നാമ്നാ കപീശ്വരാദിത്യം ചക്രുസ്തീര്ഥമനുത്തമമ് । യത്ര തീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ കൃത്വാ വാ പിതൃതര്പണമ്
കപീശ്വരാദിത്യ എന്ന പേരിൽ അവിടെ അതുല്യമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ടാക്കി; ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരാൾ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകർമ്മം ചെയ്താൽ,
ദൃഷ്ട്വാ കപീശ്വരാദിത്യം മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । തത്ര സ്നാനം പ്രകര്തവ്യം ചൈത്രാഷ്ടമ്യാം വിശേഷതഃ
കപീശ്വരാദിത്യനെ ദർശിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; പ്രത്യേകിച്ച് ചൈത്രമാസത്തിലെ അഷ്ടമിയിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.
ഹനുമത്പ്രമുഖൈസ്തത്ര സ്നാതം യത്ര ദിനത്രയമ് । കപിതീര്ഥപ്രഭാവോഽയം ഭവത്യൈ സമുദീരിതഃ
അവിടെ ഹനുമാനെയും മറ്റു കുരങ്ങന്മാരെയും നേതൃത്വം നൽകി മൂന്നു ദിവസം സ്നാനം ചെയ്തു; ഇതാണ് കപിതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം, നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.
അസ്മിംസ്തീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ പൂജയിത്വാ കപീശ്വരമ് । രൂപവാന്ബഹുഭോഗശ്ച ജായതേ നാത്ര സംശയഃ
ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരാൾ സ്നാനം ചെയ്ത് കപീശ്വരനെ പൂജിച്ചാൽ, അവൻ സുന്ദരനായി, അനവധി സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ബലം വാംഛതി യോ ലോകോ ധര്മം വാ പുത്രമേവ ച । സര്വം സ തു ലഭേന്നിത്യം കപിതീര്ഥപ്രഭാവതഃ
ശക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ — ഇവയൊക്കെയും കപിതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വത്തിൽ എപ്പോഴും നേടും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വര। സംവാദേ കപിതീര്ഥമാഹാത്മ്യം നാമ ദ്വിചത്വാരിംശദധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാപദ്മപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉമാമഹേശ്വര സംവാദത്തിൽ കപിതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം എന്ന നൂറ്റിരണ്ടാം അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച। ബ്രഹ്മവല്ലീ മഹത്തീര്ഥം തതോ ഗച്ഛേത്സുരേശ്വരി । തസ്യ തീര്ഥസ്യ സ്വരൂപം സാക്ഷാച്ഛൃണു സുരോത്തമ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ, അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മവല്ലി എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ സ്വഭാവം നേരിട്ട് കേൾക്കൂ, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായവളേ.
യത്ര സാഭ്രമതീ തോയം ബ്രഹ്മവല്ല്യംഭസാ സഹ । യുജ്യതേ ബ്രഹ്മതീര്ഥം തത്പ്രയാഗേന സമം സ്മൃതമ്
അവിടെ ബ്രഹ്മവതിയുടെ വെള്ളവും ബ്രഹ്മവല്ലിയുടെ വെള്ളവും ചേർന്നിടത്താണ് ബ്രഹ്മതീർത്ഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്; അതിനെ പ്രയാഗത്തോടു തുല്യമായി കണക്കാക്കുന്നു.
തത്ര പിംഡപ്രദാനേന തൃപ്തിര്ദ്വാദശവാര്ഷികീ । പിതൄണാം ജായതേ നൂനം ബ്രഹ്മണോ വചനം യഥാ
അവിടെ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, പിതാക്കന്മാർക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷം തൃപ്തി ലഭിക്കും; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുപോലെ തന്നെ ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഗയാശ്രാദ്ധസമംപുണ്യംബ്രഹ്മവല്ല്യാംവിശേഷതഃ । യത്രജ്ഞാത്വാപ്രകുര്വംതിപിതരസ്തൃപ്തിമാപ്നുയുഃ
പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മവല്ലിയിൽ, ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും; അറിഞ്ഞ് നിർവഹിച്ചാൽ പിതാക്കന്മാർക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കും.
ഗോദാനംഭൂമിദാനംചഅന്നദാനംതഥൈവച । ഏതദ്ദാനസമം പുണ്യം ബ്രഹ്മവല്ല്യാം വിശേഷതഃ
അവിടെ പശു, ഭൂമി, അന്നം എന്നിവ ദാനം ചെയ്താൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മവല്ലിയിൽ, അതിനുള്ള പുണ്യം അതിനോടു തുല്യമാണ്.
അത്രൈവ സനകാദ്യാസ്തു സ്നാത്വാ ച വിധിപൂര്വകമ് । പരംബ്രഹ്മപദധ്യാനാദ്വിഷ്ണുലോകമവാപ്നുയുഃ
ഇവിടെയായി സനകാദിമുനികൾ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പരബ്രഹ്മത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്തപ്പോൾ, അവർ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിച്ചു.
പുഷ്കരേ ചൈവ ഗംഗായാം ക്ഷേത്രേ ചാമരകംടകേ । തത്ര ഗത്വാ തു ദേവേശി യത്ഫലം ലഭതേ നരഃ
പുഷ്കരം, ഗംഗാ, അമരകണ്ടകക്ഷേത്രം എന്നിവിടങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തി മനുഷ്യൻ നേടുന്ന ഫലം, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ,
തത്ഫലം സമവാപ്നോതി ബ്രഹ്മവല്ല്യാം വിശേഷതഃ । ചംദ്ര സൂര്യോപരാഗേ ച ദാനം യേ ദദതേ നരാഃ
അത് ബ്രഹ്മവല്ലിയിലും പ്രത്യേകമായി ലഭിക്കും; ചന്ദ്രനോ സൂര്യനോ ഗ്രഹണസമയത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്,
തത്ഫലം സമവാപ്നോതി ബ്രഹ്മാവല്ല്യാം സുരേശ്വരി । ദിവ്യരൂപധരാസ്തേ ച ശംഖചക്രഗദാധരാഃ
അവർക്ക് അതേ ഫലവും ബ്രഹ്മവല്ലിയിൽ ലഭിക്കും, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ; അവർ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ള ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിക്കും.
തേഽപി സ്വര്ഗേ ഹി ഗച്ഛംതി സ്നാനം കൃത്വാ സുരേശ്വരി । ധൃത്വാ തുലസിജാം മാലാം നാരായണമനുസ്മരന് । വൈകുംഠം ദിവ്യമാനംദം യാതി വൈ പദമവ്യയമ്
അവർ സ്നാനം ചെയ്ത് തുളസിമാല ധരിച്ച് നാരായണനെ ഓർത്താൽ, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ, സ്വർഗത്തിൽ എത്തും; അവർ വൈകുണ്ഠം എന്ന ദിവ്യവും ആനന്ദകരവും ശാശ്വതവുമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രവേശിക്കും.
ഇതി ബ്രഹ്മവല്ലീതീര്ഥമാഹാത്മ്യമ് । വൃഷതീര്ഥം തതോ ഗച്ഛേത്ഖംഡതീര്ഥേഽതിവിശ്രുതമ് । തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം ഗാവോ ഗോലോകം ച പുരാശ്രിതാഃ
ഇതുവരെ ബ്രഹ്മവല്ലി തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ഖണ്ഡതീർത്ഥത്തിൽ പ്രശസ്തമായ വൃഷതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത പശുക്കൾ, മുമ്പ് ഗോലോകത്തിൽ താമസിച്ചവ, സ്വർഗത്തിൽ എത്തും.
ഖംഡരൂപേണ ധര്മേണ യാ ഗാവോ ലോകമാതരഃ । ശാപാദ്ഭ്രഷ്ടാവിതാസ്തേന ഖംഡതീര്ഥമഥോച്യതേ
ഖണ്ഡതീർത്ഥത്തിലെ ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ലോകമാതാക്കളായ പശുക്കൾ, ശാപം മൂലം തങ്ങളുടെ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായവർ, വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടുന്നു; അതിനാലാണ് അതിനെ ഖണ്ഡതീർത്ഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
പാര്വത്യുവാച। ശാപോ ഹി ലോകമാതൄണാം ഗവാം കസ്യ പുരാഽഭവത് । കഥം ലോകാത്പരിഭ്രഷ്ടാഃ കഥം ധര്മേണ രക്ഷിതാഃ
പാർവതി ചോദിച്ചു: ലോകമാതാക്കളായ പശുക്കൾക്ക് പുരാതനകാലത്ത് ആരുടെ ശാപം ലഭിച്ചു? അവർ എങ്ങനെ തങ്ങളുടെ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി? എങ്ങനെ ധർമ്മം കൊണ്ട് രക്ഷപ്പെട്ടു?
മഹാദേവ ഉവാച। പുരാ വൃഷേണ ഗോലോകേ ക്രീഡതാ സഹ മാതൃഭിഃ । മുക്തം തഥാ ശകൃന്മൂത്രം പതിതം ഹരമൂര്ദ്ധനി
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ ഗോലോകത്തിൽ അമ്മകളോടൊപ്പം കളിക്കുമ്പോൾ ഒരു കാള ദേഹവിസർജ്ജനം ചെയ്തു; അതിന്റെ അശുദ്ധികൾ ഹരന്റെ തലയിൽ വീണു.
തതസ്താസാം ദദൌ ശാപം തേന ദോഷേണ വൈ ഹരഃ । നഷ്ടസംജ്ഞാ സ്വലോകാച്ച ഗാവോ യാസ്യഥ മേദിനീമ്
അതിനാൽ ഹരൻ ആ കുറ്റത്തിന് ശാപം നൽകി: 'നിങ്ങൾക്ക് ബോധം നഷ്ടമാകും, നിങ്ങളുടെ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി ഭൂമിയിൽ എത്തും.'
ഗാവഃ ശപ്താ ഭഗവതാ സംപ്രസാദ്യ പുനര്ഹരമ് । പ്രാപ്സ്യാമഹേ പുനര്ലോകം ഇതി ദേവം യയാചിരേ
പശുക്കൾ ഭഗവാന്റെ ശാപം ഏറ്റ ശേഷം ഹരനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് വീണ്ടും തങ്ങളുടെ ലോകം ലഭിക്കണമെന്നു ദേവനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
യദാ സാഭ്രമതീ തീര്ഥേ ബ്രഹ്മവല്ലീ സമീപതഃ । ഖംഡസംജ്ഞഹ്രദേ സ്നാത്വാ സ്വര്ഗം വൈ പ്രാപ്സ്യഥ ധ്രുവമ്
ബ്രഹ്മവല്ലിക്ക് സമീപമുള്ള സാബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിൽ ഖണ്ഡം എന്ന തടാകത്തിൽ നിങ്ങൾ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഉറപ്പായും സ്വർഗം പ്രാപിക്കും.
തതസ്തസ്മിന്ഹ്രദേ സ്നാത്വാ ഗാവോ ഗോപതിനാ സഹ । സ്വര്ഗം ഗതാ ശുദ്ധതമാ മഹാദേവസമീപതഃ
അതിനുശേഷം, ആ തടാകത്തിൽ ഗോപ്പതിയോടൊപ്പം സ്നാനം ചെയ്ത പശുക്കൾ, ശുദ്ധരായി, മഹാദേവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
ഗോഹ്രദേ തു നരഃ സ്നാത്വാ കൃത്വാ വൈ പിതൃതര്പണമ് । ഗവാം ലോകമവാപ്നോതി ദാഹപ്രലയവര്ജിതമ്
ഗോവിന്റെ കുളത്തിൽ स्नാനം ചെയ്ത് പിതൃകർമ്മം ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യന് ദഹനവും നാശവും ഇല്ലാത്ത ഗോവുകളുടെ ലോകം ലഭിക്കും.
തത്ര സ്ഥിത്വാ നിരാഹാരോ ഗോപിംഡം ച ദദാതി വൈ । സ നരഃ സുഖമേധേത യാവദിംദ്രാശ്ചതുര്ദശ
അവിടെ ഉപവാസം പാലിച്ച്, പശുവിന്റെ ചാണകക്കണ്ടി അർപ്പിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാർ ഭരിക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
ഗവാംകോടിപ്രദാനേന യത്ഫലം പ്രാപ്യതേ ധ്രുവമ് । തത്ഫലം സമവാപ്നോതി ഖംഡതീര്ഥേ ന സംശയഃ
പത്ത് ലക്ഷം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്താൽ കിട്ടുന്ന ഫലം, ഖണ്ഡതീർത്ഥത്തിൽ ലഭിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഗൃഹീത്വാ വൃഷമൂത്രം ച തീര്ഥം യഃ പിബതേ നരഃ । തത്ക്ഷണാദേവ ശുദ്ധിഃ സ്യാത്ഖംഡതീര്ഥേ ന സംശയഃ
ഖണ്ഡതീർത്ഥത്തിൽ കാളയുടെ മൂത്രം ചേർത്ത തീർത്ഥം ആരെങ്കിലും കുടിച്ചാൽ, ഉടൻ തന്നെ ശുദ്ധി ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഖംഡതീര്ഥാത്പരം തീര്ഥം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി । യേ ഗച്ഛംതി സുരശ്രേഷ്ഠ തേ നരാഃ പുണ്യഭാഗിനഃ
ഖണ്ഡതീർത്ഥത്തേക്കാൾ വലിയ തീർത്ഥം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകില്ല; അവിടെ പോകുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളാണ്.
തത്ര ഗത്വാ സുരശ്രേഷ്ഠേ ഗവാം പൂജനമാചരേത് । വൃഷഭം ച തതഃ പൂജ്യ സ്നാനം കൃത്വാ സമാഹിതഃ
അവിടെ ചെന്നാൽ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആദ്യം പശുക്കളെ ആരാധിക്കണം, പിന്നെ കാളയെ ആരാധിച്ച്, മനസ്സോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.