അശ്രുബിംദുമതീ നാമ രതിപുത്രീ നരോത്തമ । തസ്യാഃ പ്രീത്യാ സുഖം കൃത്വാ നിത്യം വര്ത്തേ സമീപഗാ
അവൾക്ക് അശ്രുബിന്ദുമതി എന്ന പേരാണ്, രതിയുടെ മകളാണ്, മഹാനുഭാവനേ. അവളുടെ സ്നേഹത്താൽ സദാ സന്തോഷം നൽകി അവൾ അടുത്ത് വസിക്കുന്നു.
സഖീഭാവസ്വഭാവേന സംഹൃഷ്ടാ സര്വദാ ശുഭാ । വിശാലാ നാമ മേ ഖ്യാതം വരുണസ്യ സുതാ നൃപ
സ്നേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും മംഗളത്തോടെയും അവൾ ജീവിക്കുന്നു. അവളെ വിശാലാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവൾ വരുണന്റെ മകളാണ്, രാജാവേ.
അസ്യാശ്ചാംതേ പ്രവര്താമി സ്നേഹാത്സ്നിഗ്ധാസ്മി സര്വദാ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതമസ്യാശ്ചാത്മന ഏവ തേ
അവളുടെ കഥയുടെ അവസാനം ഞാൻ സ്നേഹത്താൽ സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോടും അവളോടും ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തപശ്ചചാര രാജേംദ്ര പതികാമാ വരാനനാ । രാജോവാച- സര്വമേവ ത്വയാഖ്യാതം മയാ ജ്ഞാതം ശുഭേ ശൃണു
ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച് ആ സുന്ദരമുഖിയായവൾ തപസ്സു ചെയ്തു, രാജാവേ. രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ എല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നു, ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, ഭദ്രേ, കേൾക്കു.
മാമേവം ഹി ഭജത്വേഷാ രതിപുത്രീ വരാനനാ । യമേഷാ വാംഛതേ ബാലാ തത്സര്വം തു ദദാമ്യഹമ്
ഈ രതിപുത്രി, സുന്ദരമുഖിയായവൾ, ഇങ്ങനെ എന്നെ ഭജിക്കട്ടെ. ഈ ബാലിക എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും ഞാൻ അതെല്ലാം നൽകും.
തഥാ കുരുഷ്വ കല്യാണി യഥാ മേ വശ്യതാം വ്രജേത് । വിശാലോവാച- അസ്യാ വ്രതം പ്രവക്ഷ്യാമി തദാകര്ണയ ഭൂപതേ
എന്റെ വശത്താകാൻ അവൾക്ക് വേണ്ടതുപോലെ നീ ചെയ്യണം, ഭദ്രയേ. വിശാലാ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വ്രതം ഞാൻ പറയും, രാജാവേ, അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
പുരുഷം യൌവനോപേതം സര്വജ്ഞം വീരലക്ഷണമ് । ദേവരാജസമം രാജന്ധര്മാചാരസമന്വിതമ്
യൗവനസമൃദ്ധിയും എല്ലാം അറിയുന്നവനും വീരത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനും ദേവേന്ദ്രനോടു സമമായവനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആയ പുരുഷനാണ് അവൾക്ക് ആവശ്യം, രാജാവേ.
തേജസ്വിനം മഹാപ്രാജ്ഞം ദാതാരം യജ്വിനാം വരമ് । ഗുണാനാം ധര്മഭാവസ്യ ജ്ഞാതാരം പുണ്യഭാജനമ്
പ്രഭയുള്ളവനും മഹാപണ്ഡിതനും ഉദാരമായ ദാനിയും യാഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഗുണധർമ്മങ്ങളുടെ സാരവും അറിയുന്നവനും പുണ്യത്തിന്റെ പാത്രവുമാണ്.
ലോക ഇംദ്രസമം രാജന്സുയജ്ഞൈര്ധര്മതത്പരമ് । സര്വൈശ്വര്യസമോപേതം നാരായണമിവാപരമ്
മനുഷ്യരിൽ ഇന്ദ്രനുപോലെയും ഉത്തമയാഗങ്ങളിലും ധർമ്മത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവനും സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾ ഉള്ളവനും മറ്റൊരു നാരായണനുപോലെയും, രാജാവേ.
ദേവാനാം സുപ്രിയം നിത്യം ബ്രാഹ്മണാനാമതിപ്രിയമ് । ബ്രഹ്മണ്യം വേദതത്ത്വജ്ഞം ത്രൈലോക്യേ ഖ്യാതവിക്രമമ്
ദേവന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയനും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അതിപ്രിയനും ബ്രഹ്മണ്യനും വേദസാരജ്ഞാനിയും മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തനായ വീരനുമാണ്.
ഏവംഗുണൈഃ സമുപേതം ത്രൈലോക്യേന പ്രപൂജിതമ് । സുമതിം സുപ്രിയം കാംതം മനസാ വരമീപ്സതി
ഇവിടെ പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായി മൂന്നു ലോകവും ആദരിക്കുന്നവനായി, അവൾ മനസ്സിൽ ബുദ്ധിമാനായ, പ്രിയനായ, സുന്ദരനായ ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യയാതിരുവാച- ഏവം ഗുണൈഃ സമുപേതം വിദ്ധി മാമിഹ ചാഗതമ് । അസ്യാനുരൂപോ ഭര്ത്താഹം സൃഷ്ടോ ധാത്രാ ന സംശയഃ
യയാതി പറഞ്ഞു: ഇതുപോലെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നവൻ എന്നെ നീ അറിയണം. അവളെ അനുയോജ്യനായ ഭർത്താവായി ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ്, സംശയമില്ല.
വിശാലോവാച- ഭവംതം പുണ്യസംവൃദ്ധം ജാനേ രാജഞ്ജഗത്ത്രയേ । പൂര്വോക്താ യേ ഗുണാഃ സര്വേ മയോക്താഃ സംതി തേ ത്വയി
വിശാലാ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മൂന്നു ലോകത്തും പുണ്യത്തിൽ വളർന്നവനായി നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിന്നിൽ ഉണ്ട്.
ഏകേനാപി ച ദോഷേണ ത്വാമേഷാ ഹി ന മന്യതേ । ഏഷ മേ സംശയോ ജാതോ ഭവാന്വിഷ്ണുമയോ നൃപ
എങ്കിലും ഒരു ദോഷം കൊണ്ടു അവൾ നിന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഇതാണ് എന്റെ സംശയം, രാജാവേ — നീ വിഷ്ണുസ്വഭാവമുള്ളവനാണ്.
യയാതിരുവാച- സമാചക്ഷ്വ മഹാദോഷം യമേഷാ നാനുമന്യതേ । തത്ത്വേന ചാരുസര്വാംഗീ പ്രസാദസുമുഖീ ഭവ
യയാതി പറഞ്ഞു: യമൻ അംഗീകരിക്കാത്ത വലിയ തെറ്റ് എന്താണെന്ന് നീ തുറന്നുപറയണം. സുന്ദരിയായ്, മനോഹരമായ അങ്ങയുടെ മുഖം കാണിച്ച് സത്യം പറയൂ.
വിശാലോവാച- ആത്മദോഷം ന ജാനാസി കസ്മാത്ത്വം ജഗതീപതേ । ജരയാ വ്യാപ്തകായസ്ത്വമനേനേയം ന മന്യതേ
വിശാല പറഞ്ഞു: ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, നീ തനിക്കുള്ള തെറ്റ് അറിയുന്നില്ലല്ലോ. വൃദ്ധാവസ്ഥ ശരീരത്തിൽ പടർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ അവൾ നിന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ഏവം ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യമപ്രിയം ജഗതീപതിഃ । ദുഃഖേന മഹതാവിഷ്ടസ്താമുവാച പുനര്നൃപഃ
ഇതുപോലുള്ള കഠിനവും ദു:ഖകരവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു, പിന്നെ അവളോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ജരാദോഷോ ന മേ ഭദ്രേ സംസര്ഗാത്കസ്യചിത്കദാ । സമുദ്ഭൂതം മമാംഗേ വൈ തം ന ജാനേ ജരാഗമമ്
യയാതി പറഞ്ഞു: സുന്ദരിയേ, മറ്റാരുടെയെങ്കിലും സ്പർശം കൊണ്ടു എന്റെ ശരീരത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ വന്നതായി എനിക്ക് അറിയില്ല. എങ്ങനെ ഈ വൃദ്ധത എന്നെ പിടിച്ചുവെന്നു എനിക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.
യം യം ഹി വാംഛതേ ചൈഷാ ത്രൈലോക്യേ ദുര്ലഭം ശുഭേ । തമസ്യൈ ദാതുകാമോഹം വ്രിയതാം വര ഉത്തമഃ
അവൾക്ക് ഈ ലോകങ്ങളിൽ കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായാലും എന്ത് വരം വേണമെങ്കിലും ഞാൻ നൽകാൻ തയാറാണ്. അവൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ല വരം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവദിക്കൂ.
വിശാലോവാച- ജരാഹീനോ യദാ സ്യാസ്ത്വം തദാ തേ സുപ്രിയാ ഭവേത് । ഏതദ്വിനിശ്ചിതം രാജന്സത്യം സത്യം വദാമ്യഹമ്
വിശാല പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ വൃദ്ധതയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമ്പോൾ അവൾ നിനക്കു സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കും. ഇതു തീർച്ചയാണ്, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, സത്യം തന്നെ.
ശ്രുതിരേവം വദേദ്രാജന്പുത്രേ ഭ്രാതരി ഭൃത്യകേ । ജരാ സംക്രാമ്യതേ യസ്യ തസ്യാംഗേ പരിസംചരേത്
രാജാവേ, ശാസ്ത്രം പറയുന്നു, വൃദ്ധാവസ്ഥ പുത്രനിലേക്കോ സഹോദരനിലേക്കോ ദാസനിലേക്കോ മാറ്റാമെന്നും, അത് ഏവരിലേക്കാണു നൽകുന്നതോ അവന്റെ ശരീരത്തിലേക്കാണ് പടരുന്നതെന്നും.
താരുണ്യം തസ്യ വൈ ഗൃഹ്യ തസ്മൈ ദത്വാ ജരാം പുനഃ । ഉഭയോഃ പ്രീതിസംവാദഃ സുരുച്യാ ജായതേ ശുഭഃ
അവന്റെ യൗവനം എടുത്തു, അതിന് പകരം വൃദ്ധത നൽകിയാൽ ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിച്ച ഒരു കരാർ ഉണ്ടാകും.
യഥാത്മദാനപുണ്യസ്യ കൃപയാ യോ ദദാതി ച । ഫലം രാജന്ഹി തത്തസ്യ ജായതേ നാത്ര സംശയഃ
സ്വന്തം സുകൃതഫലം കരുണയാൽ മറ്റൊരാള്ക്ക് നൽകുന്നവനു അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും, രാജാവേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ദുഃഖേനോപാര്ജിതം പുണ്യമന്യസ്മൈ ഹി പ്രദീയതേ । സുപുണ്യം തദ്ഭവേത്തസ്യ പുണ്യസ്യ ഫലമശ്നുതേ
കഷ്ടപ്പെടിയാണ് സമ്പാദിച്ച പുണ്യം മറ്റൊരാള്ക്ക് നൽകിയാൽ, ആ പുണ്യം അവനു ശ്രേഷ്ഠമായിത്തീരും, അതിന്റെ ഫലവും അവൻ അനുഭവിക്കും.
പുത്രായ ദീയതാം രാജംസ്തസ്മാത്താരുണ്യമേവ ച । പ്രഗൃഹ്യൈവ സമാഗച്ഛ സുംദരത്വേന ഭൂപതേ
രാജാവേ, നിന്റെ യൗവനം പുത്രനു നൽകുക; അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് സുന്ദരനായി വീണ്ടും വരിക.
യദാ ത്വമിച്ഛസേ ഭോക്തും തദാ ത്വം കുരുഭൂപതേ । ഏവമാഭാഷ്യ സാ ഭൂപം വിശാലാ വിരരാമ ഹ
കുരുവംശത്തിലെ രാജാവേ, നീ എപ്പോഴാണു ആസ്വദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അപ്പോൾ ആസ്വദിക്കാം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിശാല മൗനം പാലിച്ചു.
സുകര്മോവാച- ഏവമാകര്ണ്യ രാജേംദ്രോ വിശാലാമവദത്തദാ । രാജോവാച- ഏവമസ്തു മഹാഭാഗേ കരിഷ്യേ വചനം തവ
സുകർമ്മ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട രാജാവ് വിശാലയോടു പറഞ്ഞു. രാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗേ, അങ്ങയുടെ വാക്ക് ഞാൻ അനുസരിക്കും.
കാമാസക്തഃ സമൂഢസ്തു യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ । ഗൃഹം ഗത്വാ സമാഹൂയ സുതാന്വാക്യമുവാച ഹ
കാമത്തിൽ ആകുലനായി, യയാതി രാജാവ് വീട്ടിലേക്ക് പോയി, പുത്രന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി അവരോടു പറഞ്ഞു.
തുരും പൂരും കുരും രാജാ യദും ച പിതൃവത്സലമ് । കുരുധ്വം പുത്രകാഃ സൌഖ്യം യൂയം ഹി മമ ശാസനാത്
തുരുവസു, പൂരു, കുറു, യദു എന്നിങ്ങനെ പിതൃഭക്തരായ പുത്രന്മാരെ വിളിച്ചു, 'എന്റെ കുട്ടികളേ, എന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് സന്തോഷം നൽകൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
പുത്രാ ഊചുഃ- പിതൃവാക്യം പ്രകര്തവ്യം പുത്രൈശ്ചാപി ശുഭാശുഭമ് । ഉച്യതാം താത തച്ഛീഘ്രം കൃതം വിദ്ധി ന സംശയഃ
പുത്രന്മാർ പറഞ്ഞു: അച്ഛന്റെ വാക്ക് നല്ലതോ ചീത്തയോ അനുസരിക്കേണ്ടത് പുത്രന്മാരാണ്. അച്ഛാ, ഉടൻ പറയൂ, സംശയമില്ലാതെ അത് നടപ്പാക്കും.