യച്ചകിംചിത്പ്രകുര്വംതി മാനവാ ഭുവി സംസ്ഥിതാഃ । ഗൃഹസ്ഥസ്തദഹം ജാനേ യച്ച സ്വര്ഗേ പ്രവര്തതേ
ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും, സ്വർഗത്തിൽ നടക്കുന്നതും, ഞാൻ ഗൃഹസ്ഥനായിട്ട് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
നാഗാനാം ച ഇഹസ്ഥോപി ചാരം ജാനാമി പിപ്പല । ഏതയോശ്ച പ്രസാദാച്ച ത്രൈലോക്യം മമ വശ്യതാമ്
ഇവിടെ നാഗന്മാരുടെ ചലനങ്ങളും ഞാൻ അറിയുന്നു, പിപ്പല. ഈ രണ്ടുപേരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും എനിക്ക് കീഴിലാണ്.
ഗതം വിദ്യാധരശ്രേഷ്ഠ ഭവാനര്ചതു മാധവമ് । വിഷ്ണുരുവാച- ഏവം സംചോദിതസ്തേന പിപ്പലോ ഹി സ്വകര്മണാ
ഇപ്പോൾ, വിദ്യാധരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മാധവനെ ആരാധിക്കൂ. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അവന്റെ പ്രേരണയാൽ പിപ്പലൻ തന്റെ കര്ത്തവ്യം അനുസരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു.
ആനമ്യ തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠം ലജ്ജിതോഽപി ദിവം യയൌ । സുകര്മാസോഽപി ധര്മാത്മാ ഗുരും ശുശ്രൂഷതേ നൃപ
അവൻ ആ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനെ നമസ്കരിച്ച്, ലജ്ജിച്ചിട്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ധർമ്മാത്മാക്കളും നല്ല പ്രവൃത്തിയുള്ളവരും ഗുരുവിനെ സേവിക്കുന്നു, രാജാവേ.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം പിതൃതീര്ഥാനുഗം മയാ । അന്യത്കിം തേ പ്രവക്ഷ്യാമി വദ വേന മഹാമതേ
പിതൃതീർത്ഥയാത്രയെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് പറയേണ്ടത്, മഹാമതിയായ വേനാ, പറയൂ.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ ഭൂമിഖംഡേവേനോപാഖ്യാനേ മാതാപിതൃതീര്ഥമാഹാത്മ്യവര്ണനംനാമ ചതുരശീതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിലെ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ മാതാപിതൃതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവിവരണം എന്ന നാല്പത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
വേന ഉവാച- ഭഗവന്ദേവദേവേശ പ്രസാദാച്ച മമ ത്വയാ । ഭാര്യാതീര്ഥം സമാഖ്യാതം പിതൃതീര്ഥമനുത്തമമ്
വേനൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവനേ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭാര്യാതീർത്ഥവും ഉത്തമമായ പിതൃതീർത്ഥവും നീ എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു.
മാതൃതീര്ഥം ഹൃഷീകേശ ബഹുപുണ്യപ്രദായകമ് । പ്രസാദസുമുഖോ ഭൂത്വാ ഗുരുതീര്ഥം വദസ്വ മേ
ഹൃഷീകേശാ, അനേകം പുണ്യം നൽകുന്ന മാതൃതീർത്ഥം, ദയയോടെ ഗുരുതീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ.
ശ്രീഭഗവാനുവാച- കഥയിഷ്യാമ്യഹം രാജന്ഗുരുതീര്ഥമനുത്തമമ് । സര്വപാപഹരം പ്രോക്തം ശിഷ്യാണാം ഗതിദായകമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ ഗുരുതീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് പറയാം. എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ശിഷ്യന്മാർക്ക് മോക്ഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതാണത്.
ശിഷ്യാണാം പരമം പുണ്യം ധര്മരൂപം സനാതനമ് । പരം തീര്ഥം പരം ജ്ഞാനം പ്രത്യക്ഷഫലദായകമ്
ശിഷ്യന്മാർക്ക് അതാണ് പരമമായ പുണ്യം, ശാശ്വതമായ ധർമ്മസ്വരൂപം; അതാണ് ഉത്തമമായ തീർത്ഥം, ഉന്നതമായ ജ്ഞാനം, ദൃശ്യഫലം നൽകുന്നതും.
യസ്യപ്രസാദാദ്രാജേംദ്ര ഇഹൈവ ഫലമശ്നുതേ । പരലോകേ സുഖം ഭുംക്തേ യശഃ കീര്തിമവാപ്നുയാത്
ആ ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, രാജാവേ, ഈ ലോകത്തും ഫലം ലഭിക്കുന്നു, പരലോകത്ത് സുഖം അനുഭവിക്കുകയും, യശസ്സും പ്രശസ്തിയും നേടുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രസാദാദ്യസ്യ രാജേംദ്ര ഗുരോശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । പ്രത്യക്ഷം ദൃശ്യതേ ശിഷ്യൈസ്ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
മഹാത്മാവായ ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, രാജാവേ, ശിഷ്യൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചലനശീലമുള്ളവരെയും അചലന്മാരെയും നേരിട്ട് കാണുന്നു.
വ്യവഹാരം ച ലോകാനാമാചാരം നൃപനംദന । വിജ്ഞാനം വിംദതേ ശിഷ്യോ മോക്ഷം ചൈവ പ്രയാതി ച
ലോകങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങളും പെരുമാറ്റങ്ങളും, രാജകുമാരാ, ശിഷ്യൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു; ജ്ഞാനം നേടുകയും മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേഷാമേവ ലോകാനാം യഥാ സൂര്യഃ പ്രകാശകഃ । ഗുരുഃ പ്രകാശകസ്തദ്വച്ഛിഷ്യാണാം ഗതിരുത്തമാ
സൂര്യൻ എങ്ങനെയോ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, ഗുരുവും ശിഷ്യന്മാർക്ക് പ്രകാശകനും ഉത്തമഗതിയും ആണ്.
രാത്രാവേവ പ്രകാശേച്ച സോമോ രാജാ നൃപോത്തമ । തേജസാ സാധയേത്സര്വമധികാരം ചരാചരമ്
രാജാവേ, രാത്രിയിലും സോമൻ രാജാവ് പ്രകാശിക്കുന്നു; അവന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് സകല ചലനസ്ഥിരങ്ങളിലുമുള്ള അധികാരം നേടുന്നു.
ഗൃഹേപ്രകാശയേദ്ദീപഃ സമൂഹം നൃപസത്തമ । തേജസാ നാശയേത്സര്വമംധകാരഘനാവിലമ്
രാജാവേ, ഒരു വിളക്ക് വീടിനകത്തെ കൂട്ടത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ വെളിച്ചം കൊണ്ട് മുഴുവൻ കനത്ത ഇരുട്ടും അകറ്റുന്നു.
അജ്ഞാനതമസാ വ്യാപ്തം ശിഷ്യം ദ്യോതയതേ ഗുരുഃ । ശിഷ്യപ്രകാശഉദ്ദ്യോതൈരുപദേശൈര്മഹാമതേ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ മൂടപ്പെട്ട ശിഷ്യനെ ഗുരു പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, മഹാമനസേ, ശിഷ്യന്റെ സ്വന്തം ബുദ്ധിയുടെ വെളിച്ചത്താലും ഉപദേശങ്ങളാലും.
ദിവാപ്രകാശകഃ സൂര്യഃ ശശീരാത്രൌ പ്രകാശകഃ । ഗൃഹപ്രകാശകോ ദീപസ്തമോനാശകരഃ സദാ
സൂര്യൻ പകൽ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, ചന്ദ്രൻ രാത്രി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; വീടിനെ വിളക്ക് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, എന്നും ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നു.
രാത്രൌ ദിവാ ഗൃഹസ്യാംതേ ഗുരുഃ ശിഷ്യം സദൈവ ഹി । അജ്ഞാനാഖ്യം തമസ്തസ്യ ഗുരുഃ സര്വം പ്രണാശയേത്
രാത്രിയിലും പകലിലും വീടിന്റെ അറ്റത്തിലും ഗുരു ശിഷ്യനെ എന്നും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; അവനിലെ അജ്ഞാനമെന്ന ഇരുട്ട് മുഴുവൻ ഗുരു നശിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാദ്ഗുരുഃ പരം തീര്ഥം ശിഷ്യാണാമവനീപതേ । ഏവം ജ്ഞാത്വാ തതഃ ശിഷ്യഃ സര്വദാ തം പ്രപൂജയേത്
അതിനാൽ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ഗുരു ശിഷ്യന്മാർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തീർത്ഥമാണ്; ഇതു മനസ്സിലാക്കി ശിഷ്യൻ എപ്പോഴും ഗുരുവിനെ ആദരിക്കണം.
ഗുരും പുണ്യമയം ജ്ഞാത്വാ ത്രിവിധേനാപി കര്മണാ । ഇത്യര്ഥേ ശ്രൂയതേ വിപ്ര ഇതിഹാസഃ പുരാതനഃ
ഗുരു പുണ്യവാനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ശിഷ്യൻ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തികളിലും ഗുരുവിനെ സേവിക്കണം; ഇതിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഒരു പഴയ കഥ പറയപ്പെടുന്നു.
സര്വപാപഹരഃ പ്രോക്തശ്ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ । ഭാര്ഗവസ്യ കുലേ ജാതശ്ച്യവനോ മുനിസത്തമഃ
സകല പാപങ്ങളും അകറ്റുന്നവനായി ച്യവനമഹാത്മാവിനെ പറയുന്നു; ഭൃഗുവിൻ്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് മഹർഷി ച്യവൻ.
തസ്യ ചിംതാ സമുത്പന്നാ ഏകദാ തു നൃപോത്തമ । കദാഹം ജ്ഞാനസംപന്നോ ഭവിഷ്യാമി മഹീതലേ
ഒരു ദിവസം, രാജാവേ, അവനിൽ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'ഭൂമിയിൽ ഞാൻ എപ്പോഴാണ് ജ്ഞാനസമ്പന്നനാകുന്നത്?'
ദിവാരാത്രൌപ്രചിംതേത്സ ജ്ഞാനാര്ഥീ മുനിസത്തമഃ । ഏവം തു ചിംതമാനസ്യ മതിരാസീന്മഹാത്മനഃ
ജ്ഞാനം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ മഹർഷി പകലും രാത്രിയും ആലോചിച്ചു; അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അവനിൽ ഒരു ദൃഢനിശ്ചയം ജനിച്ചു.
തീര്ഥയാത്രാം പ്രയാസ്യാമി അഭീഷ്ടഫലദായിനീമ് । ഗൃഹക്ഷേത്രാദിസംത്യജ്യ ഭാര്യാം പുത്രം ധനം തതഃ
'എനിക്കിഷ്ടമായ ഫലം നൽകുന്ന തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് ഞാൻ പോകും; വീട്, നിലം, ഭാര്യ, മകൻ, ധനം എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കും.'
തീര്ഥയാത്രാപ്രസംഗേന അടതേ മേദിനീം തദാ । ലോമാനുലോമയാത്രാം സ ഗംഗായാഃ കൃതവാന്നൃപ
അപ്പോൾ തീർത്ഥയാത്രയുടെ പേരിൽ അവൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു, രാജാവേ, ഗംഗയുടെ ഒഴുക്കിനെ അനുഗമിച്ചാണ് യാത്ര നടത്തിയത്.
സ തദ്വന്നര്മദായാശ്ച സരസ്വത്യാ മുനീശ്വരഃ । ഗോദാവര്യാദിസര്വാസാം നദീനാം സാഗരസ്യ ച
അത് പോലെ തന്നെയാണ് മഹർഷി നർമ്മദയിലും, സരസ്വതിയിലും, ഗോദാവരിയുൾപ്പെടെ എല്ലാ നദികളിലും, സമുദ്രത്തിലും സഞ്ചരിച്ചു.
അന്യേഷാം സര്വതീര്ഥാനാം ക്ഷേത്രാണാം ച നൃപോത്തമ । ദേവാനാം പുണ്യലിഗാനാം യാത്രാവ്യാജേന സോഽഭ്രമത്
മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും, ക്ഷേത്രങ്ങളിലും, ദേവന്മാരുടെ പുണ്യലിംഗങ്ങളിലും, രാജാവേ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ പേരിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഭ്രമമാണസ്യ തസ്യാപി തീര്ഥേഷു പരമേഷു ച । ഭ്രമമാണഃ സമായാതഃ ക്ഷേത്രാണാമുത്തമം തദാ । കായശ്ച നിര്മലോ ജാതഃ സൂര്യതേജഃ സമപ്രഭഃ
അങ്ങനെ ഉത്തമമായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അവന്റെ ശരീരം സൂര്യന്റെ തേജസ്സുപോലെ ശുദ്ധവും പ്രകാശമുള്ളതുമായി മാറി.
ച്യവനഃ കാശതേ ദീപ്ത്യാ പൂതാത്മാനേന കര്മണാ
ച്യവൻ ആ കര്മ്മംകൊണ്ട് ആത്മാവ് ശുദ്ധനായി, ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു.