കിന്നരാസ്തത്ര ഗായംതി ഗംധര്വാഃ സുസ്വരൈര്നൃപ । അപ്സരോഭിഃ സമാകീര്ണം ദേവവൃംദൈരുപാവൃതമ്
അവിടെ കിന്നരന്മാർ പാടുന്നു, ഗന്ധർവന്മാർ മനോഹരമായ സ്വരങ്ങളിൽ സംഗീതം ആലപിക്കുന്നു, അപ്പസരസുകൾ നിറഞ്ഞു, ദേവതകളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റും ഉണ്ട്.
സിദ്ധചാരണസംഘുഷ്ടം മുനിവൃംദൈരലംകൃതമ് । നാനാപക്ഷിനിനാദൈശ്ച സര്വത്ര പരിനാദിതമ്
അവിടെ സിദ്ധന്മാരുടെയും ചാരണന്മാരുടെയും കൂട്ടം കൂടിയിരിക്കുന്നു, മുനിമാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, വിവിധ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം എല്ലായിടത്തും മുഴങ്ങുന്നു.
ഏവം ഗിരിം സമാസാദ്യ ഉജ്ജ്വലോ ലഘുവിക്രമഃ । സുസ്വരേണാപി സാ കന്യാ ഗിരൌ തസ്മിന്പ്രരോദിതി
അങ്ങനെ അതിപെട്ടെന്ന് അങ്ങേയ്ക്ക് എത്തിയ ഉജ്ജ്വളൻ, ആ പർവ്വതത്തിൽ ഒരു യുവതിയെ മധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ കരയുന്നതായി കേട്ടു.
രോരൂയമാണാം സ പ്രാജ്ഞോ വചനം ചേദമബ്രവീത് । കാ ത്വം ഭവസി കല്യാണി കസ്മാദ്രോദിഷി സാംപ്രതമ്
അവളെ ഉച്ചത്തിൽ കരയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ആ ജ്ഞാനിയാകുന്ന ഉജ്ജ്വളൻ ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ഭാഗ്യശാലിനിയേ? ഇപ്പോൾ നീ എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു?'
കമാശ്രിതാ മഹാഭാഗേ കേന തേ വിപ്രിയം കൃതമ് । സമാചക്ഷ്വ മമാദ്യൈവ സര്വദുഃഖസ്യ കാരണമ്
'നീ ആരെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാഭാഗേ? ആരാണ് നിന്നോട് ദുർമ്മര്യാദയായി പെരുമാറിയത്? ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ എല്ലാ ദു:ഖത്തിന്റെയും കാരണം എനിക്കു പറയൂ.'
ദിവ്യാദേവ്യുവാച- വിപാകോ ഹി മഹാഭാഗ കര്മണാം മമ സാംപ്രതമ് । ഇഹ തിഷ്ഠാമി ദുഃഖേന വൈധവ്യേന സമന്വിതാ
ദിവ്യയായ ദേവി പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗവാനേ, എന്റെ കർമ്മഫലം ഇപ്പോൾ വന്നു. ഞാൻ ഇവിടെ ദു:ഖത്തോടെ, വിധവയായി കഴിയുകയാണ്.'
ഭവാന്കോ ഹി മഹാഭാഗ കൃപയാ മമ പീഡിതഃ । പക്ഷിരൂപധരോ വത്സ സോത്സവം പരിഭാഷതേ
'നീ ആരാണ്, മഹാഭാഗവാനേ, എന്റെ ദു:ഖം കണ്ട് കരുണയോടെ സംസാരിക്കുന്നത്? പക്ഷിരൂപത്തിൽ വന്നിട്ടും സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു, മകനേ.'
ഏവമാകര്ണ്യ തത്സര്വം ഭാഷിതം രാജകന്യയാ । അഹം പക്ഷീ മഹാഭാഗേ കൃപയാ തവ പീഡിതഃ
രാജകുമാരി പറഞ്ഞതെല്ലാം കേട്ട ശേഷം അവൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗേ, ഞാൻ ഒരു പക്ഷിയാണ്, നിന്റെ ദു:ഖം കണ്ട് എനിക്ക് കരുണ തോന്നുന്നു.'
പക്ഷിരൂപധരോ ഭദ്രേ നാഹം സിദ്ധോ ന ജ്ഞാനവാന് । രുദമാനാം മഹാലാപൈര്ഭവതീം ദൃഷ്ടവാനിഹ
'സൗമ്യയേ, ഞാൻ പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഞാൻ സിദ്ധനും ജ്ഞാനിയുമല്ല; നീ വലിയ ദു:ഖത്തോടെ കരയുന്നത് ഞാൻ ഇവിടെ കണ്ടു.'
തതഃ പൃച്ഛാമ്യഹം ദേവി വദ മേ കാരണം ത്വിഹ । പിതുര്ഗേഹേ യഥാവൃത്തമാത്മവൃത്താംതമേവ ഹി
'അതുകൊണ്ട്, ദേവിയേ, ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു—ഇവിടെ ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് എനിക്കു പറയൂ. നിന്റെ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ, നിന്റെ കഥ മുഴുവനും പറയൂ.'
തയാ നിവേദിതം സര്വം യഥാസംഖ്യേന ദുഃഖദമ് । സമാസേന സമാകര്ണ്യ ഉജ്ജ്വലസ്തു മഹമനാഃ
അവൾ അനുഭവിച്ച അനവധി ദു:ഖങ്ങൾ അവളിൽ നിന്ന് സംക്ഷിപ്തമായി കേട്ടു, ഉജ്ജ്വലൻ വലിയ മനസ്സോടെ അത്യന്തം ശ്രദ്ധയോടെ ആ കഥകൾ കേട്ടു.
താമുവാച മഹാപക്ഷീ ദിവ്യാദേവീം സുദുഃഖിതാമ് । യഥാ വിവാഹകാലേ തേ ഭര്താരോ മരണം ഗതാഃ
ആ മഹാപക്ഷി ദൈവസ്വഭാവമുള്ള, അതീവ ദു:ഖിതയായ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വിവാഹസമയത്ത് നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർ മരണത്തിലേക്ക് ചെന്നു.'
സ്വയംവരനിമിത്തം തേ ക്ഷയം യാതാശ്ച ക്ഷത്രിയാഃ । ഏതത്തേ ചേഷ്ടിതം സര്വം മയാ പിതരി ഭാഷിതമ്
'നിന്റെ സ്വയംവരത്തിനായി അന്ന് ക്ഷത്രിയർ നശിച്ചു; നീ ചെയ്ത എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ എന്റെ അപ്പനോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.'
അന്യജന്മകൃതംകര്മതവ പാപം സുലോചനേ । മമ പിത്രാ മമാഗ്രേ തു കൃപയാ പരിഭാഷിതമ്
'നിന്റെ മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിൽ ചെയ്ത പാപം, മനോഹരമായ കണ്ണുള്ളവളേ, എന്റെ അപ്പൻ കരുണയോടെ എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞുതന്നു.'
തേന ദോഷേണ സംപുഷ്ടാ ലിപ്താ ജാതാ വരാനനേ । ഏതാവത്കാരണം സര്വം താതേന പരിഭാഷിതമ്
'അവ പാപത്തിന്റെ ഫലമായി നീ ഇത്രയും ദു:ഖവും കഷ്ടവും അനുഭവിക്കുകയാണ്, സുന്ദരമുഖിയായവളേ; ഈ കാരണങ്ങൾ എല്ലാം എന്റെ അപ്പൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.'
പൂര്വകര്മവിപാകം തു ഭുംക്ഷ്വ ത്വം ച സമാശ്വസ । ഏവം സാ ഭാഷിതം തസ്യ ശ്രുത്വാ കന്യോജ്ജ്വലസ്യ തത്
'മുൻജന്മത്തിലെ കർമ്മഫലം നീ അനുഭവിക്കണം, അതോടൊപ്പം മനസ്സിലൊരു ആശ്വാസവും എടുക്കണം.' ഇങ്ങനെ ഉജ്ജ്വലൻ പറഞ്ഞത് അവൾ കേട്ടപ്പോൾ,
പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം ബ്രുവംതം പക്ഷിണം പുനഃ । പ്രണതാ ദീനയാ വാചാ കുരു പക്ഷിന്കൃപാം മമ
അവൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അവൾ വീണ്ടും അതിമഹാനായ പക്ഷിയോട് നമസ്കരിച്ച് ദു:ഖഭരിതമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: 'പക്ഷീ, എനിക്കു ദയ കാണിക്കണം.'
കഥയസ്വ പ്രസാദേന തസ്യ പാപസ്യ നിഷ്കൃതിമ് । പ്രായശ്ചിത്തം സുപുണ്യം ച മമ പാതകശോധനമ്
'നിന്റെ ദയയാൽ ആ പാപത്തിന് എന്താണ് പരിഹാരം എന്ന് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ; എന്റെ പാപങ്ങൾ കഴുകി കളയാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പ്രായശ്ചിത്തം എങ്കിൽ അറിയിക്കണം.'
യേന വ്രജാമ്യഹം പുണ്യം വിശുദ്ധാധൌതകല്മഷാ । പ്രായശ്ചിത്തം മഹാഭാഗ വദ മേ ത്വം പ്രസാദതഃ
'എനിക്ക് എല്ലാ മലിനതകളും കഴുകി, വിശുദ്ധിയും പുണ്യവും നേടാൻ കഴിയുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം എന്താണെന്ന്, മഹാഭാഗവാനേ, ദയയോടെ പറയൂ.'
ഉജ്ജ്വല ഉവാച- തവാര്ഥം തു മഹാഭാഗേ പിതരം പൃഷ്ടവാനഹമ് । സമാഖ്യാതമതഃ പിത്രാ പ്രായശ്ചിത്തമനുത്തമമ്
ഉജ്ജ്വലൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ കാര്യമനുസരിച്ച്, മഹാഭാഗവതിയേ, ഞാൻ എന്റെ അപ്പനോട് ചോദിച്ചു; അവിടുന്ന് ഞാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പ്രായശ്ചിത്തം അറിഞ്ഞു.'
തത്ത്വം കുരു മഹാഭാഗേ സര്വപാതകശോധനമ് । ധ്യായസ്വ ഹി ഹൃഷീകേശം ശതനാമജപസ്വ ച
'മഹാഭാഗവതിയേ, എല്ലാ പാപങ്ങളും കഴുകി കളയാൻ അതു ചെയ്യണം: ഹൃഷീകേശനെ ധ്യാനിച്ച്, അവന്റെ നൂറു നാമങ്ങൾ ജപിക്കണം.'
ഭവ ജ്ഞാനപരാ നിത്യം കുരു വ്രതമനുത്തമമ് । അശൂന്യശയനം പുണ്യം വ്രതം പാപപ്രണാശകമ്
'എപ്പോഴും ജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തണം; ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതമായ അശൂന്യശയനം ആചരിക്കണം; അതൊരു പുണ്യവ്രതവും പാപനാശിനിയുമാണ്.'
സമാചഷ്ട സ ധര്മാത്മാ സര്വജ്ഞാനപ്രകാശകമ് । ജ്ഞാനം സ്തോത്രം വ്രതം ധ്യാനം വിഷ്ണോശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ
ആ ധാർമ്മികൻ, സർവ്വജ്ഞാനത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ജ്ഞാനം, സ്തുതി, വ്രതം, ധ്യാനം എന്നിവയും മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിനോടു ബന്ധപ്പെട്ടതും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
വിഷ്ണുരുവാച- തസ്മാത്സാ ഹി പ്രജഗ്രാഹ സംസ്ഥിതാ നിര്ജനേ വനേ । സര്വദ്വംദ്വവിനിര്മുക്താ സംജാതാ തപസി സ്ഥിതാ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'അതിനാൽ അവൾ അതു സ്വീകരിച്ചു, ഏകാന്തമായ കാട്ടിൽ പാർത്തു, എല്ലാ ദ്വന്ദങ്ങളും വിട്ട്, തപസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ നില്ക്കുന്നു.'
വ്രതം ചക്രേ ജിതാഹാരാ നിരാധാരാ സുദുഃഖിതാ । കാമക്രോധവിഹീനാ സാ വര്ഗം സംയമ്യ നിത്യശഃ
അവൾ ആ വ്രതം ആചരിച്ചു, ഭക്ഷണം നിയന്ത്രിച്ചു, ആരുടെയും സഹായമില്ലാതെ, അതീവ ദു:ഖത്തോടെ, ആഗ്രഹവും കോപവും വിട്ട്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ എല്ലാം എപ്പോഴും നിയന്ത്രിച്ചു.
ഇംദ്രിയാണാം മഹാരാജ മഹാമോഹം നിരസ്യ സാ । അബ്ദേ ചതുര്ഥകേ പ്രാപ്തേ സുപ്രസന്നോ ജനാര്ദനഃ
മഹാരാജാവേ, അവൾ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വലിയ മായയെ അകറ്റി, നാലാം വർഷം എത്തുമ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ അവളിൽ പ്രസന്നനായി.
തസ്യൈ വരം ദാതുകാമശ്ചായാതോ വരനായകഃ । തസ്യൈ സംദര്ശയാമാസ സ്വരൂപം വരദഃ പ്രഭുഃ
അവളെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വരദനായകൻ സ്വയം അവളുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം അവളെ കാണിച്ചു.
സൂത ഉവാച- ഇംദ്രനീലഘനശ്യാമം ശംഖചക്രഗദാധരമ് । സര്വാഭരണശോഭാഢ്യം പദ്മഹസ്തം മഹേശ്വരമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: 'ഇന്ദ്രനീലക്കല്ലുപോലും മേഘംപോലും നീലനിറം, ശംഖും ചക്രവും ഗദയും കൈവശം, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ, കമലപുഷ്പം കൈയിൽ പിടിച്ച മഹേശ്വരൻ അവിടെയുണ്ടായി.'
ബദ്ധാംജലിപുടാ ഭൂത്വാ വേപമാനാ നിരാശ്രയാ । ഉവാച ഗദ്ഗദൈര്വാക്യൈഃ പ്രണതാ മധുസൂദനമ്
കൈകൂപ്പി, വിറച്ച്, ആശ്രയം ഇല്ലാതെ, ഭക്തിപൂർവ്വം മധുസൂദനന്റെ മുമ്പിൽ അവൾ ഭാവനയാൽ തളർന്ന വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു.
തേജസാ തവ ദിവ്യേന സ്ഥാതും ശക്നോമി നൈവ ഹി । ദിവ്യരൂപോ ഭവേഃ കസ്ത്വം കൃപയാ മമ ചാഗ്രതഃ
നിന്റെ ദിവ്യപ്രഭയാൽ ഞാൻ നില്ക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; ദയയോടെ എന്റെ മുന്നിൽ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്ന നീ ആരാണ് എന്ന് അറിയില്ല.