ഭാര്യാഃ പാതകരൂപാശ്ച ഭ്രമംതി പരിതസ്തഥാ । അഷ്ടഷഷ്ടിസു തീര്ഥാനി ഹംസരൂപേണ ബഭ്രമുഃ
അവരുടെ ഭാര്യമാര് പാപത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് ചുറ്റി നടക്കുന്നു; അഷ്ട്ഷഷ്ടി തീര്ത്ഥങ്ങളിലും അവരും ഹംസരൂപത്തില് സഞ്ചരിച്ചു.
തൈഃ സാര്ദ്ധം സു മഹാരാജ മഹാതീര്ഥൈഃ സമം പുനഃ । മാനസം ചാഗതാസ്തേ ച പാതകാകുലമാനസാഃ
മഹാരാജാവേ, അവരും മഹാതീര്ത്ഥങ്ങളുമായി കൂടി വീണ്ടും മാനസസരസ്സിലേക്കെത്തി; അവരുടെ മനസ്സുകള് പാപഭാരത്തില് കവിഞ്ഞിരുന്നു.
തത്ര സ്നാതാ മഹാരാജ ന ജഹാതി ച പാതകഃ । ലജ്ജയാവിഷ്ടമനസാ മാനസോ ഹംസരൂപധൃക്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടും, മഹാരാജാവേ, പാപം അവരെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; ലജ്ജയാല് മനസ്സു കീഴടക്കപ്പെട്ട ഹംസരൂപനായവന് മാനസസരസ്സില് തുടരുന്നു.
സംജാതഃ കൃഷ്ണകായസ്തു യം ത്വം വൈ ദൃഷ്ടവാന്പുരാ । രേവാതീരം തതോ ജഗ്മുരുത്തരം പാപനാശനമ്
നീ മുമ്പ് കണ്ട കറുത്ത ശരീരമുള്ളവന് പിന്നീട് പാപം നശിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തരഭാഗത്തുള്ള രേവാനദിതീരത്തേക്കു പോയി.
കുബ്ജായാഃ സംഗമേ തേ തു സുരസിദ്ധനിഷേവിതേ । സ്നാനമാത്രേണ മുക്താസ്തേ പാപേഭ്യോ ദ്വിജസത്തമ
ദേവതകളും സിദ്ധന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന കുബ്ജാനദിയുടെ സംഗമത്തില് സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അവര് പാപങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതരായി.
വിഹായ വര്ണമേവൈതം സുകൃതം പ്രതിജഗ്മിരേ । യം യം തീര്ഥം പ്രയാംത്യേതേ ഹംസാഃ സ്നാനം പ്രചക്രമുഃ
അവര് ആ കറുത്ത നിറം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു; അവ ഹംസങ്ങള് ഏത് തീര്ത്ഥത്തിലേക്കും പോയി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തു.
ജഹസുസ്താഃ സ്ത്രിയോ ദൃഷ്ട്വാ പാതകം നൈവ ഗച്ഛതി । തോയാനലേന കുബ്ജായാഃ പാതകം വരമേവ ച
പാപം വിട്ടുപോകാത്തത് കണ്ടു ആ സ്ത്രീകള് ചിരിച്ചു; കുബ്ജാനദിയുടെ വെള്ളവും അഗ്നിയും കൊണ്ട് പാപം പൂര്ണമായും നശിച്ചു.
ഭസ്മാവശേഷം സംജാതം തദാ മൃതാസ്തു താഃ സ്ത്രിയഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാ ഗുരോര്ഹത്യാ സുരാപാനാഗമാഗമാഃ
അപ്പോള് അവിടെ ബസ്മം മാത്രം ശേഷിച്ചു; ആ സ്ത്രീകള് മരിച്ചു; ബ്രാഹ്മണഹത്യ, ഗുരുഹത്യ, മദ്യം കുടിയ്ക്കല് തുടങ്ങിയ പാപങ്ങള് നശിച്ചു.
ഭസ്മീഭൂതാസ്തു സംജാതാ രേവായാഃ കുബ്ജയാ ഹതാഃ । താസ്തു ഹതാ മഹാഭാഗ യാ മൃതാസ്തു സരിത്തടേ
അവള് കുബ്ജാനദിയിലും രേവാനദിയിലും ബസ്മമായ് നശിച്ചു; മഹാഭാഗനേ, നദീതീരത്ത് മരിച്ചവരൊക്കെ അങ്ങനെ നശിച്ചു.
അഷ്ടഷഷ്ടി സുതീര്ഥാനാം ഹംസരൂപേണ താനി തു । സാര്ദ്ധം ഹംസഃ സമായാതോ വിദ്ധി തം ത്വം തു മാനസമ്
അഷ്ട്ഷഷ്ടി തീര്ത്ഥങ്ങള് ഹംസരൂപത്തില് ആ ഹംസനോടൊപ്പം എത്തിയിരിക്കുന്നു; നീ അറിയുക, ആ ഹംസനാണ് മാനസം.
ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഹംസാശ്ച തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । പ്രയാഗഃ പുഷ്കരശ്ചൈവ അര്ഘതീര്ഥമനുത്തമമ്
നാലു കറുത്ത ഹംസകള് ഉണ്ട്; അവയുടെ പേരുകള് ഞാന് പറയാം: പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അതുല്യമായ അര്ഘതീര്ത്ഥം.
വാരാണസീ ചതുര്ഥീ ച ചത്വാരഃ പാപനാശനാഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാഭിഭൂതാനി ചത്വാരി പരിബഭ്രമുഃ
നാലാമത്തേത് വാരാണസിയാണ്; ഈ നാലും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം മൂലം ഇവ നാലും അലയുന്നു.
തീര്ഥാന്യേതാനി ദുഃഖേന തീര്ഥേഷു ച മഹാമതേ । ന ഗതം പാതകം ഘോരം തേഷാം തു ഭ്രമതാം സുത
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഈ തീര്ത്ഥങ്ങള് വലിയ കഷ്ടതയോടെ പല തീര്ത്ഥങ്ങളിലും അലയുമ്പോഴും അവരുടെ ഭയങ്കരമായ പാപം വിട്ടുപോയില്ല, മകനേ.
കുബ്ജായാഃ സംഗമേ ശുദ്ധാ വിമുക്താഃ കില്ബിഷാത്കില । തീര്ഥാനാമേവ സര്വേഷാം പുണ്യാനാമിഹ സംമതഃ
കുബ്ജാനദിയുടെ സംഗമത്തില് അവര് ശുദ്ധരായി, പാപങ്ങളില് നിന്ന് പൂര്ണമായും മോചിതരായി; എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
രാജാ പ്രയാഗഃ സംജാത ഇംദ്രസ്യ പുരതഃ കില । താവദ്ഗര്ജംതു തീര്ഥാനി യാവദ്രേവാ ന ദൃശ്യതേ
പ്രയാഗം രാജാവ് ഇന്ദ്രനു മുമ്പ് തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നു; രേവാനദി കാണുന്നതുവരെ തീര്ത്ഥങ്ങള് മുഴങ്ങട്ടെ.
ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപാനാം വിനാശായ പ്രതിഷ്ഠിതാ । കപിലാസംഗമേ പുണ്യേ രേവായാഃ സംഗമേ തഥാ
ബ്രാഹ്മണഹത്യയൊക്കെ പോലുള്ള പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കാന് കപിലാനദിയുടെ പുണ്യസംഗമത്തിലും രേവാനദിയുടെ സംഗമത്തിലും ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മേഘനാദസമായോഗേ തഥാ ചൈവോരുസംഗമേ । മഹാപുണ്യാ മഹാധന്യാ രേവാ സര്വത്രദുര്ലഭാ
മേഘനാദയുമായി ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, അതുപോലെ വലിയ സംഗമത്തിലും, രേവാനദി അത്യന്തം പുണ്യവതിയും മഹാഭാഗ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവമായതുമാണ്.
സാ ച ഓംകാരേ ഭൃഗുക്ഷേത്രേ നര്മദാകുബ്ജസംഗമേ । ദുഃപ്രാപ്യാ മാനവൈ രേവാ മാഹിഷ്മത്യാം സുരോത്തമൈഃ
ഓംകാരത്തും, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തും, നർമ്മദയും കുബ്ജയും ചേർന്നിടത്തും, മഹിഷ്മതിയിൽ ദേവന്മാർക്കുപോലും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതുപോലെയാണ് രേവാനദി മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭം.
വിടംകാസംഗമേ പുണ്യാ ശ്രീകംഠേ മംഗലേശ്വരേ । സര്വത്ര ദുര്ലഭാ രേവാ സുരപുണ്യസമാകുലാ
വിടങ്കാസംഗമത്തും, ശ്രീകണ്ഠക്ഷേത്രത്തും, മംഗളേശ്വരക്ഷേത്രത്തും, രേവാനദി പുണ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവവുമായതുമാണ്; ദേവന്മാരുടെ പുണ്യഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
തീര്ഥമാതാ മഹാദേവീ അഘരാശിവിനാശിനീ । ഉഭയോഃ കൂലയോര്മധ്യേ യത്ര തത്ര സുഖീ നരഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ മാതാവും മഹാദേവിയുമാണ് അവൾ; പാപവും ദുഷ്പ്രഭാവവും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇരുവശത്തുമുള്ള കരകളുടെ നടുവിൽ എവിടെയായാലും, അവിടെ മനുഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കും.
അശ്വമേധഫലം ഭുംക്തേ സ്നാനേനൈകേന മാനവഃ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്ത്വയാ പരിപൃച്ഛിതമ്
ഒരു സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ ഇതുവരെ പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
സര്വപാപാപഹം പുണ്യം ഗതിദം ചാപിശൃണ്വതാമ് । ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞ തൃതീയം പുത്രമബ്രവീത്
ഇത് കേൾക്കുന്നവർക്കു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും, പുണ്യവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹാപണ്ഡിതനേ, അവൻ തന്റെ മൂന്നാമത്തെ മകനോടു പറഞ്ഞു.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ ഭൂമിഖംഡേ വേനോപാഖ്യാനേ ഗുരുതീര്ഥേ ച്യവനചരിത്രേ ദ്വിനവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപാഖ്യാനത്തിൽ ഗുരുതീർത്ഥത്തിൽ ച്യവനന്റെ കഥയിൽ തൊണ്ണൂറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
കുംജല ഉവാച- കിം വിജ്വല ത്വയാ ദൃഷ്ടമപൂര്വം ഭ്രമതാ മഹീമ് । ആശ്ചര്യേണ സമായുക്തം തന്മേ കഥയ സുവ്രത
കുഞ്ചലൻ ചോദിച്ചു: വിജയലാ, നീ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അത്ഭുതം എന്താണ് കണ്ടത്? അത്ഭുതകരമായ ആ അനുഭവം നീ എന്നോട് പറയണം, ധൈര്യശാലിയായവളേ.
ഇതഃ പ്രയാസി കം ദേശമാഹാരാര്ഥം തു സോദ്യമീ । യദ്യ ദൃഷ്ടം ത്വയാ ചിത്രം സമാഖ്യാഹി സുതോത്തമ
നീ ഇപ്പോൾ ഭക്ഷ്യത്തിനായി ഏത് ദേശത്തേക്കാണ് പോകുന്നത്? നീ എന്തെങ്കിലും വിചിത്രമായത് കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്കു പറയണം, പ്രിയപുത്രാ.
വിജ്വല ഉവാച- അസ്തി മേരുഗിരേഃ പൃഷ്ഠേ ആനംദം നാമ കാനനമ് । ദിവ്യവൃക്ഷൈഃ സമാകീര്ണംഫ ലപുഷ്പമയൈഃ സദാ
വിജയലൻ പറഞ്ഞു: മേരുപർവതത്തിന്റെ ചിറകിൽ ആനന്ദം എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വനമുണ്ട്; ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങൾ ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദേവവൃംദൈഃ സമാകീര്ണം മുനിസിദ്ധസമന്വിതമ് । അപ്സരോഭിഃ സുരൂപാഭിര്ഗംധര്വൈഃ കിന്നരോരഗൈഃ
അവിടെ ദേവതകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും, സുന്ദരികളായ അപ്സരസുകളും, ഗാന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും സർപ്പന്മാരും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വാപീകൂപതഡാഗൈശ്ച നദീപ്രസ്രവണൈസ്തഥാ । ആനംദകാനനം പുണ്യം ദിവ്യഭാവൈഃ പ്രഭാസതേ
കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികളുടെ ഉറവുകൾ എന്നിവയാൽ ആ ആനന്ദവനം പുണ്യവതിയും ദിവ്യഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായതുമാണ്.
വിമാനൈഃ കോടിസംഖ്യാഭിര്ഹംസകുംദേംദുസന്നിഭൈഃ । ഗീതകോലാഹലൈഃ രമ്യൈര്മേഘധ്വനിനിനാദിതമ്
ഹംസങ്ങൾ, കുണ്ടങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻപോലുള്ള കോടിക്കണക്കിന് വിമാനങ്ങൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾക്കും മേഘഗർജ്ജനത്തിനും ഇടയിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
ഷട്പദാനാം നിനാദേന സര്വത്ര മധുരായതേ । ചംദനൈശ്ചൂതവൃക്ഷൈശ്ച ചംപകൈഃ പുഷ്പിതൈര്വൃതമ്
എവിടെയും തേനീച്ചകളുടെ മധുരമായ ഗൂഢഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു; ചന്ദനം, മാവു, പൂത്ത ചമ്പകവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലയുന്നു.