യദി തേ സത്യമസ്തീഹ ധര്മമസ്തി നരാധിപ । ദേവലോകേഷു മേ നാസ്തി ഗഗനേ ഗതിരുത്തമാ
നിനക്കിവിടെ സത്യമോ ധർമ്മമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, മനുഷ്യരാജാവേ, എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗലോകത്തോ ആകാശത്തോ വലിയൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല.
സത്യം ത്യക്ത്വാ യദാ ച ത്വം നൈവ സ്വര്ഗം ഗമിഷ്യസി । തദാ കൂടം തവ വചോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
നീ സത്യം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, നീ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോകാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ നിന്റെ വാക്ക് കള്ളമാകും, അതിൽ സംശയമില്ല.
പൂര്വംകൃതം ഹി യച്ഛ്രേയോ ഭസ്മീഭൂതം ഭവിഷ്യതി । രാജോവാച- സത്യമുക്തം ത്വയാ ഭദ്രേ സാധ്യാസാധ്യം ന ചാസ്തി മേ
മുമ്പ് ചെയ്ത എല്ലാ നല്ല കാര്യങ്ങളും അശേഷം നശിക്കും; രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭദ്രേ, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; എനിക്ക് സാധിക്കാത്തതോ പ്രാപിക്കാനാവാത്തതോ ഒന്നുമില്ല.
സര്വംസാധ്യം സുലോകം മേ സുപ്രസാദാജ്ജഗത്പതേ । സ്വര്ഗം ദേവി യതോ നൈമി തത്ര മേ കാരണം ശൃണു
ലോകത്തിലെ എല്ലാം എനിക്ക് സാധ്യമാണ്, ജഗത്പതിയുടെ മഹാനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്; ദേവി, ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാത്തതിന്റെ കാരണം കേൾക്കു.
ആഗംതും തു ന ദാസ്യംതി ലോകേ മര്ത്യേ ച ദേവതാഃ । തതോ മേ മാനവാഃ സര്വേ പ്രജാഃ സര്വാ വരാനനേ
ദേവന്മാർ എനിക്ക് ഭൂമിയിൽ വരാൻ അനുവദിക്കില്ല; അതുകൊണ്ട്, മനോഹരമുഖിയായേ, എന്റെ എല്ലാ ജനങ്ങളും എന്നെ നഷ്ടപ്പെടും.
മൃത്യുയുക്താ ഭവിഷ്യംതി മയാ ഹീനാ ന സംശയഃ । ഗംതും സ്വര്ഗം ന വാഞ്ഛാമി സത്യമുക്തം വരാനനേ
എനിക്ക് ഇല്ലാതെ അവർ മരണമുണ്ടാകും, അതിൽ സംശയമില്ല; സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല—ഇതാണ് സത്യം, മനോഹരമുഖിയായേ.
ദേവ്യുവാച-। ലോകാന്ദൃഷ്ട്വാ മഹാരാജ ആഗമിഷ്യസി വൈ പുനഃ । പൂരയസ്വ മമാദ്യത്വം ജാതാം ശ്രദ്ധാം മഹാതുലാമ്
ദേവി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, ലോകങ്ങൾ കണ്ടിട്ട് നീ വീണ്ടും തിരിച്ചു വരും; ഇപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ഉണർന്ന വലിയ വിശ്വാസം നീ നിറവേറ്റണം.
രാജോവാച-। സര്വമേവം കരിഷ്യാമി യത്ത്വയോക്തം ന സംശയഃ । സമാലോക്യ മഹാതേജാ യയാതിര്നഹുഷാത്മജഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല; മഹാതേജസ്വിയായ നഹുഷപുത്രൻ യയാതി എല്ലാം കണ്ടു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ പ്രിയാം രാജാ ചിംതയാമാസ വൈ തദാ । അംതര്ജലചരോ മത്സ്യഃ സോപി ജാലേ ന ബധ്യതേ
പ്രിയയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ആലോചിച്ചു; വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മീനും ചിലപ്പോൾ വലയിലാകരുത് പിടിക്കപ്പെടാറില്ല.
മരുത്സമാനവേഗോപി മൃഗഃ പ്രാപ്നോതി ബംധനമ് । യോജനാനാം സഹസ്രസ്ഥമാമിഷം വീക്ഷതേ ഖഗഃ
വായുവിനെപ്പോലെയുള്ള വേഗമുള്ള മൃഗവും പിടിക്കപ്പെടും; ആയിരം യോജന ദൂരത്ത് ഇര കാണുന്ന പക്ഷിയും ഉണ്ട്.
സകംഠലഗ്നപാശം ച ന പശ്യേദ്ദൈവമോഹിതഃ । കാലഃ സമവിഷമകൃത്കാലഃ സന്മാനഹാനിദഃ
കഴുത്തിൽ പാശം കുടുങ്ങിയിട്ടും, ദൈവം ഭ്രമിപ്പിച്ചാൽ അതു കാണുന്നില്ല; കാലം ഒരുപോലെയോ വ്യത്യസ്തമായോ പ്രവർത്തിച്ച് മാനഭംഗം വരുത്തും.
പരിഭാവകരഃ കാലോ യത്രകുത്രാപി തിഷ്ഠതഃ । നരം കരോതി ദാതാരം യാചിതാരം ച വൈ പുനഃ
കാലം എവിടെയായാലും അപമാനം വരുത്തും; ഒരാളെ ദാനിയാക്കാനും വീണ്ടും യാചകനാക്കാനും കാലം കഴിയും.
ഭൂതാനി സ്ഥാവരാദീനി ദിവി വാ യദി വാ ഭുവി । സര്വം കലയതേ കാലഃ കാലോ ഹ്യേക ഇദം ജഗത്
സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളായ എല്ലാ ജീവികളും സ്വർഗ്ഗത്തോ ഭൂമിയിലോ എവിടെയായാലും, എല്ലാം കാലം അളക്കുന്നു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ കാലം തന്നെയാണ്.
അനാദിനിധനോ ധാതാ ജഗതഃ കാരണം പരമ് । ലോകാന്കാലഃ സ പചതി വൃക്ഷേ ഫലമിവാഹിതമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത സ്രഷ്ടാവാണ് കാലം, ലോകത്തിന്റെ പരമകാരണം; വൃക്ഷത്തിലെ പഴംപോലെ ലോകങ്ങളെ കാലം പാകമാക്കുന്നു.
ന മംത്രാ ന തപോ ദാനം ന മിത്രാണി ന ബാംധവാഃ । ശക്നുവംതി പരിത്രാതും നരം കാലേന പീഡിതമ്
മന്ത്രങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, ദാനങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ — ഇവയൊന്നും കാലത്തിന്റെ കഠിനതയിൽ പെട്ട മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ത്രയഃ കാലകൃതാഃ പാശാഃ ശക്യംതേ നാതിവര്തിതുമ് । വിവാഹോ ജന്മമരണം യദാ യത്ര തു യേന ച
കാലം സൃഷ്ടിച്ച മൂന്ന് ബന്ധങ്ങൾ മനുഷ്യൻ മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല: വിവാഹം, ജനനം, മരണം — ഇവ എപ്പോൾ, എവിടെ, ആരിൽ സംഭവിക്കും എന്നത് അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇല്ല.
യഥാ ജലധരാ വ്യോമ്നി ഭ്രാമ്യംതേ മാതരിശ്വനാ । തഥേദം കര്മയുക്തേന കാലേന ഭ്രാമ്യതേ ജഗത്
വായു ആകാശത്ത് മേഘങ്ങളെ ഇങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് തള്ളുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം കർമ്മത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കാലം ഇഷ്ടം പോലെ ചലിപ്പിക്കുന്നു.
സുകര്മോവാച-। കാലോഽയം കര്മയുക്തസ്തു യോ നരൈഃ സമുപാസിതഃ । കാലസ്തു പ്രേരയേത്കര്മ ന തം കാലഃ കരോതി സഃ
സുകർമൻ പറഞ്ഞു: ഈ കാലം കർമ്മത്തിൽ ചേർന്ന് മനുഷ്യർ ആരാധിക്കുന്നു; കാലം കർമ്മം നടത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ അതു തന്നെ നേരിട്ട് ചെയ്യുന്നില്ല.
ഉപദ്രവാ ഘാതദോഷാഃ സര്പാശ്ച വ്യാധയസ്തതഃ । സര്വേ കര്മനിയുക്താസ്തേ പ്രചരംതി ച മാനുഷേ
ഉപദ്രവങ്ങൾ, മരണകാരകമായ ദോഷങ്ങൾ, പാമ്പുകൾ, രോഗങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും കർമ്മത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു മനുഷ്യരിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സുഖസ്യ ഹേതവോ യേ ച ഉപായാഃ പുണ്യമിശ്രിതാഃ । തേ സര്വേ കര്മസംയുക്താ ന പശ്യേയുഃ ശുഭാശുഭമ്
സുഖത്തിന് കാരണങ്ങളായും മാർഗങ്ങളായും ഉള്ളവ, പുണ്യത്തിൽ കലർന്നവ, എല്ലാം കർമ്മത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു തന്നെയാണ്; അവയ്ക്ക് നല്ലതോ ചീത്തയോ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല.
കര്മദാ യദി വാ ലോകേ കര്മസംബധി ബാംധവാഃ । കര്മാണി ചോദയംതീഹ പുരുഷം സുഖദുഃഖയോഃ
ഈ ലോകത്ത് കർമ്മം നൽകുന്നവരായാലും, കർമ്മത്തിൽ ബന്ധമുള്ള ബന്ധുക്കളായാലും, കർമ്മങ്ങൾ മനുഷ്യനെ സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും നയിക്കുന്നു.
സുവര്ണം രജതം വാപി യഥാ രൂപം വിനിശ്ചിതമ് । തഥാ നിബധ്യതേ ജംതുഃ സ്വകര്മണി വശാനുഗഃ
പൊന്നോ വെള്ളിയോ അതിന്റെ രൂപം അനുസരിച്ച് ആകൃതിയാകുന്നതുപോലെ, ജീവിയും തനിക്കുള്ള കർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിക്ക് കീഴിൽ അതിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു പോകുന്നു.
പംചൈതാനീഹ സൃജ്യംതേ ഗര്ഭസ്ഥസ്യൈവ ദേഹിനഃ । ആയുഃ കര്മ ച വിത്തം ച വിദ്യാനിധനമേവ ച
ഗർഭത്തിൽ തന്നെ ജീവിക്ക് ഈ അഞ്ചു കാര്യങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു: ആയുസ്സ്, കർമ്മം, സമ്പത്ത്, വിജ്ഞാനം, മരണം.
യഥാ മൃത്പിംഡതഃ കര്താ കുരുതേ യദ്യദിച്ഛതി । തഥാ പൂര്വകൃതം കര്മ കര്താരമനുഗച്ഛതി
കുമ്മിയൻ മണ്ണ് കൊണ്ടു തനിക്കിഷ്ടമുള്ള രൂപം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനെ പിന്തുടരുന്നു.
ദേവത്വമഥ മാനുഷ്യം പശുത്വം പക്ഷിതാ തഥാ । തിര്യക്ത്വം സ്ഥാവരത്വം ച പ്രാപ്യതേ ച സ്വകര്മഭിഃ
ദൈവത്വം, മനുഷ്യത്വം, മൃഗത്വം, പക്ഷിത്വം, കീടങ്ങളായിരിക്കുക, സ്താവരമായിരിക്കുക — ഇവയൊക്കെ സ്വകർമ്മം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
സ ഏവ തത്തഥാ ഭുംക്തേ നിത്യം വിഹിതമാത്മനാ । ആത്മനാ വിഹിതം ദുഃഖം ചാത്മനാ വിഹിതം സുഖമ്
സ്വയം നിർണ്ണയിച്ചതു പോലെ ആൾക്കാർ അനുഭവിക്കുന്നു; സ്വയം നിർണ്ണയിച്ച ദുഃഖവും സ്വയം നിർണ്ണയിച്ച സുഖവും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഗര്ഭശയ്യാമുപാദായ ഭുംജതേ പൂര്വദൈഹികമ് । സംത്യജംതി സ്വകം കര്മ ന ക്വചിത്പുരുഷാ ഭുവി
ഗർഭശയ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ മുമ്പത്തെ ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മഫലം അനുഭവിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ ആരും തങ്ങളുടെ കർമ്മം എവിടെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.
ബലേന പ്രജ്ഞയാ വാപി സമര്ഥാഃ കര്തുമന്യഥാ । സുകൃതാന്യുപഭുംജംതി ദുഃഖാനി ച സുഖാനി ച
ശക്തിയാലോ ജ്ഞാനത്താലോ വേറേതു ചെയ്യാൻ കഴിവുണ്ടായാലും, മനുഷ്യർ നല്ല കർമ്മഫലവും ദുഃഖവും സുഖവും അനുഭവിക്കുന്നു.
ഹേതും പ്രാപ്യ നരോ നിത്യം കര്മബംധൈസ്തു ബധ്യതേ । യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ വിംദതി മാതരമ്
കാരണം ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നു; ആയിരം പശുക്കളിൽ കിടാവിന് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
തഥാ ശുഭാശുഭം കര്മ കര്താരമനുഗച്ഛതി । ഉപഭോഗാദൃതേ യസ്യ നാശ ഏവ ന വിദ്യതേ
അങ്ങനെ തന്നെ, നല്ലതും ചീത്തയും കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനെ പിന്തുടരുന്നു; അനുഭവം ഒഴികെ അവയ്ക്ക് നാശം ഇല്ല.