കുംജല ഉവാച- സംപ്രവക്ഷ്യാമ്യഹം താത ശ്രൂയതാം സ്ഥിരമാനസഃ । സര്വസംദേഹവിധ്വംസം ചരിത്രം പാപനാശനമ്
കുഞ്ചലൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം, പ്രിയനായവാ, മനസ്സു ശാന്തമായി കേൾക്കണം. ഈ കഥ എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കി പാപങ്ങൾ അകറ്റും.
ഇംദ്രലോകേ പ്രവവൃതേ സംവാദോ ദേവ കൌതുകഃ । സഭായാം തസ്യ ദേവസ്യ ഇംദ്രസ്യാപി മഹാത്മനഃ
ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്ത്, ദേവന്മാരുടെ സഭയിൽ, അത്ഭുതകരമായൊരു സംഭാഷണം ആരംഭിച്ചു, മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ.
ദേവം ദ്രഷ്ടും സഹസ്രാക്ഷം നാരദസ്ത്വരിതം യയൌ । സമാഗതം സഹസ്രാക്ഷഃ സൂര്യതേജഃസമപ്രഭമ്
ആയിരം കണ്ണുള്ള ദേവനെ കാണാൻ നാരദൻ വേഗത്തിൽ പോയി; സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയോടെ ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ അവിടെ എത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷമായാതഃ സമുത്ഥായ മഹാമതിഃ । ദദാവര്ഘം ച പാദ്യം ച ഭക്ത്യാ പ്രണതമാനസഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, മഹാമതിയായവൻ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്, ഭക്തിയോടും വിനയപൂർവ്വമായ മനസ്സോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും സമർപ്പിച്ചു.
ബദ്ധാംജലിപുടോഭൂത്വാ പ്രണാമമകരോത്തദാ । ആസനേ കോമലേ പുണ്യേ വിനിവേശ്യ ദ്വിജോത്തമമ്
കൈകൂപ്പി ആദരത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ, മഹാനായ ദ്വിജനെ ശുദ്ധവും മൃദുവുമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി.
പപ്രച്ഛ പ്രണതോ ഭൂത്വാ ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുതഃ । കസ്മാച്ചാഗമനം തേഽദ്യ കാരണം വദ സാംപ്രതമ്
വിനയത്തോടും അത്യന്തം വിശ്വാസത്തോടും കൂടി നമസ്കരിച്ച്, 'ഇന്ന് നിങ്ങൾ വന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണ്? ഇപ്പോൾ അതു പറയൂ,' എന്നു ചോദിച്ചു.
ഇത്യുക്തോ ദേവരാജേന പ്രത്യുവാച മഹാമുനിഃ । ഭവംതം ദ്രഷ്ടുമായാതഃ പൃഥിവ്യാസ്തു പുരംദരഃ
ദേവരാജാവിന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, മഹാമുനി മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിയിൽ നിന്ന്, പുരന്ദരാ, നിങ്ങളെ കാണാനാണ് ഞാൻ വന്നത്.'
സ്നാത്വാ പുണ്യപ്രദേശേഷു തീര്ഥേഷു ച സുശ്രദ്ധയാ । ദേവാന്പിതൄന്സമഭ്യര്ച്യ ദൃഷ്ട്വാ തീര്ഥാന്യനേകശഃ
പുണ്യപ്രദേശങ്ങളിലും തിര്ഥങ്ങളിലും ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ആരാധിച്ചു, അനേകം തിര്ഥങ്ങൾ കണ്ടു.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്ത്വയാ പൃച്ഛിതം പുരാ । ദേവേംദ്ര ഉവാച- ദൃഷ്ടാനി പുണ്യതീര്ഥാനി സുക്ഷേത്രാണി ത്വയാ മുനേ
നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു. ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'മഹർഷേ, നീ പുണ്യമായ തിര്ഥങ്ങളും നല്ല കൃഷിഭൂമികളും കണ്ടു.'
കിം തീര്ഥം പ്രാപ്യ മുച്യേത ബ്രഹ്മഘ്നോ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । സുരാപോമുച്യതേപാപാദ്ഗോഘ്നോഹേമാപഹാരകഃ
ഏത് തിര്ഥത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തവൻ ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും? മദ്യം കുടിച്ചവൻ, പശുഹത്യ ചെയ്തവൻ, പൊന്നു മോഷ്ടിച്ചവൻ — ഇവർക്ക് പാപമുക്തി ഏത് തിര്ഥത്തിൽ ലഭിക്കും?
സ്വാമിദ്രോഹാന്മഹാഭാഗ നാരീഹംതാ കഥം സുഖീ । നാരദ ഉവാച- യാനി കാനി ച തീര്ഥാനി ഗയാദീനി സുരേശ്വര
സ്വാമിയെ വഞ്ചിച്ചവൻ, സ്ത്രീയെ കൊന്നവൻ എങ്ങനെ സന്തോഷം നേടും, മഹാഭാഗാ? നാരദൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവേന്ദ്രാ, ഗയയും മറ്റു തിര്ഥങ്ങളും എല്ലാം എത്രയോ ഉണ്ട്.'
തേഷാം നൈവ പ്രജാനാമി വിശേഷം പാപനാശനമ് । സുപുണ്യാനി സുദിവ്യാനി പാപഘ്നാനി സമാനി ച
പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന പ്രത്യേകത അവയ്ക്ക് എത്രയോ ഉണ്ടെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല; അവ അത്യന്തം പുണ്യവാനും ദിവ്യവുമായവയും പാപനാശിനികളുമാണ്, എല്ലാം തുല്യമാണ്.
സര്വാണ്യേവ സുതീര്ഥാനി ജാനാമ്യഹം പുരംദര । അവിശേഷം വിശേഷം വൈ നൈവ ജാനാമി സാംപ്രതമ്
പുരന്ദരാ, എല്ലാ ഉത്തമ തിര്ഥങ്ങളും എനിക്ക് അറിയാം; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പ്രത്യേകതയോ വ്യത്യാസമോ എനിക്ക് അറിയില്ല.
പ്രത്യയം ക്രിയതാം ദേവ തീര്ഥാനാം ഗതിദായകമ് । ഏവമാകര്ണ്യ തദ്വാക്യം നാരദസ്യ മഹാത്മനഃ
ദേവാ, തിര്ഥങ്ങൾ മോക്ഷം നൽകുന്നതിൽ ഉറപ്പുണ്ടാക്കണം. മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്,
സമാഹൂതാനി ചേംദ്രേണ തീര്ഥാനി ഭൂഗതാനി ച । മൂര്തിവര്തീനി ദിവ്യാനി സമായാതാനി ശാസനാത്
ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയിലെയും ദിവ്യമായതുമായ തിര്ഥങ്ങളെ വിളിച്ചു; അവ ദിവ്യരൂപത്തിൽ, അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ എത്തി.
ബദ്ധാംജലീനി ദിവ്യാനി ഭൂഷിതാനി സുഭൂഷണൈഃ । ദിവ്യാംബരാണി സ്നിഗ്ധാനി തേജോവംതി ച സുവ്രത
അവരെല്ലാം കൈകൂപ്പി, മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, പ്രകാശവും സദാചാരവും നിറഞ്ഞവരായി നിന്നു.
സ്ത്രീപുംസോശ്ച സ്വരൂപാണി കൃതാനി ച വിശേഷതഃ । ഹേമചംദനകാശാനി ദിവ്യരൂപധരാണി ച
അവർക്കു സ്ത്രീയും പുരുഷനും എന്നിങ്ങനെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; പൊന്നിന്റെതും ചന്ദനത്തിന്റെതും പോലെയുള്ള ദിവ്യരൂപങ്ങൾ അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു.
മുക്താഫലസ്യവര്ണേന പ്രഭാസംതി നരേശ്വര । തപ്തകാംചനവര്ണാനി സാരുണ്യാനി ച തത്ര വൈ
മുത്തിന്റെ നിറത്തിൽ അവർ തിളങ്ങി, രാജാവേ; ചിലർ ഉരുക്കിയ പൊന്നിന്റെ നിറത്തിൽ, ചിലർ ചുവപ്പു കലർന്ന നിറത്തിൽ.
കതി ശുക്ല സുപീതാനി പ്രഭാവംതി സഭാംതരേ । കാനി പദ്മനിഭാന്യേവ മൂര്തിവര്തീനി താനി തു
സമിതിയിൽ എത്ര ശുദ്ധമായ മഞ്ഞ നിറമുള്ളവകൾ പ്രകാശിക്കുന്നു? അവയിൽ ഏതൊക്കെയാണ് താമരപൂവ് പോലെ രൂപത്തിൽ അവിടെയുണ്ടാകുന്നത്?
സൂര്യതേജഃ പ്രകാശാനി തഡിത്തേജഃ സമാനി ച । പാവകാഭാനി ചാന്യാനി പ്രഭാസംതി സഭാംതരേ
അവയിൽ ചിലത് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ മിന്നലിന്റെ കാന്തിപോലെയും, വേറൊന്നുകൾ അഗ്നിയുടെ പ്രകാശംപോലെയും സമിതിയിൽ തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.
സര്വാഭരണശോഭാഢ്യൈഃ പ്രശോഭംതേ നരേശ്വര । ഹാരകംകണകേയൂരമാലാഭിസ്തു സുചംദനൈഃ
നാനാതരം മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവേ, അവർക്കു ഹാരങ്ങൾ, കങ്കണങ്ങൾ, കൈവളകൾ, മാലകൾ എന്നിവയും സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദിവ്യചംദനദിഗ്ധാനി സുരഭീണി ഗുരൂണി ച । കമംഡലുകരാണ്യേവ ആയാതാനി സഭാംതരേ
ദൈവികമായ ചന്ദനത്തിൽ തേച്ചു, ഗന്ധമുള്ളതും ഭാരമുള്ളതുമായ അവ, കമണ്ഡലങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് സമിതിയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഗംഗാ ച നര്മദാ പുണ്യാ ചംദ്രഭാഗാ സരസ്വതീ । ദേവികാ ബിംബികാ കുബ്ജാ കുംജലാ മംജുലാ ശ്രുതാ
ഗംഗ, നർമദ, പുണ്യമായ ചന്ദ്രഭാഗ, സരസ്വതി, ദേവിക, ബിംബിക, കുബ്ജ, കുഞ്ചല, മഞ്ജുല, ശ്രുതാ—
രംഭാ ഭാനുമതീ പുണ്യാ പാരാ ചൈവ സുഘര്ഘരാ । ശോണാ ച സിംധുസൌവീരാ കാവേരീ കപിലാ തഥാ
രಂಭ, ഭാനുമതി, പുണ്യമായ പാര, സുഘർഘര, ശോണ, സിന്ധുസൗവീര, കാവേരി, കപില—
കുമുദാ വേദനദീ പുണ്യാ സുപുണ്യാ ച മഹേശ്വരീ । ചര്മണ്വതീ തഥാ ഖ്യാതാ ലോപാ ചാന്യാ സുകൌശികീ
കുമുദ, പുണ്യമായ വേദനദി, അതിപുണ്യമായ മഹേശ്വരി, പ്രശസ്തയായ ചർമണ്വതി, ലോപ്പ, ഉത്തമമായ കൗശികി—
സുഹംസീ ഹംസപാദാ ച ഹംസവേഗാ മനോരഥാ । സുരുഥാസ്വാരുണാ വേണാ ഭദ്ര വേണാ സുപദ്മിനീ
സുഹംസീ, ഹംസപാദ, ഹംസവേഗ, മനോരഥ, സുരുത, സ്വാരുണ, വേണ, ഭദ്രവേണ, സുബദ്മിനി—
നാഹലീസുമരീ ചാന്യാ പുണ്യാ ചാന്യാ പുലിംദികാ । ഹേമാ മനോരഥാ ദിവ്യാ ചംദ്രികാ വേദസംക്രമാ
നാഹലി, സുമരി, പുണ്യമായ പുലിന്ദിക, ഹേമ, മനോരഥ, ദിവ്യമായ ചന്ദ്രിക, വേദസംക്രമ—
ജ്വാലാഹുതാശനീ സ്വാഹാ കാലാ ചൈവ കപിംജലാ । സ്വധാ ച സുകലാ ലിംഗാ ഗംഭീരാ ഭീമവാഹിനീ
ജ്വാല, ഹുതാശനി, സ്വാഹാ, കാല, കപിഞ്ചല, സ്വധാ, സുകല, ലിംഗ, ഗംഭീര, ഭീമവാഹിനി—
ദേവദ്രീചീ വീരവാഹാ ലക്ഷഹോമാ അഘാപഹാ । പാരാശരീ ഹേമഗര്ഭാ സുഭദ്രാ വസുപുത്രികാ
ദേവദ്രിചി, വീരവാഹ, ലക്ഷഹോമ, അഘാപഹ, പാർാശരി, ഹേമഗർഭ, സുഭദ്ര, വസുപുത്രിക—
ഏതാ നദ്യോ മഹാപുണ്യാ മൂര്തിമത്യോ നരേശ്വര । സര്വാഭരണശോഭാഢ്യാഃ കുംഭഹസ്താഃ സുപൂജിതാഃ
രാജാവേ, ഈ നദികൾ അതിപുണ്യവും ദേഹധാരികളുമാണ്; അവയെല്ലാം ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കുഭങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വലിയ ആദരവോടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.