താസ്തു സ്ത്രിയോ മഹാഭീമാഃ സമംതാത്പരിബഭ്രമുഃ । വിംധ്യസ്യ ശിഖരേ പുണ്യേ വൃക്ഷച്ഛായാസുപക്ഷിണഃ
'അവ ഭയാനകമായ സ്ത്രീകൾ ചുറ്റും അലഞ്ഞു; വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ പുണ്യമായ ശിഖരത്തിൽ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിൽ പക്ഷികളോടൊപ്പം.'
നിഷണ്ണാസ്തത്ര തേ സര്വേ ദഗ്ധാ ദുഃഖൈഃ സുദാരുണൈഃ । തേഷാം സുവീക്ഷമാണാനാം ഭില്ല ഏകഃ സമാഗതഃ
'അവരെല്ലാവരും അവിടെ ഇരുന്നു, കടുത്ത ദു:ഖങ്ങളിൽ കത്തിയവരായി; അവർ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരു ഭില്ലൻ അവിടെ എത്തി.'
മൃഗാന്സ പീഡയിത്വാ തു ബാണപാണിര്ധനുര്ദ്ധരഃ । ശിലാതലം സമാശ്രിത്യ നിഷസാദ സുഖേന വൈ
'അവൻ മൃഗങ്ങളെ പീഡിപ്പിച്ച്, കൈയിൽ അമ്പും വില്ലുമേന്തി, ഒരു പാറക്കല്ലിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചു.'
പശ്ചാദ്ഭില്ലീ സമായാതാ അന്നമാദായ സോദകമ് । സ്വം പ്രിയം വീക്ഷതേ രാജ്ഞാ മുദിതൈര്ലക്ഷണൈര്യുതമ്
'പിന്നീട് ഒരു ഭില്ലി ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കൊണ്ടുവന്നു; അവൾ സന്തോഷഭാവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ നോക്കി.'
അന്യാദൃശം സമാവീക്ഷ്യ സ്വകാംതം തേജസാവൃതമ് । ദിവ്യതേജഃ സമാക്രാംതം യഥാ സൂര്യം ദിവിസ്ഥിതമ്
ആ പ്രിയനെ അപ്രത്യക്ഷമായി, അത്ഭുതപ്രഭയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, ദിവ്യപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞതും, ആകാശത്തിൽ നില്ക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ കാണുമ്പോൾ—
നരമന്യം പരിജ്ഞായ തം പരിത്യജ്യ സാ യയൌ । വ്യാധ ഉവാച- ഏഹ്യേഹി ത്വം പ്രിയേ ചാത്ര കസ്മാന്മാം ത്വം ന പശ്യസി
അവനെ മറ്റാരെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവളവനെ വിട്ട് പോയി. അപ്പോൾ വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ വാ, പ്രിയേ, നീ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് നോക്കുന്നില്ല?''
ക്ഷുധയാ പീഡ്യമാനോഹം ത്വാമഹം ചാവലോകയേ । തസ്യ വാക്യം സമാകര്ണ്യ ശീഘ്രം വ്യാധീ സമാഗതാ
‘വിഷമമായ വിശപ്പുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ നോക്കുകയാണ്.’ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടയുടൻ വേട്ടക്കാരി വേഗത്തിൽ അവിടേയ്ക്ക് എത്തി.
ഭര്തുഃ പാര്ശ്വം സമാസാദ്യ വിസ്മിതാ സാഭവത്തദാ । കോയം തേജഃ സമാചാരോ ദേവോയം മാം സമാഹ്വയേത്
ഭർത്താവിന്റെ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ അവൾ അത്ഭുതത്തോടെ വിചാരിച്ചു: ‘ഇതെന്ത് പ്രകാശവും പെരുമയും? ദൈവം തന്നെയോ എന്നെ വിളിക്കുന്നത്?’
തമുവാച തതോ വ്യാധീ ഭര്താരം ദീപ്തതേജസമ് । അത്ര കിം തേ കൃതം വീര ഭവാന്കോ ദിവ്യലക്ഷണഃ
അപ്പോൾ വേട്ടക്കാരി ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ഭർത്താവിനോട് ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്, വീരാ? ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള നീ ആരാണ്?'
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷിതോ വ്യാധ്യാ വ്യാധഃ പ്രിയാമഭാഷത । അഹം തേ വല്ലഭഃ കാംതേ ഭവതീ ച മമ പ്രിയാ
സാരഥി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വേട്ടക്കാരി ചോദിച്ചപ്പോൾ വേട്ടക്കാരൻ തന്റെ പ്രിയയോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയേ, ഞാൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ഭർത്താവ്, നീയും എനിക്ക് പ്രിയയാണു.'
കസ്മാത്ത്വം മാം ന ജാനാസി കഥം ശംകാ പ്രവര്തതേ । ക്ഷുധയാ പീഡ്യമാനേന പയശ്ചാന്നം പ്രതീക്ഷ്യതേ
‘നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചറിയുന്നില്ല? എന്തുകൊണ്ട് സംശയം തോന്നുന്നു? വിശപ്പുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കാത്തിരിക്കുന്നു.’
വ്യാധ്യുവാച- ബര്ബരഃ കൃഷ്ണവര്ണശ്ച രക്താക്ഷഃ കൃഷ്ണകംചുകഃ । ഈദൃശശ്ചാസ്തി മേ ഭര്താ സര്വസത്വഭയംകരഃ
വേട്ടക്കാരി പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭർത്താവ് കഠിനസ്വഭാവിയുമാണ്, കറുത്ത നിറമുള്ളവനും, ചുവന്ന കണ്ണുകളുമുള്ളവനും, കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയങ്കരനുമാണ്.'
ഭവാന്കോ ദിവ്യദേഹസ്തു പ്രിയേത്യുക്ത്വാ സമാഹ്വയേത് । ഏഷ മേ സംശയോ ജാതോ വദ സത്യം മമാഗ്രതഃ
‘പക്ഷേ, നീ ദിവ്യമായ ശരീരമുള്ളവനാണ്, എന്നെ ‘പ്രിയേ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് സംശയം. സത്യമായത് എന്റെ മുമ്പിൽ പറയൂ.’
കുലം നാമ സ്വകം ഗ്രാമം ക്രീഡാം ലിഗം സുതം സുതാമ് । സമാചഷ്ട പ്രിയാഗ്രേ തു തസ്യാഃ പ്രത്യയ ഹേതവേ
‘നിന്റെ കുടുംബം, ഗ്രാമം, കളികൾ, അടയാളം, മകൻ, മകൾ—ഇവയെല്ലാം എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞ് എനിക്ക് ഉറപ്പ് നൽകൂ.’
പ്രത്യുവാച സ്വഭര്താരം സാ വ്യാധീ ഹൃഷ്ടമാനസാ । കസ്മാത്തേ ഈദൃശഃ കായഃ ശ്വേതകംചുകധാരകഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ വേട്ടക്കാരി ഭർത്താവിനോട് ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ ശരീരം ഇങ്ങനെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചവനായി മാറിയതെന്തുകൊണ്ട്?'
കഥം ജാതഃ സമാചക്ഷ്വ മമാശ്ചര്യം പ്രവര്തതേ । ഏവം സംപൃച്ഛമാനസ്തു ഭാര്യയാ മൃഗഘാതകഃ
‘ഇത് എങ്ങനെയാണ് സംഭവിച്ചത്? എന്നെ അത്ഭുതം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.’ ഇങ്ങനെ ഭാര്യ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നവൻ—
സൂത ഉവാച- പ്രത്യുവാച തതഃ ശ്രുത്വാ താം പ്രിയാം പ്രശ്രയാന്വിതാമ് । നര്മദാ ഉത്തരേ കൂലേ സംഗമശ്ചാസ്തി സുവ്രതേ
സാരഥി പറഞ്ഞു: തന്റെ പ്രിയയുടെ വിനയപൂർവ്വമായ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നർമദയുടെ വടക്കേ കരയിൽ ഒരു സംഗമം ഉണ്ട്, ധർമ്മപത്നിയേ.'
ആതപേനാകുലോ ജീവോ മമ ജാതോതി സുപ്രിയേ । അസ്മിന്വൈ സംഗമേ കാംതേ ശ്രമശ്രാംതോ ഹി സത്വരഃ
‘കഠിനമായ വെയിലിൽ ഞാൻ തളർന്നു, പ്രിയേ, ജീവൻ പോകുന്ന പോലെ ആയിരുന്നു. ആ സംഗമത്തിൽ ഞാൻ വേഗത്തിൽ എത്തി, അതിനാൽ വളരെ ക്ഷീണിതനായിരുന്നു.’
ഗതഃ സ്നാത്വാ ജലം പീത്വാ പശ്ചാച്ചാഹം സമാഗതഃ । തദാപ്രഭൃതി മേ കായ ഈദൃശസ്തേജസാവൃതഃ
‘അവിടെ കുളിച്ച് വെള്ളം കുടിച്ച് ഞാൻ മടങ്ങി. അന്ന് മുതൽ എന്റെ ശരീരം ഇങ്ങനെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞതായി മാറി.’
സംജാതോ വസ്ത്രസംയുക്തഃ കംചുകഃ ശുഭ്രതാം ഗതഃ । പൂര്വോക്തലിംഗസംസ്ഥാനൈഃ കുലൈഃ സ്ഥാനേന വൈ തഥാ
‘വസ്ത്രം സ്വയം വന്നു, എന്റെ കഞ്ചുകം വെളുപ്പായി. പക്ഷേ, മുൻപുണ്ടായിരുന്ന അടയാളങ്ങളും കുടുംബവും സ്ഥലം എന്നിവ എല്ലാം അതുപോലെ തന്നെയുണ്ട്.’
സ്വപ്രിയം ലക്ഷയിത്വാ തു ജ്ഞാത്വാ പുണ്യസ്യ സംഭവമ് । പ്രത്യുവാചാഥ ഭര്താരം സംഗമം മമ ദര്ശയ
സ്വഭർത്താവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഈ പുണ്യഫലത്തിന്റെ ഉത്ഭവം മനസ്സിലാക്കി, അവൾ പറഞ്ഞു: 'ആ സംഗമം എനിക്കും കാണിച്ചു തരൂ.'
തവ പശ്ചാത്പ്രദാസ്യാമി ഭോജനം പാനസംയുതമ് । ഇത്യുക്തഃ പ്രിയയാ വ്യാധഃ സത്വരേണ ജഗാമ ഹ
‘നിന്റെ പിന്നാലെ ഞാൻ ഭക്ഷണവും വെള്ളവും നൽകാം.’ ഇങ്ങനെ പ്രിയ പറഞ്ഞു, വേട്ടക്കാരൻ ഉടൻ അവിടെക്ക് പോയി.
സംഗമോ ദര്ശിതസ്തേന തതോഗ്രേ പാപനാശനഃ । സമുഡ്ഡീനാ മഹാഭാഗ പക്ഷിണോ ലഘുവിക്രമാഃ
അവൻ ആ കൂടിച്ചേരൽ കാണിച്ചു, അതിനുശേഷം അതു ഭയങ്കരമായി പാപങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചു; മഹാഭാഗ്യശാലികളും വേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന പക്ഷികളും ഒരുമിച്ച് ഉയർന്നു.
തയാ സാര്ദ്ധം യയുഃ സര്വേ രേവാസംഗമമുത്തമമ് । തേഷാം തു വീക്ഷമാണാനാം പക്ഷിണാം മമ പശ്യതഃ
അവളോടൊപ്പം എല്ലാവരും അത്യുത്തമമായ രേവാനദിയുടെ സംഗമത്തിലേക്ക് പോയി; ആ പക്ഷികൾ നോക്കി, ഞാനും അവരെ നോക്കി.
തയാ ഹി സ്നാപിതോ ഭര്താ പുനഃ സ്നാതാ ഹി സാ സ്വയമ് । ദിവ്യദേഹധരൌ ചോഭൌ ദിവ്യകാംതിസമന്വിതൌ
അവൾ ഭർത്താവിനെ കുളിപ്പിച്ചു, പിന്നെ അവളും വീണ്ടും കുളിച്ചു; ഇരുവരും ദിവ്യമായ ദേഹവും ദിവ്യമായ പ്രകാശവും നേടി.
സംജാതൌ പക്ഷിണാം ശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യവസ്ത്രാനുലേപനൌ । ദിവ്യമാലാംബരധരൌ ദിവ്യഗംധാനുലേപനൌ
പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവർ ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും അണിവുകളും ധരിച്ച്, ദിവ്യപൂക്കളും അലങ്കാരവും ധരിച്ചു, ദിവ്യസുഗന്ധം പുരട്ടിയവരായി മാറി.
വൈഷ്ണവം യാനമാസാദ്യ മുനിഗംധര്വപൂജിതൌ । ഗതൌ തൌ വൈഷ്ണവം ലോകം വൈഷ്ണവൈഃ പരിപൂജിതൌ
വൈഷ്ണവ വാഹനത്തിൽ കയറി, മുനിമാരുടെയും ഗാന്ധർവന്മാരുടെയും ആദരം നേടി, അവർ വൈഷ്ണവ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ വൈഷ്ണവർ അവരെ ആദരിച്ചു.
സ്തൂയമാനൌ മഹാത്മാനൌ ദംപതീ ദൃഷ്ടവാനഹമ് । വ്രജംതൌ സ്വര്ഗമാര്ഗേണ കൂജംതേ പക്ഷിണസ്തഥാ
മഹാത്മാക്കളായ ആ ദമ്പതികളെ ഞാൻ കണ്ടു, അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ നടന്നു, പക്ഷികൾ ആനന്ദത്തോടെ പാടിയും.
തീര്ഥരാജം പരം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷവ്യക്താക്ഷരൈസ്തദാ । ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഹംസാസ്തേ സംഗമേ പാപനാശനേ
പരമമായ തീർത്ഥരാജനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആനന്ദം പ്രകടമാക്കുന്ന വാക്കുകളോടെ, ആ നാലു കറുത്ത ഹംസകളും പാപനാശിനിയായ സംഗമത്തിൽ നിന്നു.
സ്നാത്വാ വൈ ഭാവശുദ്ധാസ്തേ പ്രാപ്താ ഉജ്ജ്വലതാം പുനഃ । സ്നാത്വാ പീത്വാ ജലം തേ തു പുനര്ബഹിര്വിനിര്ഗതാഃ
അവർ കുളിച്ച് മനസ്സിൽ ശുദ്ധി നേടി, വീണ്ടും പ്രകാശം നേടി; കുളിച്ച് വെള്ളം കുടിച്ച്, വീണ്ടും പുറത്തേക്കു വന്നു.