തഥാ കര്മകൃതം ചൈവ കര്ത്താരം പ്രതിപദ്യതേ । ദേവത്വമഥ മാനുഷ്യം പശുത്വം പക്ഷിതാം തഥാ
അങ്ങനെ തന്നെ, പ്രവൃത്തി കൊണ്ടുണ്ടാകുന്നതെന്താണോ, അതാണ് ചെയ്യുന്നവൻ പ്രാപിക്കുന്നത്: ദൈവത്വം, മാനുഷത്വം, മൃഗത്വം, പക്ഷിത്വം,
തിര്യക്ത്വം സ്ഥാവരത്വം വാ യാതി ജംതുഃ സ്വകര്മഭിഃ । സ ഏവ തു തഥാ ഭുംക്തേ നിത്യം വിഹിതമാത്മനഃ
അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു ജീവികളുടെ അവസ്ഥയോ, വൃക്ഷാദികളായിരിയ്ക്കലോ—സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയുടെ പ്രകാരം ജീവി അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെ എപ്പോഴും തനിക്കു നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നതെല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നു.
ആത്മനാ വിഹിതം ദുഃഖമാത്മനാ വിഹിതം സുഖമ് । ഗര്ഭശയ്യാമുപാദായ ഭുംജതേ പൂര്വദേഹികമ്
സ്വന്തം ദുഃഖവും സ്വയം നിർണ്ണയിച്ചതും, സുഖവും അതുപോലെയാണ്; ഗർഭാശയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, മുൻ ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
പൂര്വദേഹകൃതം കര്മ ന കശ്ചിത്പുരുഷോത്തമഃ । ബലേന പ്രജ്ഞയാ വാപി സമര്ഥഃ കര്തുമന്യഥാ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മുൻ ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയെ ശക്തിയാലോ ബുദ്ധിയാലോ മാറ്റാൻ ആരും കഴിയില്ല.
സ്വകൃതാന്യേവ ഭുംജംതി ദുഃഖാനി ച സുഖാനി ച । ഹേതുതഃ കാരണൈര്വാപി സോഹം കാരേണ ബാധ്യതേ
സ്വയം ചെയ്തതെല്ലാം, ദുഃഖവും സുഖവും, അവർക്കു തന്നെ അനുഭവപ്പെടുന്നു; കാരണങ്ങളാലോ ഉപാധികളാലോ, ഓരോരുത്തനും തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ വിംദതി മാതരമ് । തദ്വച്ഛുഭാശുഭം കര്മ കര്താരമനുഗച്ഛതി
ആയിരം പശുക്കളിൽ ഒരു കാളക്കുട്ടി അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നതിനെ പിന്തുടരുന്നു.
ഉപഭോഗാദൃതേ യസ്യ നാശ ഏവ ന വിദ്യതേ । പ്രാക്തനം ബംധനം കര്മ കോന്യഥാകര്തുമര്ഹതി
അത് അനുഭവിച്ചുതീർന്നില്ലെങ്കിൽ അതിന് നാശമില്ല; മുൻ പ്രവൃത്തിയുടെ ബന്ധം വേറെയാരും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
സുശീഘ്രമനുധാവംതം വിധാനമനുധാവതി । ശോഭതേ സംനിപാതേന യഥാകര്മ പുരാകൃതമ്
വളരെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്നവനെ വിധി പിന്തുടരുന്നു; മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തി യോജിച്ച സമയത്ത് തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു.
ഉപതിഷ്ഠതി തിഷ്ഠംതം ഗച്ഛം തമനുഗച്ഛതി । കരോതി കുര്വതഃ കര്മച്ഛായേവാനു വിധീയതേ
നാം നില്ക്കുമ്പോഴും പോകുമ്പോഴും ചെയ്യുമ്പോഴും, നമ്മുടെ കര്മ്മം നിഴലുപോലെ എപ്പോഴും നമ്മോടൊപ്പം ഉണ്ടാകും.
യഥാ ഛായാതപൌ നിത്യം സുസംബദ്ധൌ പരസ്പരമ് । ഉപസര്ഗാ ഹി വിഷയാ ഉപസര്ഗാ ജരാദയഃ
നിഴലും വെളിച്ചവും എപ്പോഴും തമ്മില് ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളും വയസ്സും പോലുള്ള തടസ്സങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പീഡയംതി നരം പശ്ചാത്പീഡിതം പൂര്വകര്മണാ । യേന യത്രോപഭോക്തവ്യം ദുഃഖം വാ സുഖമേവ ച
മുന്കാല കര്മ്മം മൂലം മനുഷ്യന് പിന്നീട് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും; ആരെന്ത് അനുഭവിക്കണമെന്നത്, ആ കര്മ്മം കൊണ്ടാണ്.
സ തത്ര ബദ്ധ്വാ രജ്ജ്വേവ ബലാദ്ദൈവേന നീയതേ । ദൈവം പ്രാഹുശ്ച ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖോപപാദനമ്
വലയം കെട്ടിയപോലെ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയില് അവന് അവിടെ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ദൈവം തന്നെയാണ് ജീവികള്ക്ക് സുഖവും ദു:ഖവും നല്കുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അന്യഥാ കര്മതച്ചിംത്യം ജാഗ്രതഃ സ്വപതോപി വാ । അന്യഥാ ഹ്യുദ്യതേ ദൈവം ബധ്യതേ ച ജിഘാംസതി
അങ്ങനെയെങ്കില് കര്മ്മം ഉറപ്പില്ലാത്തതായിരിക്കും, ഉണരുന്നപ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും; അങ്ങനെ ദൈവം തടയപ്പെടുകയും നശിക്കുകയുമാകും.
ശസ്ത്രാഗ്നിവിഷദുര്ഗേഭ്യോ രക്ഷിതവ്യം സുരക്ഷതി । യഥാ പൃഥിവ്യാം ബീജാനി വൃക്ഷഗുല്മതൃണാന്യപി
ശസ്ത്രം, അഗ്നി, വിഷം, കോട്ടകള് എന്നിവയില് നിന്ന് നാം രക്ഷപ്പെടാമെങ്കിലും, ഭൂമിയില് വിതച്ച വിത്തുപോലെ മരങ്ങളും കുറ്റികളും പുല്ലുകളും വളരുന്നതുപോലെ,
തഥൈവാത്മനി കര്മാണി തിഷ്ഠംതി പ്രഭവംതി ച । തൈലക്ഷയാദ്യഥാ ദീപോ നിര്വാണമധിഗച്ഛതി
അതുപോലെ തന്നെ, കര്മ്മങ്ങള് നമ്മുടെ ഉള്ളില് നിലനില്ക്കുകയും ഉദയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എണ്ണ തീരുമ്പോള് വിളക്ക് അണയുന്നതുപോലെ,
കര്മക്ഷയാത്തഥാ ജംതോഃ ശരീരം നാശമൃച്ഛതി । കര്മക്ഷയാത്തഥാ മൃത്യുസ്തത്ത്വവിദ്ഭിരുദാഹൃതമ്
അങ്ങനെ തന്നെ, കര്മ്മം തീരുമ്പോള് ജീവിയുടെ ശരീരം നശിക്കുന്നു; കര്മ്മം തീരുമ്പോള് മരണം സംഭവിക്കുന്നതാണെന്ന് സത്യം അറിയുന്നവര് പറയുന്നു.
വിവിധാഃ പ്രാണിനാം രോഗാഃ സ്മൃതാസ്തേഷാം ച ഹേതവഃ । തസ്മാത്തത്ത്വപ്രധാനസ്തു കര്മ ഏവ ഹി പ്രാണിനാമ്
ജീവികള്ക്ക് വിവിധ രോഗങ്ങളും അവയുടെ കാരണങ്ങളും അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനാല് കര്മ്മം തന്നെയാണ് ജീവികള്ക്ക് പ്രധാനമായത്.
യത്പുരാ ക്രിയതേ കര്മ തദിഹൈവ പ്രഭുജ്യതേ । യത്ത്വയാ ദൃഷ്ടമേവാപി പൃച്ഛിതം താത സാംപ്രതമ്
മുന്പ് ചെയ്ത കര്മ്മം ഇവിടെ തന്നെ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു; നീ കണ്ടതും ചോദിച്ചതും, പ്രിയമകനെ, ഇപ്പോഴാണ്.
തസ്യാര്ഥം തു മയാ പ്രോക്തം ഭുംജാതേ തൌ ഹി സാംപ്രതമ് । ആനംദേ കാനനേ ദൃഷ്ടം തയോഃ കര്മസുദാരുണമ്
അത് സംബന്ധിച്ച അര്ത്ഥം ഞാന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവര് ഇപ്പോള് അതു അനുഭവിക്കുന്നു. ആനന്ദവനം എന്ന കാടില് അവരുടെ ഭയങ്കരമായ കര്മ്മം ഞാന് കണ്ടു.
തയോശ്ചേഷ്ടാം പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു വത്സ പ്രഭാഷതഃ । കര്മഭൂമിരിയം താത അന്യാ ഭോഗാര്ഥഭൂമയഃ
അവരുടെ പ്രവൃത്തികള് ഞാന് പറയാം, കേള്ക്കു മകനേ, ഞാന് പറയുമ്പോള്; ഇതാണ് കര്മ്മഭൂമി, പ്രിയമകനെ, അനുഭവത്തിനുള്ള മറ്റു ഭൂമികളും ഉണ്ട്.
സര്ഗാദീനാം മഹാപ്രാജ്ഞ താസു ഗത്വാ സുഭുംജതി । സൂത ഉവാച- ചൌലദേശേ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സുബാഹുര്നാമ ഭൂമിപഃ
സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയവയില് കടന്ന് അവിടെ ജീവികള് അനുഭവിക്കുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ. സൂതന് പറഞ്ഞു: ചൌളദേശത്ത് സുബാഹു എന്ന മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു.
രൂപവാന്ഗുണവാന്ധീരഃ പൃഥിവ്യാം നാസ്തി താദൃശഃ । വിഷ്ണുഭക്തോ മഹാപ്രാജ്ഞോ വൈഷ്ണവാനാം ച സുപ്രിയഃ
സുന്ദരനും ഗുണവാനുമായിരുന്നു, ഭൂമിയില് അത്തരം ഒരാളുമില്ലായിരുന്നു; വിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചും മഹാപണ്ഡിതനുമായും വൈഷ്ണവന്മാരുടെ പ്രിയനുമായും അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
കര്മണാ ത്രിവിധേനാപി പ്രധ്യായന്മധുസൂദനമ് । അശ്വമേധാദികാന്യജ്ഞാന്യജേത സകലാന്നൃപ
മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള കര്മ്മങ്ങളാലും അദ്ദേഹം മധുസൂദനനെ ധ്യാനിച്ചു; രാജാവേ, അശ്വമേധം തുടങ്ങി എല്ലാ യാഗങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി.
പുരോധാസ്തസ്യ ചൈവാസ്തി ജൈമിനിര്നാമ ബ്രാഹ്മണഃ । സ ചാഹൂയ സുബാഹും തമിദം വചനമബ്രവീത്
അവന്റെ പുരോഹിതന് ജൈമിനി എന്ന ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; അവന് സുബാഹുവിനെ വിളിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
രാജന്ദേഹി സുദാനാനി യൈഃ സുഖം തു പ്രഭുംജ്യത । ദാനൈസ്തു തരതേ ലോകാന്ദുര്ഗാന്പ്രേത്യ ഗതോ നരഃ
രാജാവേ, സന്തോഷത്തോടെ നല്കാവുന്ന ദാനങ്ങള് നല്കണം; ദാനങ്ങളാല് മനുഷ്യന് മരണത്തിനു ശേഷം ലോകങ്ങളെയും കഷ്ടങ്ങളെയും കടക്കുന്നു.
ദാനേന സുഖമാപ്നോതി യശഃ പ്രാപ്നോതി ശാശ്വതമ് । ദാനേന ചാതുലാ കീര്തിര്ജായതേ മൃത്യുമംഡലേ
ദാനത്തിലൂടെ സുഖവും ശാശ്വതമായ പ്രശസ്തിയും ലഭിക്കുന്നു; ദാനത്തിലൂടെ മരണലോകത്തും തുല്യരഹിതമായ കീര്ത്തി ഉദിക്കുന്നു.
യാവത്കീര്തിഃ സ്ഥിതാ ചാത്ര താവത്കര്താ ദിവം വസേത് । തദ്ദാനം ദുഷ്കരം പ്രാഹുര്ദാതും നൈവ പ്രശക്യതേ
ഒരു ദാനം ചെയ്തവന്റെ പ്രശസ്തി ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ, ദാനി സ്വർഗത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്നു. അത്തരം ഒരു ദാനം നൽകുന്നത് വളരെ ദുഷ്കരമാണ്, അതു എളുപ്പത്തിൽ സാധ്യമല്ല.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ദാതവ്യം മാനവൈഃ സദാ । സുബാഹുരുവാച- ദാനാച്ച തപസോ വാപി ദ്വയോര്മധ്യേ സുദുഷ്കരമ്
അതിനാൽ മനുഷ്യർ എല്ലാ ശ്രമവും ഉപയോഗിച്ച് എപ്പോഴും ദാനം ചെയ്യണം. സുബാഹു പറഞ്ഞു: ദാനം ചെയ്യുകയോ തപസ്സു ചെയ്യുകയോ, ഈ രണ്ടിലും ഒന്നും വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
കിം വാ മഹത്ഫലം പ്രേത്യ തന്മേ ബ്രൂഹി ദ്വിജോത്തമ । ജൈമിനിരുവാച- ദാനാന്ന ദുഷ്കരതരം പൃഥിവ്യാമസ്തി കിംചന
ഇരണ്ടിലെയും മരിച്ചശേഷം വലിയ ഫലമൊന്നുണ്ടോ? അതു പറഞ്ഞുതരൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ. ജൈമിനി പറഞ്ഞു: ഭൂമിയിൽ ദാനത്തേക്കാൾ ദുഷ്കരമായതൊന്നുമില്ല.
രാജന്പ്രത്യക്ഷമേവൈകം ദൃശ്യതേ ലോകസാക്ഷികമ് । പരിത്യജ്യ പ്രിയാന്പ്രാണാന്ധനാര്ഥം ലോഭമോഹിതാഃ
രാജാവേ, ലോകം സാക്ഷിയായി, ഒരു കാര്യം എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണാം: ധനത്തിനായി, മോഹത്തിലും ലാഭത്തിലും ആകൃഷ്ടരായി, ആളുകൾ പ്രിയപ്പെട്ട ജീവനും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.