ആഹാരാര്ഥം പ്രഗച്ഛാമി ഭവതശ്ചാത്മനഃ പിതഃ । പശ്യാമി കൌതുകം തത്ര ന ദൃഷ്ടം ന ശ്രുതം പുരാ
'നിനക്കും എനിക്കും ഭക്ഷ്യത്തിനായി അച്ഛാ, ഞാൻ അവിടെ പോയി. അവിടെ ഞാൻ അതിശയകരമായ, മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതോ കേട്ടിട്ടില്ലാത്തതോ ആയ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു.'
പ്രദേശമൃഷിഗണാകീര്ണമപ്സരോഭിഃ പ്രശോഭിതമ് । ബഹുകൌതുകശോഭാഢ്യം മംഗല്യം മംഗലൈര്യുതമ്
'അവിടെ ഋഷിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശം, അപ്സരസുകൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു, അനേകം അത്ഭുതങ്ങളും മംഗളവും നിറഞ്ഞതും മംഗളകരമായതുമാണ്.'
ബഹുപുണ്യഫലോപേതൈര്വനൈര്നാനാവിധൈസ്തതഃ । അനേകകൌതുകഭരൈര്മനസഃ പരിമോഹനമ്
'അവിടെ അനേകം വിധത്തിലുള്ള വനങ്ങൾ, വലിയ പുണ്യഫലങ്ങൾ ഉള്ളതും അനവധി അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമാണ്.'
തത്ര ദൃഷ്ടം മയാ താത അപൂര്വം മാനസാംതികേ । ബഹുഹംസൈഃ സമാകീര്ണോ ഹംസ ഏകഃ സമാഗതഃ
'അവിടെ, അച്ഛാ, മാനസസരസ്സിന്റെ സമീപത്ത് ഞാൻ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തൊരു കാഴ്ച കണ്ടു: അനേകം ഹംസകൾക്കിടയിൽ ഒരു വലിയ ഹംസ മാത്രം എത്തിയിരുന്നു.'
ഏവം കൃഷ്ണാ മഹാഭാഗ അന്യേ തത്ര സമാഗതാഃ । സിതേതരൈശ്ചംചുപാദൈരന്യതഃ ശുക്ലവിഗ്രഹാഃ
'ഇങ്ങനെ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, മറ്റു പലരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു; ചിലർക്കു കറുത്ത ചഞ്ചു കാലുകളും, മറ്റുള്ളവർക്ക് വെളുത്ത ശരീരവുമായിരുന്നു.'
താദൃശാസ്തേ ച നീലാ വൈ അന്യേ ശുഭ്രാ മഹാമതേ । ചതസ്രസ്തത്ര വൈ നാര്യോ രൌദ്രാകാരാ വിഭീഷണാഃ
'അവരിൽ ചിലർ നീലനിറം, മറ്റുള്ളവർ വെളുപ്പും ആയിരുന്നു, ജ്ഞാനശാലിയായവനേ; അവിടെ നാലു സ്ത്രീകൾ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.'
ദംഷ്ട്രാകരാലസംക്രൂരാ ഊര്ധ്വകേശ്യോ ഭയാനകാഃ । പശ്ചാത്താസ്തു സമായാതാസ്തസ്മിന്സരസി മാനസേ
'വലിയ ദന്തങ്ങൾ, ക്രൂരമായ മുഖങ്ങൾ, മുടി നേരെ കയറിയ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവരാണ് അവർ; പിന്നീട് അവർ മാനസസരസ്സിൽ എത്തി.'
കൃഷ്ണാ ഹംസാസ്തു സംസ്നാതാ മാനസേ താത മത്പുരഃ । വിഭ്രാംതാഃ പരിതശ്ചാന്യേ ന സ്നാതാസ്തത്ര മാനസേ
'കറുത്ത ഹംസകൾ, അച്ഛാ, എന്റെ മുമ്പിൽ മാനസസരസ്സിൽ കുളിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ ചുറ്റും അലഞ്ഞു, എന്നാൽ അവിടെ കുളിച്ചില്ല.'
ജഹസുസ്താഃ സ്ത്രിയസ്താത ഹാസ്യൈരട്ടാട്ടദാരുണൈഃ । തസ്മാത്സരാദ്വിനിഷ്ക്രാംതോ ഹംസ ഏകോ മഹാതനുഃ
'അവ സ്ത്രീകൾ ഭയാനകമായ ഉച്ചത്തിൽ ക്രൂരമായ ചിരികളോടെ ചിരിച്ചു; അതിനുശേഷം ഒരു വലിയ ശരീരമുള്ള ഹംസം ആ സരസ്സിൽ നിന്നിറങ്ങി.'
പശ്ചാത്ത്രയോ വിനിഷ്ക്രാംതാസ്തൈശ്ചാഹം സമുപേക്ഷിതഃ । യാതാ ആകാശമാര്ഗേണ വിവദംതഃ പരസ്പരമ്
'പിന്നീട് മൂന്നു ഹംസകൾ കൂടി ഇറങ്ങി, അവർ എന്നെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല; അവർ ആകാശമാർഗ്ഗം തമ്മിൽ വാദിച്ച് പോയി.'
താസ്തു സ്ത്രിയോ മഹാഭീമാഃ സമംതാത്പരിബഭ്രമുഃ । വിംധ്യസ്യ ശിഖരേ പുണ്യേ വൃക്ഷച്ഛായാസുപക്ഷിണഃ
'അവ ഭയാനകമായ സ്ത്രീകൾ ചുറ്റും അലഞ്ഞു; വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ പുണ്യമായ ശിഖരത്തിൽ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിൽ പക്ഷികളോടൊപ്പം.'
നിഷണ്ണാസ്തത്ര തേ സര്വേ ദഗ്ധാ ദുഃഖൈഃ സുദാരുണൈഃ । തേഷാം സുവീക്ഷമാണാനാം ഭില്ല ഏകഃ സമാഗതഃ
'അവരെല്ലാവരും അവിടെ ഇരുന്നു, കടുത്ത ദു:ഖങ്ങളിൽ കത്തിയവരായി; അവർ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരു ഭില്ലൻ അവിടെ എത്തി.'
മൃഗാന്സ പീഡയിത്വാ തു ബാണപാണിര്ധനുര്ദ്ധരഃ । ശിലാതലം സമാശ്രിത്യ നിഷസാദ സുഖേന വൈ
'അവൻ മൃഗങ്ങളെ പീഡിപ്പിച്ച്, കൈയിൽ അമ്പും വില്ലുമേന്തി, ഒരു പാറക്കല്ലിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചു.'
പശ്ചാദ്ഭില്ലീ സമായാതാ അന്നമാദായ സോദകമ് । സ്വം പ്രിയം വീക്ഷതേ രാജ്ഞാ മുദിതൈര്ലക്ഷണൈര്യുതമ്
'പിന്നീട് ഒരു ഭില്ലി ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കൊണ്ടുവന്നു; അവൾ സന്തോഷഭാവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ നോക്കി.'
അന്യാദൃശം സമാവീക്ഷ്യ സ്വകാംതം തേജസാവൃതമ് । ദിവ്യതേജഃ സമാക്രാംതം യഥാ സൂര്യം ദിവിസ്ഥിതമ്
ആ പ്രിയനെ അപ്രത്യക്ഷമായി, അത്ഭുതപ്രഭയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, ദിവ്യപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞതും, ആകാശത്തിൽ നില്ക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ കാണുമ്പോൾ—
നരമന്യം പരിജ്ഞായ തം പരിത്യജ്യ സാ യയൌ । വ്യാധ ഉവാച- ഏഹ്യേഹി ത്വം പ്രിയേ ചാത്ര കസ്മാന്മാം ത്വം ന പശ്യസി
അവനെ മറ്റാരെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവളവനെ വിട്ട് പോയി. അപ്പോൾ വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ വാ, പ്രിയേ, നീ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് നോക്കുന്നില്ല?''
ക്ഷുധയാ പീഡ്യമാനോഹം ത്വാമഹം ചാവലോകയേ । തസ്യ വാക്യം സമാകര്ണ്യ ശീഘ്രം വ്യാധീ സമാഗതാ
‘വിഷമമായ വിശപ്പുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ നോക്കുകയാണ്.’ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടയുടൻ വേട്ടക്കാരി വേഗത്തിൽ അവിടേയ്ക്ക് എത്തി.
ഭര്തുഃ പാര്ശ്വം സമാസാദ്യ വിസ്മിതാ സാഭവത്തദാ । കോയം തേജഃ സമാചാരോ ദേവോയം മാം സമാഹ്വയേത്
ഭർത്താവിന്റെ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ അവൾ അത്ഭുതത്തോടെ വിചാരിച്ചു: ‘ഇതെന്ത് പ്രകാശവും പെരുമയും? ദൈവം തന്നെയോ എന്നെ വിളിക്കുന്നത്?’
തമുവാച തതോ വ്യാധീ ഭര്താരം ദീപ്തതേജസമ് । അത്ര കിം തേ കൃതം വീര ഭവാന്കോ ദിവ്യലക്ഷണഃ
അപ്പോൾ വേട്ടക്കാരി ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ഭർത്താവിനോട് ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്, വീരാ? ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള നീ ആരാണ്?'
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷിതോ വ്യാധ്യാ വ്യാധഃ പ്രിയാമഭാഷത । അഹം തേ വല്ലഭഃ കാംതേ ഭവതീ ച മമ പ്രിയാ
സാരഥി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വേട്ടക്കാരി ചോദിച്ചപ്പോൾ വേട്ടക്കാരൻ തന്റെ പ്രിയയോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയേ, ഞാൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ഭർത്താവ്, നീയും എനിക്ക് പ്രിയയാണു.'
കസ്മാത്ത്വം മാം ന ജാനാസി കഥം ശംകാ പ്രവര്തതേ । ക്ഷുധയാ പീഡ്യമാനേന പയശ്ചാന്നം പ്രതീക്ഷ്യതേ
‘നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചറിയുന്നില്ല? എന്തുകൊണ്ട് സംശയം തോന്നുന്നു? വിശപ്പുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കാത്തിരിക്കുന്നു.’
വ്യാധ്യുവാച- ബര്ബരഃ കൃഷ്ണവര്ണശ്ച രക്താക്ഷഃ കൃഷ്ണകംചുകഃ । ഈദൃശശ്ചാസ്തി മേ ഭര്താ സര്വസത്വഭയംകരഃ
വേട്ടക്കാരി പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭർത്താവ് കഠിനസ്വഭാവിയുമാണ്, കറുത്ത നിറമുള്ളവനും, ചുവന്ന കണ്ണുകളുമുള്ളവനും, കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയങ്കരനുമാണ്.'
ഭവാന്കോ ദിവ്യദേഹസ്തു പ്രിയേത്യുക്ത്വാ സമാഹ്വയേത് । ഏഷ മേ സംശയോ ജാതോ വദ സത്യം മമാഗ്രതഃ
‘പക്ഷേ, നീ ദിവ്യമായ ശരീരമുള്ളവനാണ്, എന്നെ ‘പ്രിയേ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് സംശയം. സത്യമായത് എന്റെ മുമ്പിൽ പറയൂ.’
കുലം നാമ സ്വകം ഗ്രാമം ക്രീഡാം ലിഗം സുതം സുതാമ് । സമാചഷ്ട പ്രിയാഗ്രേ തു തസ്യാഃ പ്രത്യയ ഹേതവേ
‘നിന്റെ കുടുംബം, ഗ്രാമം, കളികൾ, അടയാളം, മകൻ, മകൾ—ഇവയെല്ലാം എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞ് എനിക്ക് ഉറപ്പ് നൽകൂ.’
പ്രത്യുവാച സ്വഭര്താരം സാ വ്യാധീ ഹൃഷ്ടമാനസാ । കസ്മാത്തേ ഈദൃശഃ കായഃ ശ്വേതകംചുകധാരകഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ വേട്ടക്കാരി ഭർത്താവിനോട് ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ ശരീരം ഇങ്ങനെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചവനായി മാറിയതെന്തുകൊണ്ട്?'
കഥം ജാതഃ സമാചക്ഷ്വ മമാശ്ചര്യം പ്രവര്തതേ । ഏവം സംപൃച്ഛമാനസ്തു ഭാര്യയാ മൃഗഘാതകഃ
‘ഇത് എങ്ങനെയാണ് സംഭവിച്ചത്? എന്നെ അത്ഭുതം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.’ ഇങ്ങനെ ഭാര്യ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നവൻ—
സൂത ഉവാച- പ്രത്യുവാച തതഃ ശ്രുത്വാ താം പ്രിയാം പ്രശ്രയാന്വിതാമ് । നര്മദാ ഉത്തരേ കൂലേ സംഗമശ്ചാസ്തി സുവ്രതേ
സാരഥി പറഞ്ഞു: തന്റെ പ്രിയയുടെ വിനയപൂർവ്വമായ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നർമദയുടെ വടക്കേ കരയിൽ ഒരു സംഗമം ഉണ്ട്, ധർമ്മപത്നിയേ.'
ആതപേനാകുലോ ജീവോ മമ ജാതോതി സുപ്രിയേ । അസ്മിന്വൈ സംഗമേ കാംതേ ശ്രമശ്രാംതോ ഹി സത്വരഃ
‘കഠിനമായ വെയിലിൽ ഞാൻ തളർന്നു, പ്രിയേ, ജീവൻ പോകുന്ന പോലെ ആയിരുന്നു. ആ സംഗമത്തിൽ ഞാൻ വേഗത്തിൽ എത്തി, അതിനാൽ വളരെ ക്ഷീണിതനായിരുന്നു.’
ഗതഃ സ്നാത്വാ ജലം പീത്വാ പശ്ചാച്ചാഹം സമാഗതഃ । തദാപ്രഭൃതി മേ കായ ഈദൃശസ്തേജസാവൃതഃ
‘അവിടെ കുളിച്ച് വെള്ളം കുടിച്ച് ഞാൻ മടങ്ങി. അന്ന് മുതൽ എന്റെ ശരീരം ഇങ്ങനെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞതായി മാറി.’
സംജാതോ വസ്ത്രസംയുക്തഃ കംചുകഃ ശുഭ്രതാം ഗതഃ । പൂര്വോക്തലിംഗസംസ്ഥാനൈഃ കുലൈഃ സ്ഥാനേന വൈ തഥാ
‘വസ്ത്രം സ്വയം വന്നു, എന്റെ കഞ്ചുകം വെളുപ്പായി. പക്ഷേ, മുൻപുണ്ടായിരുന്ന അടയാളങ്ങളും കുടുംബവും സ്ഥലം എന്നിവ എല്ലാം അതുപോലെ തന്നെയുണ്ട്.’