സംജാതാ രാജരാജേംദ്ര ശംകരം വാക്യമബ്രുവന് । ജീവയസ്വ മഹാദേവ പുനരേവ മനോഭവമ്
അപ്പോൾ, രാജാധിരാജാ, അവർ ശങ്കരനോടു സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവാ, മനോഭവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കണമേ.'
വരാകീയം മഹാഭാഗ ഭര്തൃഹീനാ ഹി കീദൃശീ । കാമേനാപി സമായുക്താമസ്മത്സ്നേഹാത്കുരുഷ്വ ഹി
'ഭർത്താവില്ലാതെ ഈ മഹാഭാഗ്യവതിക്ക് എത്ര ദുർഭാഗ്യമാണ്! ഞങ്ങളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ, ദയവായി ഈ വരം അവള്ക്ക് നൽകണമേ.'
തച്ഛ്രുത്വാ ച വചഃ പ്രാഹ ജീവയാമി മനോഭവമ് । കായേനാപി വിഹീനോയം പംചബാണോ മനോഭവഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ മനോഭവനെ ജീവിപ്പിക്കും. ശരീരം ഇല്ലെങ്കിലും, അഞ്ചു അമ്പുകളുള്ള മനോഭവൻ ജീവിക്കും.'
ഭവിഷ്യതി ന സംദേഹോ മാധവസ്യ സഖാ പുനഃ । ദിവ്യേനാപി ശരീരേണ വര്തയിഷ്യതി നാന്യഥാ
അവൻ വീണ്ടും മാധവന്റെ സുഹൃത്ത് ആകും, സംശയമില്ല; ദിവ്യമായ ശരീരത്തിൽ മാത്രമേ അവൻ നിലനിൽക്കൂ.
മഹാദേവപ്രസാദാച്ച മീനകേതുഃ സ ജീവിതഃ । ആശീര്ഭിരഭിനംദ്യൈവം ദേവ്യാഃ കാമം നരോത്തമ
മഹാദേവന്റെ കൃപയാൽ മീനകേതു ജീവൻ ലഭിച്ചു; അങ്ങനെ, ദേവി ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി കാമനിൽ സന്തോഷിച്ചു, മഹാനുഭാവാ.
ഗച്ഛ കാമ പ്രവര്തസ്വ പ്രിയയാ സഹ നിത്യശഃ । ഏവമാഹ മഹാതേജാഃ സ്ഥിതിസംഹാരകാരകഃ
'കാമാ, നീ പ്രിയയോടൊപ്പം എപ്പോഴും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കൂ,' എന്ന് സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും ചെയ്യുന്ന മഹാതേജസ്വി പറഞ്ഞു.
പുനഃ കാമഃ സരഃപ്രാപ്തോ യത്രാസ്തേ ദുഃഖിതാ രതിഃ । ഇദം കാമസരോ രാജന്രതിരത്ര സുസംസ്ഥിതാ
കാമൻ വീണ്ടും ആ തടാകത്തിൽ എത്തി, ദുഃഖിതയായ രതി അവിടെ താമസിച്ചു. രാജാവേ, ഇതാണ് കാമസരസ്, രതി ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ദഗ്ധേ സതി മഹാഭാഗേ മന്മഥേ ദുഃഖധര്ഷിതാ । രത്യാഃ കോപാത്സമുത്പന്നഃ പാവകോ ദാരുണാകൃതിഃ
മഹാഭാഗ്യവതിയായ രതി, മന്മഥൻ ദഹിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആകി, തന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നു ഒരു ഭയങ്കരമായ അഗ്നി ഉദിച്ചുവന്നു.
അതീവദഗ്ധാ തേനാപി സാ രതിര്മോഹമൂര്ഛിതാ । അശ്രുപാതം മുമോചാഥ ഭര്തൃഹീനാ നരോത്തമ
ആ അഗ്നിയിൽ രതിയും അതീവ ദഹിക്കപ്പെട്ടു; ഭർത്താവില്ലാതെ, അവൾ മോഹത്തിൽ മുങ്ങി കണ്ണുനീർ ചൊരിഞ്ഞു, മഹാനുഭാവാ.
നേത്രാഭ്യാം ഹി ജലേ തസ്യാഃ പതിതാ അശ്രുബിംദവഃ । തേഭ്യോ ജാതോ മഹാശോകഃ സര്വസൌഖ്യപ്രണാശകഃ
അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു; അവയിൽ നിന്ന് വലിയ ദുഃഖം, എല്ലാ സന്തോഷവും നശിപ്പിക്കുന്നതായത്, ഉദിച്ചു.
ജരാ പശ്ചാത്സമുത്പന്നാ അശ്രുഭ്യോ നൃപസത്തമ । വിയോഗോ നാമ ദുര്മേധാസ്തേഭ്യോ ജജ്ഞേ പ്രണാശകഃ
അവ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന്, രാജാവേ, പിന്നീട് വയസ്സായിരിന്നു; അതിൽ നിന്ന് തന്നെ 'വിയോഗം' എന്ന പേരിലുള്ള വേർപാടും ഉദിച്ചു.
ദുഃഖസംതാപകൌ ചോഭൌ ജജ്ഞാതേ ദാരുണൌ തദാ । മൂര്ഛാ നാമ തതോ ജജ്ഞേ ദാരുണാ സുഖനാശിനീ
അവയിൽ നിന്ന് രണ്ട് കടുത്ത ദുഃഖങ്ങളും വേദനകളും ജനിച്ചു; പിന്നെ 'മൂർഛ' എന്ന ഭയങ്കരമായ, സന്തോഷം നശിപ്പിക്കുന്ന അവസ്ഥയും ഉദിച്ചു.
ശോകാജ്ജജ്ഞേ മഹാരാജ കാമജ്വരോഥ വിഭ്രമഃ । പ്രലാപോ വിഹ്വലശ്ചൈവ ഉന്മാദോ മൃത്യുരേവ ച
ശോകത്തിൽ നിന്ന്, മഹാരാജാവേ, കാമജ്വരം, മനസ്സിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പം, പ്രലാപം, മനസ്സിന്റെ അശാന്തി, ഉന്മാദം, മരണവും ഉദിച്ചു.
തസ്യാശ്ച അശ്രുബിംദുഭ്യോ ജജ്ഞിരേ വിശ്വനാശകാഃ । രത്യാഃ പാര്ശ്വേ സമുത്പന്നാഃ സര്വേ താപാംഗധാരിണഃ
അവളുടെ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് ലോകം നശിപ്പിക്കുന്നവരും, രതിയുടെ അരികിൽ ദു:ഖത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളുമായി ജനിച്ചവരും ഉദിച്ചു.
മൂര്തിമംതോ മഹാരാജ സദ്ഭാവഗുണസംയുതാഃ । കാമ ഏഷ സമായാതഃ കേനാപ്യുക്തം തദാ നൃപ
അവർക്ക് രൂപവും യഥാർത്ഥ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായി, മഹാരാജാവേ; അപ്പോൾ ആരോ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് കാമൻ ഇവിടെ എത്തിയത്.'
മഹാനംദേന സംയുക്താ ദൃഷ്ട്വാ കാമം സമാഗതമ് । നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാം പതിതാ അശ്രുബിന്ദവഃ
കാമനെ വീണ്ടും കണ്ട രതി അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു.
അപ്സു മധ്യേ മഹാരാജ ചാപല്യാജ്ജജ്ഞിരേ പ്രജാഃ । പ്രീതിര്നാമ തദാ ജജ്ഞേ ഖ്യാതിര്ലജ്ജാ നരോത്തമ
മഹാരാജാവേ, വെള്ളത്തിനിടയിൽ അശാന്തിയാൽ ജീവികൾ ജനിച്ചു. അപ്പോൾ സ്നേഹം, പ്രശസ്തി, ലജ്ജ എന്നിവയും ഉദിച്ചുവന്നു, മഹാനുഭാവനേ.
തേഭ്യോ ജജ്ഞേ മഹാനംദ ശാംതിശ്ചാന്യാ നൃപോത്തമ । ജജ്ഞാതേ ദ്വേ ശുഭേ കന്യേ സുഖസംഭോഗദായികേ
അവരിൽ നിന്ന് മഹാനന്ദയും മറ്റൊരുത്തിയായ ശാന്തിയും ജനിച്ചു, രാജാവേ. ഇരു ഭദ്രയായ പെൺകുട്ടികൾ സന്തോഷം നൽകുന്ന സൗഖ്യത്തിനായി ജനിച്ചു.
ലീലാക്രീഡാ മനോഭാവ സംയോഗസ്തു മഹാന്നൃപ । രത്യാസ്തു വാമനേത്രാദ്വൈ ആനംദാദശ്രുബിംദവഃ
ലീലയും ക്രീഡയും മനസ്സിന്റെ ഐക്യവും മഹാരാജാവേ, ഉണ്ടായിരിന്നു. രതിയുടെ ഇടതുകണ്ണിൽ നിന്ന് ആനന്ദത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു.
ജലാംതേ പതിതാ രാജംസ്തസ്മാജ്ജജ്ഞേ സുപംകജമ് । തസ്മാത്സുപംകജാജ്ജാതാ ഇയം നാരീ വരാനനാ
ജലത്തിന്റെ അരികിൽ ആ കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണപ്പോൾ അവയിൽ നിന്ന് മനോഹരമായ ഒരു താമര പിറന്നു; ആ താമരയിൽ നിന്ന് ഈ സുന്ദരമുഖിയായ സ്ത്രീ ജനിച്ചു.
അശ്രുബിംദുമതീ നാമ രതിപുത്രീ നരോത്തമ । തസ്യാഃ പ്രീത്യാ സുഖം കൃത്വാ നിത്യം വര്ത്തേ സമീപഗാ
അവൾക്ക് അശ്രുബിന്ദുമതി എന്ന പേരാണ്, രതിയുടെ മകളാണ്, മഹാനുഭാവനേ. അവളുടെ സ്നേഹത്താൽ സദാ സന്തോഷം നൽകി അവൾ അടുത്ത് വസിക്കുന്നു.
സഖീഭാവസ്വഭാവേന സംഹൃഷ്ടാ സര്വദാ ശുഭാ । വിശാലാ നാമ മേ ഖ്യാതം വരുണസ്യ സുതാ നൃപ
സ്നേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും മംഗളത്തോടെയും അവൾ ജീവിക്കുന്നു. അവളെ വിശാലാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവൾ വരുണന്റെ മകളാണ്, രാജാവേ.
അസ്യാശ്ചാംതേ പ്രവര്താമി സ്നേഹാത്സ്നിഗ്ധാസ്മി സര്വദാ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതമസ്യാശ്ചാത്മന ഏവ തേ
അവളുടെ കഥയുടെ അവസാനം ഞാൻ സ്നേഹത്താൽ സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോടും അവളോടും ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തപശ്ചചാര രാജേംദ്ര പതികാമാ വരാനനാ । രാജോവാച- സര്വമേവ ത്വയാഖ്യാതം മയാ ജ്ഞാതം ശുഭേ ശൃണു
ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച് ആ സുന്ദരമുഖിയായവൾ തപസ്സു ചെയ്തു, രാജാവേ. രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ എല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നു, ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, ഭദ്രേ, കേൾക്കു.
മാമേവം ഹി ഭജത്വേഷാ രതിപുത്രീ വരാനനാ । യമേഷാ വാംഛതേ ബാലാ തത്സര്വം തു ദദാമ്യഹമ്
ഈ രതിപുത്രി, സുന്ദരമുഖിയായവൾ, ഇങ്ങനെ എന്നെ ഭജിക്കട്ടെ. ഈ ബാലിക എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും ഞാൻ അതെല്ലാം നൽകും.
തഥാ കുരുഷ്വ കല്യാണി യഥാ മേ വശ്യതാം വ്രജേത് । വിശാലോവാച- അസ്യാ വ്രതം പ്രവക്ഷ്യാമി തദാകര്ണയ ഭൂപതേ
എന്റെ വശത്താകാൻ അവൾക്ക് വേണ്ടതുപോലെ നീ ചെയ്യണം, ഭദ്രയേ. വിശാലാ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വ്രതം ഞാൻ പറയും, രാജാവേ, അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
പുരുഷം യൌവനോപേതം സര്വജ്ഞം വീരലക്ഷണമ് । ദേവരാജസമം രാജന്ധര്മാചാരസമന്വിതമ്
യൗവനസമൃദ്ധിയും എല്ലാം അറിയുന്നവനും വീരത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനും ദേവേന്ദ്രനോടു സമമായവനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആയ പുരുഷനാണ് അവൾക്ക് ആവശ്യം, രാജാവേ.
തേജസ്വിനം മഹാപ്രാജ്ഞം ദാതാരം യജ്വിനാം വരമ് । ഗുണാനാം ധര്മഭാവസ്യ ജ്ഞാതാരം പുണ്യഭാജനമ്
പ്രഭയുള്ളവനും മഹാപണ്ഡിതനും ഉദാരമായ ദാനിയും യാഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഗുണധർമ്മങ്ങളുടെ സാരവും അറിയുന്നവനും പുണ്യത്തിന്റെ പാത്രവുമാണ്.
ലോക ഇംദ്രസമം രാജന്സുയജ്ഞൈര്ധര്മതത്പരമ് । സര്വൈശ്വര്യസമോപേതം നാരായണമിവാപരമ്
മനുഷ്യരിൽ ഇന്ദ്രനുപോലെയും ഉത്തമയാഗങ്ങളിലും ധർമ്മത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവനും സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾ ഉള്ളവനും മറ്റൊരു നാരായണനുപോലെയും, രാജാവേ.
ദേവാനാം സുപ്രിയം നിത്യം ബ്രാഹ്മണാനാമതിപ്രിയമ് । ബ്രഹ്മണ്യം വേദതത്ത്വജ്ഞം ത്രൈലോക്യേ ഖ്യാതവിക്രമമ്
ദേവന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയനും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അതിപ്രിയനും ബ്രഹ്മണ്യനും വേദസാരജ്ഞാനിയും മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തനായ വീരനുമാണ്.