ജരാ പശ്ചാത്സമുത്പന്നാ അശ്രുഭ്യോ നൃപസത്തമ । വിയോഗോ നാമ ദുര്മേധാസ്തേഭ്യോ ജജ്ഞേ പ്രണാശകഃ
അവ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന്, രാജാവേ, പിന്നീട് വയസ്സായിരിന്നു; അതിൽ നിന്ന് തന്നെ 'വിയോഗം' എന്ന പേരിലുള്ള വേർപാടും ഉദിച്ചു.
ദുഃഖസംതാപകൌ ചോഭൌ ജജ്ഞാതേ ദാരുണൌ തദാ । മൂര്ഛാ നാമ തതോ ജജ്ഞേ ദാരുണാ സുഖനാശിനീ
അവയിൽ നിന്ന് രണ്ട് കടുത്ത ദുഃഖങ്ങളും വേദനകളും ജനിച്ചു; പിന്നെ 'മൂർഛ' എന്ന ഭയങ്കരമായ, സന്തോഷം നശിപ്പിക്കുന്ന അവസ്ഥയും ഉദിച്ചു.
ശോകാജ്ജജ്ഞേ മഹാരാജ കാമജ്വരോഥ വിഭ്രമഃ । പ്രലാപോ വിഹ്വലശ്ചൈവ ഉന്മാദോ മൃത്യുരേവ ച
ശോകത്തിൽ നിന്ന്, മഹാരാജാവേ, കാമജ്വരം, മനസ്സിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പം, പ്രലാപം, മനസ്സിന്റെ അശാന്തി, ഉന്മാദം, മരണവും ഉദിച്ചു.
തസ്യാശ്ച അശ്രുബിംദുഭ്യോ ജജ്ഞിരേ വിശ്വനാശകാഃ । രത്യാഃ പാര്ശ്വേ സമുത്പന്നാഃ സര്വേ താപാംഗധാരിണഃ
അവളുടെ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് ലോകം നശിപ്പിക്കുന്നവരും, രതിയുടെ അരികിൽ ദു:ഖത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളുമായി ജനിച്ചവരും ഉദിച്ചു.
മൂര്തിമംതോ മഹാരാജ സദ്ഭാവഗുണസംയുതാഃ । കാമ ഏഷ സമായാതഃ കേനാപ്യുക്തം തദാ നൃപ
അവർക്ക് രൂപവും യഥാർത്ഥ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായി, മഹാരാജാവേ; അപ്പോൾ ആരോ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് കാമൻ ഇവിടെ എത്തിയത്.'
മഹാനംദേന സംയുക്താ ദൃഷ്ട്വാ കാമം സമാഗതമ് । നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാം പതിതാ അശ്രുബിന്ദവഃ
കാമനെ വീണ്ടും കണ്ട രതി അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു.
അപ്സു മധ്യേ മഹാരാജ ചാപല്യാജ്ജജ്ഞിരേ പ്രജാഃ । പ്രീതിര്നാമ തദാ ജജ്ഞേ ഖ്യാതിര്ലജ്ജാ നരോത്തമ
മഹാരാജാവേ, വെള്ളത്തിനിടയിൽ അശാന്തിയാൽ ജീവികൾ ജനിച്ചു. അപ്പോൾ സ്നേഹം, പ്രശസ്തി, ലജ്ജ എന്നിവയും ഉദിച്ചുവന്നു, മഹാനുഭാവനേ.
തേഭ്യോ ജജ്ഞേ മഹാനംദ ശാംതിശ്ചാന്യാ നൃപോത്തമ । ജജ്ഞാതേ ദ്വേ ശുഭേ കന്യേ സുഖസംഭോഗദായികേ
അവരിൽ നിന്ന് മഹാനന്ദയും മറ്റൊരുത്തിയായ ശാന്തിയും ജനിച്ചു, രാജാവേ. ഇരു ഭദ്രയായ പെൺകുട്ടികൾ സന്തോഷം നൽകുന്ന സൗഖ്യത്തിനായി ജനിച്ചു.
ലീലാക്രീഡാ മനോഭാവ സംയോഗസ്തു മഹാന്നൃപ । രത്യാസ്തു വാമനേത്രാദ്വൈ ആനംദാദശ്രുബിംദവഃ
ലീലയും ക്രീഡയും മനസ്സിന്റെ ഐക്യവും മഹാരാജാവേ, ഉണ്ടായിരിന്നു. രതിയുടെ ഇടതുകണ്ണിൽ നിന്ന് ആനന്ദത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു.
ജലാംതേ പതിതാ രാജംസ്തസ്മാജ്ജജ്ഞേ സുപംകജമ് । തസ്മാത്സുപംകജാജ്ജാതാ ഇയം നാരീ വരാനനാ
ജലത്തിന്റെ അരികിൽ ആ കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണപ്പോൾ അവയിൽ നിന്ന് മനോഹരമായ ഒരു താമര പിറന്നു; ആ താമരയിൽ നിന്ന് ഈ സുന്ദരമുഖിയായ സ്ത്രീ ജനിച്ചു.
അശ്രുബിംദുമതീ നാമ രതിപുത്രീ നരോത്തമ । തസ്യാഃ പ്രീത്യാ സുഖം കൃത്വാ നിത്യം വര്ത്തേ സമീപഗാ
അവൾക്ക് അശ്രുബിന്ദുമതി എന്ന പേരാണ്, രതിയുടെ മകളാണ്, മഹാനുഭാവനേ. അവളുടെ സ്നേഹത്താൽ സദാ സന്തോഷം നൽകി അവൾ അടുത്ത് വസിക്കുന്നു.
സഖീഭാവസ്വഭാവേന സംഹൃഷ്ടാ സര്വദാ ശുഭാ । വിശാലാ നാമ മേ ഖ്യാതം വരുണസ്യ സുതാ നൃപ
സ്നേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും മംഗളത്തോടെയും അവൾ ജീവിക്കുന്നു. അവളെ വിശാലാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവൾ വരുണന്റെ മകളാണ്, രാജാവേ.
അസ്യാശ്ചാംതേ പ്രവര്താമി സ്നേഹാത്സ്നിഗ്ധാസ്മി സര്വദാ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതമസ്യാശ്ചാത്മന ഏവ തേ
അവളുടെ കഥയുടെ അവസാനം ഞാൻ സ്നേഹത്താൽ സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോടും അവളോടും ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തപശ്ചചാര രാജേംദ്ര പതികാമാ വരാനനാ । രാജോവാച- സര്വമേവ ത്വയാഖ്യാതം മയാ ജ്ഞാതം ശുഭേ ശൃണു
ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച് ആ സുന്ദരമുഖിയായവൾ തപസ്സു ചെയ്തു, രാജാവേ. രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ എല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നു, ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, ഭദ്രേ, കേൾക്കു.
മാമേവം ഹി ഭജത്വേഷാ രതിപുത്രീ വരാനനാ । യമേഷാ വാംഛതേ ബാലാ തത്സര്വം തു ദദാമ്യഹമ്
ഈ രതിപുത്രി, സുന്ദരമുഖിയായവൾ, ഇങ്ങനെ എന്നെ ഭജിക്കട്ടെ. ഈ ബാലിക എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും ഞാൻ അതെല്ലാം നൽകും.
തഥാ കുരുഷ്വ കല്യാണി യഥാ മേ വശ്യതാം വ്രജേത് । വിശാലോവാച- അസ്യാ വ്രതം പ്രവക്ഷ്യാമി തദാകര്ണയ ഭൂപതേ
എന്റെ വശത്താകാൻ അവൾക്ക് വേണ്ടതുപോലെ നീ ചെയ്യണം, ഭദ്രയേ. വിശാലാ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വ്രതം ഞാൻ പറയും, രാജാവേ, അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
പുരുഷം യൌവനോപേതം സര്വജ്ഞം വീരലക്ഷണമ് । ദേവരാജസമം രാജന്ധര്മാചാരസമന്വിതമ്
യൗവനസമൃദ്ധിയും എല്ലാം അറിയുന്നവനും വീരത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനും ദേവേന്ദ്രനോടു സമമായവനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആയ പുരുഷനാണ് അവൾക്ക് ആവശ്യം, രാജാവേ.
തേജസ്വിനം മഹാപ്രാജ്ഞം ദാതാരം യജ്വിനാം വരമ് । ഗുണാനാം ധര്മഭാവസ്യ ജ്ഞാതാരം പുണ്യഭാജനമ്
പ്രഭയുള്ളവനും മഹാപണ്ഡിതനും ഉദാരമായ ദാനിയും യാഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഗുണധർമ്മങ്ങളുടെ സാരവും അറിയുന്നവനും പുണ്യത്തിന്റെ പാത്രവുമാണ്.
ലോക ഇംദ്രസമം രാജന്സുയജ്ഞൈര്ധര്മതത്പരമ് । സര്വൈശ്വര്യസമോപേതം നാരായണമിവാപരമ്
മനുഷ്യരിൽ ഇന്ദ്രനുപോലെയും ഉത്തമയാഗങ്ങളിലും ധർമ്മത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവനും സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾ ഉള്ളവനും മറ്റൊരു നാരായണനുപോലെയും, രാജാവേ.
ദേവാനാം സുപ്രിയം നിത്യം ബ്രാഹ്മണാനാമതിപ്രിയമ് । ബ്രഹ്മണ്യം വേദതത്ത്വജ്ഞം ത്രൈലോക്യേ ഖ്യാതവിക്രമമ്
ദേവന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയനും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അതിപ്രിയനും ബ്രഹ്മണ്യനും വേദസാരജ്ഞാനിയും മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തനായ വീരനുമാണ്.
ഏവംഗുണൈഃ സമുപേതം ത്രൈലോക്യേന പ്രപൂജിതമ് । സുമതിം സുപ്രിയം കാംതം മനസാ വരമീപ്സതി
ഇവിടെ പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായി മൂന്നു ലോകവും ആദരിക്കുന്നവനായി, അവൾ മനസ്സിൽ ബുദ്ധിമാനായ, പ്രിയനായ, സുന്ദരനായ ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യയാതിരുവാച- ഏവം ഗുണൈഃ സമുപേതം വിദ്ധി മാമിഹ ചാഗതമ് । അസ്യാനുരൂപോ ഭര്ത്താഹം സൃഷ്ടോ ധാത്രാ ന സംശയഃ
യയാതി പറഞ്ഞു: ഇതുപോലെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നവൻ എന്നെ നീ അറിയണം. അവളെ അനുയോജ്യനായ ഭർത്താവായി ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ്, സംശയമില്ല.
വിശാലോവാച- ഭവംതം പുണ്യസംവൃദ്ധം ജാനേ രാജഞ്ജഗത്ത്രയേ । പൂര്വോക്താ യേ ഗുണാഃ സര്വേ മയോക്താഃ സംതി തേ ത്വയി
വിശാലാ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മൂന്നു ലോകത്തും പുണ്യത്തിൽ വളർന്നവനായി നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിന്നിൽ ഉണ്ട്.
ഏകേനാപി ച ദോഷേണ ത്വാമേഷാ ഹി ന മന്യതേ । ഏഷ മേ സംശയോ ജാതോ ഭവാന്വിഷ്ണുമയോ നൃപ
എങ്കിലും ഒരു ദോഷം കൊണ്ടു അവൾ നിന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഇതാണ് എന്റെ സംശയം, രാജാവേ — നീ വിഷ്ണുസ്വഭാവമുള്ളവനാണ്.
യയാതിരുവാച- സമാചക്ഷ്വ മഹാദോഷം യമേഷാ നാനുമന്യതേ । തത്ത്വേന ചാരുസര്വാംഗീ പ്രസാദസുമുഖീ ഭവ
യയാതി പറഞ്ഞു: യമൻ അംഗീകരിക്കാത്ത വലിയ തെറ്റ് എന്താണെന്ന് നീ തുറന്നുപറയണം. സുന്ദരിയായ്, മനോഹരമായ അങ്ങയുടെ മുഖം കാണിച്ച് സത്യം പറയൂ.
വിശാലോവാച- ആത്മദോഷം ന ജാനാസി കസ്മാത്ത്വം ജഗതീപതേ । ജരയാ വ്യാപ്തകായസ്ത്വമനേനേയം ന മന്യതേ
വിശാല പറഞ്ഞു: ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, നീ തനിക്കുള്ള തെറ്റ് അറിയുന്നില്ലല്ലോ. വൃദ്ധാവസ്ഥ ശരീരത്തിൽ പടർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ അവൾ നിന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ഏവം ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യമപ്രിയം ജഗതീപതിഃ । ദുഃഖേന മഹതാവിഷ്ടസ്താമുവാച പുനര്നൃപഃ
ഇതുപോലുള്ള കഠിനവും ദു:ഖകരവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു, പിന്നെ അവളോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ജരാദോഷോ ന മേ ഭദ്രേ സംസര്ഗാത്കസ്യചിത്കദാ । സമുദ്ഭൂതം മമാംഗേ വൈ തം ന ജാനേ ജരാഗമമ്
യയാതി പറഞ്ഞു: സുന്ദരിയേ, മറ്റാരുടെയെങ്കിലും സ്പർശം കൊണ്ടു എന്റെ ശരീരത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ വന്നതായി എനിക്ക് അറിയില്ല. എങ്ങനെ ഈ വൃദ്ധത എന്നെ പിടിച്ചുവെന്നു എനിക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.
യം യം ഹി വാംഛതേ ചൈഷാ ത്രൈലോക്യേ ദുര്ലഭം ശുഭേ । തമസ്യൈ ദാതുകാമോഹം വ്രിയതാം വര ഉത്തമഃ
അവൾക്ക് ഈ ലോകങ്ങളിൽ കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായാലും എന്ത് വരം വേണമെങ്കിലും ഞാൻ നൽകാൻ തയാറാണ്. അവൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ല വരം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവദിക്കൂ.
വിശാലോവാച- ജരാഹീനോ യദാ സ്യാസ്ത്വം തദാ തേ സുപ്രിയാ ഭവേത് । ഏതദ്വിനിശ്ചിതം രാജന്സത്യം സത്യം വദാമ്യഹമ്
വിശാല പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ വൃദ്ധതയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമ്പോൾ അവൾ നിനക്കു സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിക്കും. ഇതു തീർച്ചയാണ്, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, സത്യം തന്നെ.