പാതകേഭ്യോ ന സംദേഹോ നിര്മലത്വം ഗമിഷ്യഥ । ആദിഷ്ടാസ്തേന വൈ സര്വേ പ്രണേമുസ്തം പ്രയത്നതഃ
'പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് നിർമലത്വം ലഭിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല.' ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, അവർ എല്ലാവരും ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു.
കാലംജരാത്തതോ ജഗ്മുഃ സത്വരം പാപപീഡിതാഃ । വാരാണസീം സമാസാദ്യ സ്നാത്വാ ചൈ വദ്വിജോത്തമാഃ
പാപഭാരത്തിൽ കുഴഞ്ഞ അവർ, കാലഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു. വാരാണസിയിൽ എത്തി, അവിടെ കുളിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
പ്രയാഗം പുഷ്കരം ചൈവ അര്ഘതീര്ഥം തു സത്തമ । അമാസോമം സുസംപ്രാപ്യ ജഗ്മുസ്തേ ച മഹാപുരീമ്
മഹാനുഭാവാ, അവർ പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അർഘതീർഥം എന്നിവയും ശരിയായ സമയത്ത് എത്തി, പിന്നെ വലിയ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
വിദുരശ്ചംദ്രശര്മാ ച വേദശര്മാ തൃതീയകഃ । വൈശ്യോ വംജുലകശ്ചൈവ സുരാപഃ പാപചേതനഃ
വിദ്യുരൻ, ചന്ദ്രശർമ, മൂന്നാമൻ വേദശർമ, വ്യാപാരി വഞ്ജുലകൻ എന്ന മദ്യം കുടിക്കുന്ന പാപചിത്തൻ —
തസ്മിന്പര്വണി സംപ്രാപ്തേ സ്നാതാ ഗംഗാംഭസി ദ്വിജ । സ്നാനമാത്രേണ മുക്താസ്തു ഗോവധാദ്യൈശ്ച കില്ബിഷൈഃ
അവിടെ മഹോത്സവം വന്നപ്പോൾ, അവർ ഗംഗാനദിയിൽ കുളിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ. ആ കുളിയാൽ തന്നെ, ഗോവധാദിപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അവർ മോചിതരായി.
ബ്രഹ്മഹത്യാ ഗുരുഹത്യാ സുരാപാനാദി പാതകൈഃ । ലിപ്താനി താനി തീര്ഥാനി പരിഭ്രമംതി മേദിനീമ്
ബ്രഹ്മഹത്യ, ഗുരുഹത്യ, മദ്യംപാനം തുടങ്ങിയ പാപങ്ങളിൽ മങ്ങിയ തീർത്ഥങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടക്കുന്നു.
പുഷ്കരോ അര്ധതീര്ഥസ്തു പ്രയാഗഃ പാപനാശനഃ । വാരാണസീ ചതുര്ഥീ തു ലിപ്താ പാപൈര്ദ്വിജോത്തമ
പുഷ്കരം പകുതിതീർത്ഥമാണ്, പ്രയാഗം പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്, വാരാണസി നാലാമത്തേതാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, പക്ഷേ അത് പാപങ്ങളിൽ മങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കൃഷ്ണത്വം പേദിരേ സര്വേ ഹംസരൂപേണ ബഭ്രമുഃ । സര്വേഷ്വേവ സുതീര്ഥേഷു സ്നാനം ചക്രുര്ദ്വിജോത്തമാഃ
അവർ എല്ലാവരും കറുത്ത നിറമായിത്തീർന്നു, ഹംസരൂപത്തിൽ ചുറ്റി നടന്നു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, അവർ കുളിക്രമങ്ങൾ നടത്തി.
കൃഷ്ണത്വം നൈവ ഗച്ഛേത തേഷാം പാപേന ചാഗതമ് । സുതീര്ഥേഷു മഹാരാജ സ്നാതാഃ സര്വേഷു വൈ പുനഃ
മഹാരാജാവേ, അവര് എല്ലാ പുണ്യനദികളിലും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്താല് അവരില് വന്ന പാപം അവരെ കറുപ്പാക്കുകയോ അവരില് നിലനില്ക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
യം യം തീര്ഥം പ്രയാംത്യേതേ സര്വേ തീര്ഥാ ദ്വിജോത്തമ । ഹംസരൂപേണ വൈ യാംതി തൈഃ സാര്ദ്ധം തു സുദുഃഖിതാഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ മഹാത്മാക്കളെ ഏത് തീര്ത്ഥത്തിലേക്കും പോകുമ്പോള്, എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളും ഹംസരൂപത്തില് അവരോടൊപ്പം അവരുടെ വലിയ ദുഃഖത്തില് കൂടെ പോകുന്നു.
ഭാര്യാഃ പാതകരൂപാശ്ച ഭ്രമംതി പരിതസ്തഥാ । അഷ്ടഷഷ്ടിസു തീര്ഥാനി ഹംസരൂപേണ ബഭ്രമുഃ
അവരുടെ ഭാര്യമാര് പാപത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് ചുറ്റി നടക്കുന്നു; അഷ്ട്ഷഷ്ടി തീര്ത്ഥങ്ങളിലും അവരും ഹംസരൂപത്തില് സഞ്ചരിച്ചു.
തൈഃ സാര്ദ്ധം സു മഹാരാജ മഹാതീര്ഥൈഃ സമം പുനഃ । മാനസം ചാഗതാസ്തേ ച പാതകാകുലമാനസാഃ
മഹാരാജാവേ, അവരും മഹാതീര്ത്ഥങ്ങളുമായി കൂടി വീണ്ടും മാനസസരസ്സിലേക്കെത്തി; അവരുടെ മനസ്സുകള് പാപഭാരത്തില് കവിഞ്ഞിരുന്നു.
തത്ര സ്നാതാ മഹാരാജ ന ജഹാതി ച പാതകഃ । ലജ്ജയാവിഷ്ടമനസാ മാനസോ ഹംസരൂപധൃക്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടും, മഹാരാജാവേ, പാപം അവരെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; ലജ്ജയാല് മനസ്സു കീഴടക്കപ്പെട്ട ഹംസരൂപനായവന് മാനസസരസ്സില് തുടരുന്നു.
സംജാതഃ കൃഷ്ണകായസ്തു യം ത്വം വൈ ദൃഷ്ടവാന്പുരാ । രേവാതീരം തതോ ജഗ്മുരുത്തരം പാപനാശനമ്
നീ മുമ്പ് കണ്ട കറുത്ത ശരീരമുള്ളവന് പിന്നീട് പാപം നശിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തരഭാഗത്തുള്ള രേവാനദിതീരത്തേക്കു പോയി.
കുബ്ജായാഃ സംഗമേ തേ തു സുരസിദ്ധനിഷേവിതേ । സ്നാനമാത്രേണ മുക്താസ്തേ പാപേഭ്യോ ദ്വിജസത്തമ
ദേവതകളും സിദ്ധന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന കുബ്ജാനദിയുടെ സംഗമത്തില് സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അവര് പാപങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതരായി.
വിഹായ വര്ണമേവൈതം സുകൃതം പ്രതിജഗ്മിരേ । യം യം തീര്ഥം പ്രയാംത്യേതേ ഹംസാഃ സ്നാനം പ്രചക്രമുഃ
അവര് ആ കറുത്ത നിറം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു; അവ ഹംസങ്ങള് ഏത് തീര്ത്ഥത്തിലേക്കും പോയി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തു.
ജഹസുസ്താഃ സ്ത്രിയോ ദൃഷ്ട്വാ പാതകം നൈവ ഗച്ഛതി । തോയാനലേന കുബ്ജായാഃ പാതകം വരമേവ ച
പാപം വിട്ടുപോകാത്തത് കണ്ടു ആ സ്ത്രീകള് ചിരിച്ചു; കുബ്ജാനദിയുടെ വെള്ളവും അഗ്നിയും കൊണ്ട് പാപം പൂര്ണമായും നശിച്ചു.
ഭസ്മാവശേഷം സംജാതം തദാ മൃതാസ്തു താഃ സ്ത്രിയഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാ ഗുരോര്ഹത്യാ സുരാപാനാഗമാഗമാഃ
അപ്പോള് അവിടെ ബസ്മം മാത്രം ശേഷിച്ചു; ആ സ്ത്രീകള് മരിച്ചു; ബ്രാഹ്മണഹത്യ, ഗുരുഹത്യ, മദ്യം കുടിയ്ക്കല് തുടങ്ങിയ പാപങ്ങള് നശിച്ചു.
ഭസ്മീഭൂതാസ്തു സംജാതാ രേവായാഃ കുബ്ജയാ ഹതാഃ । താസ്തു ഹതാ മഹാഭാഗ യാ മൃതാസ്തു സരിത്തടേ
അവള് കുബ്ജാനദിയിലും രേവാനദിയിലും ബസ്മമായ് നശിച്ചു; മഹാഭാഗനേ, നദീതീരത്ത് മരിച്ചവരൊക്കെ അങ്ങനെ നശിച്ചു.
അഷ്ടഷഷ്ടി സുതീര്ഥാനാം ഹംസരൂപേണ താനി തു । സാര്ദ്ധം ഹംസഃ സമായാതോ വിദ്ധി തം ത്വം തു മാനസമ്
അഷ്ട്ഷഷ്ടി തീര്ത്ഥങ്ങള് ഹംസരൂപത്തില് ആ ഹംസനോടൊപ്പം എത്തിയിരിക്കുന്നു; നീ അറിയുക, ആ ഹംസനാണ് മാനസം.
ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഹംസാശ്ച തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । പ്രയാഗഃ പുഷ്കരശ്ചൈവ അര്ഘതീര്ഥമനുത്തമമ്
നാലു കറുത്ത ഹംസകള് ഉണ്ട്; അവയുടെ പേരുകള് ഞാന് പറയാം: പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അതുല്യമായ അര്ഘതീര്ത്ഥം.
വാരാണസീ ചതുര്ഥീ ച ചത്വാരഃ പാപനാശനാഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാഭിഭൂതാനി ചത്വാരി പരിബഭ്രമുഃ
നാലാമത്തേത് വാരാണസിയാണ്; ഈ നാലും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം മൂലം ഇവ നാലും അലയുന്നു.
തീര്ഥാന്യേതാനി ദുഃഖേന തീര്ഥേഷു ച മഹാമതേ । ന ഗതം പാതകം ഘോരം തേഷാം തു ഭ്രമതാം സുത
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഈ തീര്ത്ഥങ്ങള് വലിയ കഷ്ടതയോടെ പല തീര്ത്ഥങ്ങളിലും അലയുമ്പോഴും അവരുടെ ഭയങ്കരമായ പാപം വിട്ടുപോയില്ല, മകനേ.
കുബ്ജായാഃ സംഗമേ ശുദ്ധാ വിമുക്താഃ കില്ബിഷാത്കില । തീര്ഥാനാമേവ സര്വേഷാം പുണ്യാനാമിഹ സംമതഃ
കുബ്ജാനദിയുടെ സംഗമത്തില് അവര് ശുദ്ധരായി, പാപങ്ങളില് നിന്ന് പൂര്ണമായും മോചിതരായി; എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
രാജാ പ്രയാഗഃ സംജാത ഇംദ്രസ്യ പുരതഃ കില । താവദ്ഗര്ജംതു തീര്ഥാനി യാവദ്രേവാ ന ദൃശ്യതേ
പ്രയാഗം രാജാവ് ഇന്ദ്രനു മുമ്പ് തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നു; രേവാനദി കാണുന്നതുവരെ തീര്ത്ഥങ്ങള് മുഴങ്ങട്ടെ.
ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപാനാം വിനാശായ പ്രതിഷ്ഠിതാ । കപിലാസംഗമേ പുണ്യേ രേവായാഃ സംഗമേ തഥാ
ബ്രാഹ്മണഹത്യയൊക്കെ പോലുള്ള പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കാന് കപിലാനദിയുടെ പുണ്യസംഗമത്തിലും രേവാനദിയുടെ സംഗമത്തിലും ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മേഘനാദസമായോഗേ തഥാ ചൈവോരുസംഗമേ । മഹാപുണ്യാ മഹാധന്യാ രേവാ സര്വത്രദുര്ലഭാ
മേഘനാദയുമായി ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, അതുപോലെ വലിയ സംഗമത്തിലും, രേവാനദി അത്യന്തം പുണ്യവതിയും മഹാഭാഗ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവമായതുമാണ്.
സാ ച ഓംകാരേ ഭൃഗുക്ഷേത്രേ നര്മദാകുബ്ജസംഗമേ । ദുഃപ്രാപ്യാ മാനവൈ രേവാ മാഹിഷ്മത്യാം സുരോത്തമൈഃ
ഓംകാരത്തും, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തും, നർമ്മദയും കുബ്ജയും ചേർന്നിടത്തും, മഹിഷ്മതിയിൽ ദേവന്മാർക്കുപോലും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതുപോലെയാണ് രേവാനദി മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭം.
വിടംകാസംഗമേ പുണ്യാ ശ്രീകംഠേ മംഗലേശ്വരേ । സര്വത്ര ദുര്ലഭാ രേവാ സുരപുണ്യസമാകുലാ
വിടങ്കാസംഗമത്തും, ശ്രീകണ്ഠക്ഷേത്രത്തും, മംഗളേശ്വരക്ഷേത്രത്തും, രേവാനദി പുണ്യവതിയും എല്ലായിടത്തും അപൂർവവുമായതുമാണ്; ദേവന്മാരുടെ പുണ്യഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
തീര്ഥമാതാ മഹാദേവീ അഘരാശിവിനാശിനീ । ഉഭയോഃ കൂലയോര്മധ്യേ യത്ര തത്ര സുഖീ നരഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ മാതാവും മഹാദേവിയുമാണ് അവൾ; പാപവും ദുഷ്പ്രഭാവവും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇരുവശത്തുമുള്ള കരകളുടെ നടുവിൽ എവിടെയായാലും, അവിടെ മനുഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കും.