാ വിഷ്ണുസ്തഥാ ഗംഗോത്തമാ നദീ । യേ കുര്വംതി നരാഃ സ്നാനം മാഘമാസേ നിരംതരമ്
ദേവന്മാരിൽ വിഷ്ണു എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠനോ, അതുപോലെ നദികളിൽ ഗംഗയും ഏറ്റവും ഉത്തമയാണു. മാഘമാസത്തിൽ നിരന്തരം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ—
ന തേഷാം വിദ്യതേ ദുഃഖം കല്പാനാം ച ശതത്രയമ് । യത്ര ഗംഗാ ച യമുനാ യത്ര ചൈവ സരസ്വതീ । തത്ര സ്നാത്വാ ച പീത്വാ ച മുക്തിഭാഗീ ന സംശയഃ
അവർക്കു മൂവായിരം കല്പങ്ങൾക്കു ദു:ഖം ഉണ്ടാവില്ല. എവിടെ ഗംഗയും യമുനയും സർസ്വതിയും കൂടിയിരിക്കുന്നു, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വെള്ളം കുടിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ദൃഷ്ടേന വംദിതേനാപി സ്പൃഷ്ടേന ച ധൃതേന കേ
കാണുന്നതിലും വന്ദനം ചെയ്യുന്നതിലും സ്പർശിക്കുന്നതിലും കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിലും—
താവദ് ഭ്രമംതി ഭുവനേ മനുജാ ഭവോത്ഥ ദാരിദ്യ്ര രോഗ മരണ വ്യസനാഭിഭൂതാഃ
ജനങ്ങൾ ഈ ലോകത്ത് ഭ്രമിച്ചു നടക്കുന്നു, ഭവത്തിൽ നിന്നുള്ള ദാരിദ്ര്യം, രോഗം, മരണം, ദു:ഖം എന്നിവയാൽ പീഡിതരായി.
യത്സംസ്മൃതിഃ സപദി കൃംതതി ദുഷ്കൃതൌഘം പാപാവലീം ജയതി യോജന ലക്ഷതോഽപി
ആർക്കു സ്മരണയുണ്ടാകുന്നു, അവർക്കു പാപങ്ങളുടെ കൂട്ടം ഉടൻ തന്നെ മുറിഞ്ഞു പോകുന്നു; ലക്ഷക്കണക്കിന് യോജന ദൂരത്തുനിന്നും പോലും പാപങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെടുന്നു.
ആലോകോത്കംഠിതേന പ്രമുദിത മനസാ വര്ത്മ യസ്യാഃ പ്രയാതം സദ്യസ്മിന്കൃത്യമേതാമഥ പ്രഥമ കൃതീ ജജ്ഞിവാന്സ്വര്ഗസിംധുമ്
അവളെ കാണാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ, ആരെങ്കിലും അവളുടെ വഴിയിലേക്ക് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, അക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ പ്രവർത്തി ഫലപ്രദമാകും; അങ്ങനെ ആദ്യം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗസമുദ്രത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
ദേവീഭൂത പരം ബ്രഹ്മ പരമാനംദദായിനീ
ദേവിയായ അവൾ പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, പരമാനന്ദം നൽകുന്നവളാണ്.
സാക്ഷാദ്ധര്മ ദ്രവൌഘം മുരരിപു ചരണാംഭോജ പീയൂഷസാരം।। ദുഃഖസ്യാബ്ധേസ്തരിത്രം സുരമനുജനുതം സ്വര്ഗസോപാന മാര്ഗമ്। । സര്വാംഹോഹാരി വാരി പ്രവര ഗുണഗണംഭാസി യാ സംവഹംതീ
അവൾ തന്നെയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപം, മുരാരിയുടെ പാദപദ്മത്തിൽ നിന്നുള്ള അമൃതധാര, ദു:ഖസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള തൂണ, ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും പുകഴ്ത്തുന്നവൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടിക്കല്ല്; എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന വെള്ളം അവൾ വഹിക്കുന്നു, ഉത്തമഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നു.
സ്വഃസിംധോ ദുരിതാബ്ധിമഗ്ന ജനതാ സംതാരണി പ്രോല്ലസത്കല്ലോലാ। । മലകാംതിനാശിതതമസ്തോമേ ജഗത്പാവനി
സ്വർഗ്ഗനദിയുടെ തിരകൾ പാപസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കുന്നു; അവളുടെ വിശുദ്ധപ്രഭ മലത്തിന്റെ ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നു—ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ഹം ഹോ മാനസ കംപസേ കിമു സഖേ ത്രസ്തോഭയാന്നാരകാത്കിം തേ। ഭീതിരിതി ശ്രുതിര്ദുരിതകൃത്സംജായതേ നാരകീ ।। മാഭൈഷീഃ ശൃണു മേ ഗതിം യദി മയാ പാപാചല। സ്പര്ദ്ധിനീ പ്രാപ്താ തേ നിരയം കഥഃ കിമപരം കിം മേ ന ധര്മം ധനമ്
സര്വേശാദി പ്രശംസാ മുദമനുഭവനം മജ്ജനം യത്ര ചോക്തം സ്വര്നാര്യോവീക്ഷ്യഹൃഷ്ടാ। വിബുധ സുരപതിഃ പ്രാപ്തിസംഭാവനേന ദേവത്വം തേ ലഭംതേ സ്ഫുടമ് അശുഭകൃതോപ്യത്ര വേദാഃ പ്രമാണമ്
സർവ്വേശ്വരന്റെ മഹത്വം, ആനന്ദാനുഭവം, സ്നാനം എന്നിവ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, മഹിളമാർ സന്തോഷത്തോടെ നോക്കുന്നു; ദേവേന്ദ്രനും പ്രാപ്തിയുടെ പ്രതീക്ഷയിൽ എത്തുന്നു—അവിടെ, പാപം ചെയ്തവർക്കും ദൈവത്വം ലഭിക്കുന്നു; ഇതിന് വേദങ്ങൾ സാക്ഷിയാണ്.
ബുദ്ധേ സദ്ബുദ്ധിരേവം ഭവതു തവ സഖേ മാനസ സ്വസ്തിതേ ഽസ്തു വാണി പ്രാണപ്രിയേധി പ്രകട ഗുണ വപുഃ പ്രാപ്നുഹി പ്രാണി പുഷ്ടിം യസ്മാത്സര്വൈര്ഭവദ്ഭിഃ
സുഹൃത്തേ, നിന്റെ മനസ്സിൽ നല്ല ബുദ്ധി ഉണ്ടാകട്ടെ, നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിന്റെ വാക്ക് എല്ലാവർക്കും പ്രിയമായിരിക്കട്ടെ, നിനക്ക് ഉത്തമഗുണങ്ങളും ഭംഗിയുമുള്ള രൂപവും ലഭിക്കട്ടെ, ജീവശക്തിയും വർദ്ധിക്കട്ടെ, കാരണം ഇത് എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതാണ്.
ശ്രീജാഹ്നവീ രവിസുതാ പരമേഷ്ഠിപുത്രീ സിംധുത്രയാഭരണതീര്ഥവര പ്രയാഗ। । സര്വേശ മാമനുഗൃഹാണ നയസ്വ ചോര്ധ്വമംതസ്തമോ ദശവിധം ദലയ സ്വധാമ്നാ
ശ്രീജാഹ്നവി, സൂര്യപുത്രി, ബ്രഹ്മപുത്രി, മൂന്നു നദികളുടെ അലങ്കാരം, പ്രയാഗം എന്ന ഉത്തമതീർത്ഥം, സർവ്വേശ്വരാ, എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ, ഉയർന്നിലേക്ക് നയിക്കണമേ, നിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് എന്റെ ഉള്ളിലെ പത്തു വിധ ഇരുട്ട് അകറ്റണമേ.
വാഗീശ വിഷ്ണ്വീശ പുരംദരാദ്യാഃ പാപപ്രണാശായ വിദാംവിദോഽപി। । ഭജംതി യത്തീരമനീലനീലം സതീര്ഥരാജോ ജയതി പ്രയാഗഃ
വാഗ്ദേവൻ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയവർ, പാപനാശത്തിനായി, ആ മനോഹരമായ നീലക്കരയെ ആരാധിക്കുന്നു; തീർത്ഥങ്ങളിൽ രാജാവായ പ്രയാഗം ജയിക്കുന്നു.
കലിംദജാ സംഗമ വാപ്യയത്ര പ്രത്യഗ്ഗതാ സ്വര്ഗധുനീധുനോതി। । അധ്യാത്മ താപത്രിതയം ജനസ്യ സ തീര്ഥരാജോ ജയതി പ്രയാഗഃ
ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗംഗയും സ്വർഗ്ഗനദിയും കൂടിയിടത്ത്, അവൾ ജനങ്ങളുടെ ആത്മികമായ മൂന്ന് താപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നു; തീർത്ഥരാജാവായ പ്രയാഗം ജയിക്കുന്നു.
ശ്യാമോ വടഃ ശ്യാമഗുണോവൃണോതി സ്വച്ഛായയാ ശ്യാമല യാജനാനാമ്। । ശ്യാമശ്രമം കൃംതതി യത്രദൃഷ്ടഃ സ തീര്ഥരാജോ ജയതി പ്രയാഗഃ
കറുത്ത വടവൃക്ഷം, കറുത്ത ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, ഭക്തന്മാരെ ശുദ്ധമായ നിഴലിൽ കുളിരാക്കുന്നു; അവനെ കണ്ടാൽ കറുത്ത ക്ഷീണം അകറ്റപ്പെടുന്നു—തീർത്ഥങ്ങളിൽ രാജാവായ പ്രയാഗം ജയിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദയോപ്യാത്മകൃതിം വിഹായ ഭജംതി പുണ്യാത്മക ഭാഗധേയമ്
ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും തങ്ങളുടെ സ്വരൂപം വിട്ട്, പുണ്യാത്മാക്കളെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാഗ്യത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യത്സേവയാ ദേവ നൃദേവതാദി ദേവര്ഷയഃ പ്രത്യഹമാമനംതി। । സ്വര്ഗം ച സര്വോത്തമ ഭൂമിരാജ്യം സ തീര്ഥരാജോ ജയതി പ്രയാഗഃ
ദൈവങ്ങളോ, രാജാക്കന്മാരോ, ദൈവമുനികളോ, ദിനംപ്രതി സേവനത്തിലൂടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്: 'സ്വർഗം, എല്ലാറ്റിലും ഉന്നതം, ഭൂമിയിലെ രാജ്യം—ഇവയൊക്കെയും തീർത്ഥരാജൻ ആയ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വമാണ്.'
ഏനാംസി ഹംതീതി പ്രസിദ്ധവാര്താ നാമ പ്രതാപേന ദൃശോ ഭവംതി। । യസ്യ ത്രിലോകീം പ്രതതാപ ഗോഭിഃ സ തീര്ഥരാജോ ജയതി പ്രയാഗഃ
ഇതിന്റെ പ്രശസ്തിയാൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു എന്നത് എല്ലാവർക്കും അറിയാം; അതിന്റെ പ്രകാശം കണ്ണുകൾക്ക് ശുദ്ധിയേകുന്നു. പശുക്കളാൽ ത്രിലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആ പ്രയാഗം തന്നെയാണ് തീർത്ഥരാജൻ.
ധത്തേ ഽഭിതശ്ചാമര ചാരുകാംതിം സിതാസിതേ യത്രസരിദ്വരേണ്യേ
വളഞ്ഞു ചുറ്റിയുള്ള കാട്ടിൽ, നദികൾ ഒന്നിക്കുന്നിടത്ത്, വെള്ളയും കറുത്തതുമായ ചാമരക്കൊടികൾ പോലെ മനോഹരമായ പ്രകാശം അവിടെ വിരിയുന്നു.
ബ്രാഹ്മീനപുത്രീ ത്രിപഥാസ്ത്രിവേണീ സമാഗമേ സാക്ഷതയാഗമാത്രാത്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ, മൂന്നു പാതകളായ ത്രിവേണി, സംയമനത്തിൽ, യജ്ഞം നേരിട്ട് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നതുപോലെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
കേഷാംചിജ്ജന്മകോടിര്വ്രജതി സുവചസാം യാമിയാമീതി യസ്മിന്കേഷാം।। ചിത്പ്രേപ്സതാം യം നിയതമതിയതേദ് വര്ഷവൃംദം വരിഷ്ഠമ്। । യത്പ്രാപ്തം ഭാഗ്യലക്ഷൈര്ഭവതി ഭവതി നോ വാസ വാചാമവാച്യോ। । ദിഷ്ട്യാ വേണീ വിശിഷ്ടോ ഭവതി ദൃഗതിഥിഃ കം പ്രയാഗ പ്രയാഗഃ
ചിലർക്കു അനേകം ജന്മങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു; നല്ല വാക്കുള്ളവർക്ക് ഇത് ലഭിക്കുന്നു. പരമാർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇതാണ് വർഷങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം. ഭാഗ്യത്തോടെ ലഭിക്കുന്നതെന്താണെന്നു പറയാനാവില്ല; വിധിയാൽ ത്രിവേണി പ്രത്യേകമാകുന്നു, ശുഭദിനം കാണപ്പെടുന്നു—പ്രയാഗം, പ്രയാഗം!
മഹാദേവ ഉവാച-। ത്വദ്വാര്താം പ്രിയതോ ബ്രവീമി യദഹം സാ സ്തുസ്തുതിസ്തേ പ്രഭോ യദ്ഭുംജേ തവ തന്നിവേദനമഥോ യദ്യാമി സാ പ്രേഷ്യതാ । യച്ഛാംതഃ സ്വപിമി ത്വദംഘ്രിയുഗലേ ദംഡപ്രണാമോഽസ്തു നഃ। സ്വാമിന്യച്ച കരോമി തേന സ ഭവാന്വിശ്വേശ്വരഃ പ്രീയതാമ്
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ നിന്നെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു; ഞാൻ പാടുന്ന സ്തുതി എല്ലാം നിന്റെ മഹത്വം തന്നെയാണ്, പ്രഭോ. ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുന്നതൊക്കെയും നിനക്ക് അർപ്പിച്ചതാണു. ഞാൻ എവിടെയെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ അതും നിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെയാണ്. ഞാൻ മനസ്സിലൊരു സമാധാനത്തോടെ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, നിന്റെ ഇരുകാലിൽ എന്റെ വന്ദനം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഞാൻ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം, വിശ്വേശ്വരാ, നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കട്ടെ.
അയ്യോ മനസേ, നീ എന്തിനാണ് വിറയുന്നത്? സഖാവേ, നരകത്തിൽ ഇരട്ട ഭയത്താൽ നീ ഭയപ്പെടുന്നുവോ? പാപം ചെയ്തവർക്കാണ് ഭയം ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഭയപ്പെടേണ്ട. ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കു: എന്റെ പാപം മൂലം എങ്കിൽ എതിരാളി നിനക്കുമുമ്പ് നരകത്തിൽ എത്തി കഴിഞ്ഞാൽ, പിന്നെ എന്താണ് ബാക്കി? എനിക്ക് ഇനി ധർമ്മമോ ധനമോ എന്തുണ്ട്?