ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഹംസാശ്ച തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । പ്രയാഗഃ പുഷ്കരശ്ചൈവ അര്ഘതീര്ഥമനുത്തമമ്
നാലു കറുത്ത ഹംസകള് ഉണ്ട്; അവയുടെ പേരുകള് ഞാന് പറയാം: പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അതുല്യമായ അര്ഘതീര്ത്ഥം.
വാരാണസീ ചതുര്ഥീ ച ചത്വാരഃ പാപനാശനാഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാഭിഭൂതാനി ചത്വാരി പരിബഭ്രമുഃ
നാലാമത്തേത് വാരാണസിയാണ്; ഈ നാലും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം മൂലം ഇവ നാലും അലയുന്നു.
തീര്ഥാന്യേതാനി ദുഃഖേന തീര്ഥേഷു ച മഹാമതേ । ന ഗതം പാതകം ഘോരം തേഷാം തു ഭ്രമതാം സുത
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഈ തീര്ത്ഥങ്ങള് വലിയ കഷ്ടതയോടെ പല തീര്ത്ഥങ്ങളിലും അലയുമ്പോഴും അവരുടെ ഭയങ്കരമായ പാപം വിട്ടുപോയില്ല, മകനേ.
കുബ്ജായാഃ സംഗമേ ശുദ്ധാ വിമുക്താഃ കില്ബിഷാത്കില । തീര്ഥാനാമേവ സര്വേഷാം പുണ്യാനാമിഹ സംമതഃ
കുബ്ജാനദിയുടെ സംഗമത്തില് അവര് ശുദ്ധരായി, പാപങ്ങളില് നിന്ന് പൂര്ണമായും മോചിതരായി; എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
രാജാ പ്രയാഗഃ സംജാത ഇംദ്രസ്യ പുരതഃ കില । താവദ്ഗര്ജംതു തീര്ഥാനി യാവദ്രേവാ ന ദൃശ്യതേ
പ്രയാഗം രാജാവ് ഇന്ദ്രനു മുമ്പ് തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നു; രേവാനദി കാണുന്നതുവരെ തീര്ത്ഥങ്ങള് മുഴങ്ങട്ടെ.
ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപാനാം വിനാശായ പ്രതിഷ്ഠിതാ । കപിലാസംഗമേ പുണ്യേ രേവായാഃ സംഗമേ തഥാ
ബ്രാഹ്മണഹത്യയൊക്കെ പോലുള്ള പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കാന് കപിലാനദിയുടെ പുണ്യസംഗമത്തിലും രേവാനദിയുടെ സംഗമത്തിലും ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മേഘനാദസമായോഗേ തഥാ ചൈവോരുസംഗമേ । മഹാപുണ്യാ മഹാധന്യാ രേവാ സര്വത്രദുര്ലഭാ
മേഘനാദയുമായി ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, അതുപോലെ വലിയ സംഗമത്തിലും, രേവാനദി അത്യന്തം പുണ്യവതിയും മഹാഭാഗ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവമായതുമാണ്.
സാ ച ഓംകാരേ ഭൃഗുക്ഷേത്രേ നര്മദാകുബ്ജസംഗമേ । ദുഃപ്രാപ്യാ മാനവൈ രേവാ മാഹിഷ്മത്യാം സുരോത്തമൈഃ
ഓംകാരത്തും, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തും, നർമ്മദയും കുബ്ജയും ചേർന്നിടത്തും, മഹിഷ്മതിയിൽ ദേവന്മാർക്കുപോലും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതുപോലെയാണ് രേവാനദി മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭം.
വിടംകാസംഗമേ പുണ്യാ ശ്രീകംഠേ മംഗലേശ്വരേ । സര്വത്ര ദുര്ലഭാ രേവാ സുരപുണ്യസമാകുലാ
വിടങ്കാസംഗമത്തും, ശ്രീകണ്ഠക്ഷേത്രത്തും, മംഗളേശ്വരക്ഷേത്രത്തും, രേവാനദി പുണ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവവുമായതുമാണ്; ദേവന്മാരുടെ പുണ്യഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
തീര്ഥമാതാ മഹാദേവീ അഘരാശിവിനാശിനീ । ഉഭയോഃ കൂലയോര്മധ്യേ യത്ര തത്ര സുഖീ നരഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ മാതാവും മഹാദേവിയുമാണ് അവൾ; പാപവും ദുഷ്പ്രഭാവവും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇരുവശത്തുമുള്ള കരകളുടെ നടുവിൽ എവിടെയായാലും, അവിടെ മനുഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കും.
അശ്വമേധഫലം ഭുംക്തേ സ്നാനേനൈകേന മാനവഃ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്ത്വയാ പരിപൃച്ഛിതമ്
ഒരു സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ ഇതുവരെ പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
സര്വപാപാപഹം പുണ്യം ഗതിദം ചാപിശൃണ്വതാമ് । ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞ തൃതീയം പുത്രമബ്രവീത്
ഇത് കേൾക്കുന്നവർക്കു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും, പുണ്യവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹാപണ്ഡിതനേ, അവൻ തന്റെ മൂന്നാമത്തെ മകനോടു പറഞ്ഞു.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ ഭൂമിഖംഡേ വേനോപാഖ്യാനേ ഗുരുതീര്ഥേ ച്യവനചരിത്രേ ദ്വിനവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപാഖ്യാനത്തിൽ ഗുരുതീർത്ഥത്തിൽ ച്യവനന്റെ കഥയിൽ തൊണ്ണൂറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
കുംജല ഉവാച- കിം വിജ്വല ത്വയാ ദൃഷ്ടമപൂര്വം ഭ്രമതാ മഹീമ് । ആശ്ചര്യേണ സമായുക്തം തന്മേ കഥയ സുവ്രത
കുഞ്ചലൻ ചോദിച്ചു: വിജയലാ, നീ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അത്ഭുതം എന്താണ് കണ്ടത്? അത്ഭുതകരമായ ആ അനുഭവം നീ എന്നോട് പറയണം, ധൈര്യശാലിയായവളേ.
ഇതഃ പ്രയാസി കം ദേശമാഹാരാര്ഥം തു സോദ്യമീ । യദ്യ ദൃഷ്ടം ത്വയാ ചിത്രം സമാഖ്യാഹി സുതോത്തമ
നീ ഇപ്പോൾ ഭക്ഷ്യത്തിനായി ഏത് ദേശത്തേക്കാണ് പോകുന്നത്? നീ എന്തെങ്കിലും വിചിത്രമായത് കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്കു പറയണം, പ്രിയപുത്രാ.
വിജ്വല ഉവാച- അസ്തി മേരുഗിരേഃ പൃഷ്ഠേ ആനംദം നാമ കാനനമ് । ദിവ്യവൃക്ഷൈഃ സമാകീര്ണംഫ ലപുഷ്പമയൈഃ സദാ
വിജയലൻ പറഞ്ഞു: മേരുപർവതത്തിന്റെ ചിറകിൽ ആനന്ദം എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വനമുണ്ട്; ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങൾ ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദേവവൃംദൈഃ സമാകീര്ണം മുനിസിദ്ധസമന്വിതമ് । അപ്സരോഭിഃ സുരൂപാഭിര്ഗംധര്വൈഃ കിന്നരോരഗൈഃ
അവിടെ ദേവതകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും, സുന്ദരികളായ അപ്സരസുകളും, ഗാന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും സർപ്പന്മാരും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വാപീകൂപതഡാഗൈശ്ച നദീപ്രസ്രവണൈസ്തഥാ । ആനംദകാനനം പുണ്യം ദിവ്യഭാവൈഃ പ്രഭാസതേ
കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികളുടെ ഉറവുകൾ എന്നിവയാൽ ആ ആനന്ദവനം പുണ്യവതിയും ദിവ്യഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായതുമാണ്.
വിമാനൈഃ കോടിസംഖ്യാഭിര്ഹംസകുംദേംദുസന്നിഭൈഃ । ഗീതകോലാഹലൈഃ രമ്യൈര്മേഘധ്വനിനിനാദിതമ്
ഹംസങ്ങൾ, കുണ്ടങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻപോലുള്ള കോടിക്കണക്കിന് വിമാനങ്ങൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾക്കും മേഘഗർജ്ജനത്തിനും ഇടയിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
ഷട്പദാനാം നിനാദേന സര്വത്ര മധുരായതേ । ചംദനൈശ്ചൂതവൃക്ഷൈശ്ച ചംപകൈഃ പുഷ്പിതൈര്വൃതമ്
എവിടെയും തേനീച്ചകളുടെ മധുരമായ ഗൂഢഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു; ചന്ദനം, മാവു, പൂത്ത ചമ്പകവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലയുന്നു.
നാനാവൃക്ഷൈഃ പ്രഭാത്യേവമാനംദവനമുത്തമമ് । നാനാപക്ഷിനിനാദേന ബഹുകോലാഹലാന്വിതമ്
വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ആ ആനന്ദവനം പ്രകാശിക്കുന്നു; പലതരം പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം നിറഞ്ഞു, വലിയ ആഹ്ലാദവും ഉല്ലാസവുമുണ്ട്.
ഏവമാനംദനം ദൃഷ്ടം മയാ തത്ര സുശോഭനമ് । വിമലം ച സരസ്താത ശോഭതേ സാഗരോപമമ്
അങ്ങനെ ആ മനോഹരമായ ആനന്ദവനം ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു; സമുദ്രംപോലുള്ള ഒരു നിർമ്മലമായ തടാകവും അച്ഛനേ, അവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സംപൂര്ണം പുണ്യതോയേന പദ്മസൌഗംധികൈഃ ശുഭൈഃ । ജലജൈസ്തു സമാകീര്ണം ഹംസകാരംഡവാന്വിതമ്
പുണ്യജലത്താൽ നിറഞ്ഞതും, മനോഹരമായ താമരകളും സുഗന്ധമുള്ള കാളഹരികളും aquatic ജീവികളും, ഹംസകളും കാടുകോഴികളും നിറഞ്ഞതുമാണ്.
ഏവമാസീത്സരസ്തസ്യ സുമധ്യേ കാനനസ്യ ഹി । ദേവഗംധര്വസംബാധൈര്മുനിവൃംദൈരലംകൃതമ്
അങ്ങനെ ആ കാനനത്തിന്റെ നടുവിൽ ആ തടാകം ദേവതകളും ഗാന്ധർവന്മാരും മുനിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കിംനരോരഗഗംധര്വൈശ്ചാരണൈശ്ച സുശോഭതേ । തത്രാശ്ചര്യം മയാ ദൃഷ്ടം വക്തും താത ന ശക്യതേ
അവിടെ കിന്നരന്മാരും നാഗന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ചാരണന്മാരും ചേർന്ന് അതിനെ ഭംഗിയാക്കുന്നു. ഞാൻ അവിടെ കണ്ട അത്ഭുതങ്ങൾ, അച്ഛാ, പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
വിമാനേനാപി ദിവ്യേന കലശൈരുപശോഭതേ । ഛത്രദംഡപതാകാഭീരാജമാനേന സത്തമ
ദിവ്യമായ വിമാനവും കലശങ്ങളും കൊണ്ടും അതു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉത്തമനേ, കുടകളും ദണ്ഡങ്ങളും പതാകകളും കൊണ്ട് അതു അതിമനോഹരമാണ്.
സര്വഭോഗാവിലേനാപി ഗീയമാനേഥ കിന്നരൈഃ । ഗംധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച ശോഭമാനോഥ സുവ്രത
അവിടെ എല്ലാത്തരം സുഖങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാണാം; കിന്നരന്മാർ പാട്ടുപാടുന്നു, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും കൂടി അതിന്റെ ഭംഗി കൂട്ടുന്നു, ധർമ്മശീലനേ.
സ്തൂയമാനോ മഹാസിദ്ധഋഷിഭിസ്തത്ത്വവേദിഭിഃ । രൂപേണാപ്രതിമോ ലോകേ ന ദൃഷ്ടസ്താദൃശഃ ക്വചിത്
മഹാസിദ്ധന്മാരും സത്യത്തെ അറിയുന്ന ഋഷിമാരും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ലോകത്ത് അതിനേത്തുന്ന രൂപം എവിടെയും കണ്ടിട്ടില്ല.
സര്വാഭരണശോഭാംഗോ ദിവ്യമാലാവിശോഭിതഃ । മഹാരത്നകൃതാമാലാ യസ്യോരസി വിരാജതേ
അവന്റെ ശരീരം എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും ദിവ്യമായ മാലകളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വലിയ രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച മാല അവന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
തത്സമീപേ സ്ഥിതാ ചൈകാ നാരീ ദൃഷ്ടാ വരാനനാ । ഹേമഹാരൈശ്ച മുക്താനാം വലയൈഃ കംകണൈര്യുതാ
അവന്റെ അടുത്ത് ഒരു സുന്ദരമുഖിയായ സ്ത്രീയെ ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു; അവൾ പൊന്നും മുത്തുമാലകളും വളകളും കൈക്കങ്കണങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നു.