സര്വാംഗസുംദരോ രാജന്ഹേമരൂപതനൂരുഹഃ । രത്നജ്യോതിഃ സുചിത്രാംഗോ ദര്ശനീയോ മനോഹരഃ
രാജാവേ, ആ മൃഗം ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും മനോഹരമായിരുന്നു; പൊൻ നിറമുള്ള毛, രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശം, അത്ഭുതമായ രൂപം, കാണാൻ ആകർഷകവും മനോഹരവുമായിരുന്നു.
അഭ്യധാവത്സ വേഗേന ബാണപാണിര്ധനുര്ദ്ധരഃ । ഇത്യമന്യത മേധാവീ കോപി ദൈത്യഃ സമാഗതഃ
ധനുസും അമ്പും കൈയിൽ പിടിച്ച്, അതിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടിയപ്പോൾ, 'ഇവിടെ ഒരു ചതിയുള്ള ദാനവൻ വന്നിരിക്കുന്നു' എന്ന് ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് വിചാരിച്ചു.
മൃഗേണ ച സ തേനാപി ദൂരമാകര്ഷിതോ നൃപഃ । ഗതഃ സരഥവേഗേന ശ്രമേണ പരിഖേദിതഃ
ആ മൃഗം രാജാവിനെ ദൂരത്തേക്ക് വലിച്ചു; രാജാവ് രഥം വേഗത്തിൽ ഓടിച്ചു, ശ്രമത്തിൽ തളർന്ന് പോയി.
വീക്ഷമാണസ്യ തസ്യാപി മൃഗശ്ചാംതരധീയത । സ പശ്യതി വനം തത്ര നംദംനോപമമദ്ഭുതമ്
അവൻ ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ, മൃഗം കാണാതായി; അവിടെ, നന്ദനവനം പോലെയുള്ള അത്ഭുതമായ ഒരു കാട് അവൻ കണ്ടു.
ചാരുവൃക്ഷസമാകീര്ണം ഭൂതപംചകശോഭിതമ് । ഗുരുഭിശ്ചംദനൈഃ പുണ്യൈഃ കദലീഖംഡമംഡിതൈഃ
അത് മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ഉത്തമവും പുണ്യവുമായ ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളും, വാഴക്കൂട്ടങ്ങളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ബകുലാശോകപുംനാഗൈര്നാലികേരൈശ്ച തിംദുകൈഃ । പൂഗീഫലൈശ്ച ഖര്ജൂരൈഃ കുമുദൈഃ സപ്തപര്ണകൈഃ
ബകുലം, അശോകം, പുന്നാഗം, നാളികേരം, തിന്ദുകം, പൂഗീഫലം, ഖർജൂരവും, കുമുദം, സപ്തപർണവൃക്ഷവും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
പുഷ്പിതൈഃ കര്ണികാരൈശ്ച നാനാവൃക്ഷൈഃ സദാഫലൈഃ । പുഷ്പിതാമോദസംയുക്തൈഃ കേതകൈഃ പാടലൈസ്തതഃ
പുഷ്പിച്ച കർണികാരവൃക്ഷങ്ങളും, പലതരം സദാ ഫലമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും, പൂപ്പരിമളമുള്ള കെതകയും പാടലയും എല്ലായിടത്തും വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
വീക്ഷമാണോ മഹാരാജ ദദര്ശ സര ഉത്തമമ് । പുണ്യോദകേന സംപൂര്ണം വിസ്തീര്ണം പംചയോജനമ്
ഇതെല്ലാം കണ്ട മഹാരാജാവ്, പുണ്യജലത്തിൽ നിറഞ്ഞ, അഞ്ചു യോജനങ്ങൾ വീതിയുള്ള, വിശാലമായ ഒരു ഉത്തമ സരസ്സു കണ്ടു.
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണം ജലപക്ഷിവിനാദിതമ് । കമലൈശ്ചാപി മുദിതം ശ്വേതോത്പലവിരാജിതമ്
ഹംസങ്ങളും കരണ്ടവകളും നിറഞ്ഞ, ജലപക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, കമലങ്ങളും വെള്ളിയുള്ളപലങ്ങളും പ്രകാശമുള്ള സരസ്സായിരുന്നു.
രക്തോത്പലൈഃ ശോഭമാനം ഹാടകോത്പലമംഡിതമ് । നീലോത്പലൈഃ പ്രകാശിതം കല്ഹാരൈരതിശോഭിതമ്
ചുവന്നുള്ളപലങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയുള്ള, പൊൻ ഉള്ളപലങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, നീല ഉള്ളപലങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള, കലഹാരപൂക്കൾ കൊണ്ട് കൂടുതൽ ഭംഗിയുള്ള സരസ്സായിരുന്നു.
മത്തൈര്മധുകരൈശ്ചപി സര്വത്ര പരിനാദിതമ് । ഏവം സര്വഗുണോപേതം ദദര്ശ സര ഉത്തമമ്
മദത്തിൽ മയങ്ങുന്ന തേൻകൂട്ടുകൾ എല്ലായിടത്തും ഗംഭീരമായി ഗംഭീരമായി മുഴങ്ങുന്ന, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആ ഉത്തമ സരസ്സു അവൻ കണ്ടു.
പംചയോജനവിസ്തീര്ണം ദശയോജനദീര്ഘകമ് । തഡാഗം സര്വതോഭദ്രം ദിവ്യഭാവൈരലംകൃതമ്
അഞ്ചു യോജനങ്ങൾ വീതിയും, പത്ത് യോജനങ്ങൾ ദൈർഘ്യവും ഉള്ള, എല്ലാ ദിശകളിലും മംഗളമുള്ള, ദിവ്യഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച സരസ്സായിരുന്നു.
രഥവേഗേന സംഖിന്നഃ കിംചിച്ഛ്രമനിപീഡിതഃ । നിഷസാദ തടേ തസ്യ ചൂതച്ഛായാം സുശീതലാമ്
രഥത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചും അല്പം ക്ഷാമം അനുഭവിച്ചും അവൻ ആ നദിയുടെ കരയിൽ, ആമ്പൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ, ശീതളമായ ഇടത്ത് ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചു.
സ്നാത്വാ പീത്വാ ജലം ശീതം പദ്മസൌഗംധ്യവാസിതമ് । സര്വശ്രമോപശമനമമൃതോപമമേവ തത്
ശീതളവും കമലസൗഗന്ധ്യവുമുള്ള വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചും കുടിച്ചും അവൻ്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും അകന്നു, അമൃതം പോലെ ആശ്വാസം അനുഭവപ്പെട്ടു.
വൃക്ഷച്ഛായേ തതസ്തസ്മിന്നുപവിഷ്ടേന ഭൂഭൃതാ । ഗീതധ്വനിഃ സമാകര്ണി ഗീയമാനോ യഥാ തഥാ
അവിടെ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ രാജാവ് ഇരിക്കുമ്പോൾ, പാട്ടിന്റെ ശബ്ദം അവൻ കേട്ടു, ആ സമയത്ത് ആരോ പാടുന്നതുപോലെ.
യഥാ സ്ത്രീ ഗായതേ ദിവ്യാ തഥായം ശ്രൂയതേ ധ്വനിഃ । ഗീതപ്രിയോ മഹാരാജ ഏവ ചിംതാം പരാം ഗതഃ
ദിവ്യസ്ത്രി പാടുന്നതുപോലെ ആ ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെട്ടു; സംഗീതം പ്രിയമായ മഹാരാജാവ് ആലോചനയിൽ മുഴുകി.
ചിംതാകുലസ്തു ധര്മാത്മാ യാവച്ചിംതയതേ ക്ഷണമ് । താവന്നാരീ വരാ കാചിത്പീനശ്രോണീ പയോധരാ
ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ആലോചനയിൽ ആകുലനായി ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അതേ സമയം പുഷ്ടമായ കമറും വക്ഷസ്സും ഉള്ള മനോഹരിയായൊരു സ്ത്രീ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
നൃപതേഃ പശ്യതസ്തസ്യ വനേ തസ്മിന്സമാഗതാ । സര്വാഭരണശോഭാംഗീ ശീലലക്ഷണസംപദാ
രാജാവ് നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ആ വനത്തിൽ അവൾ എത്തി; എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും നല്ല സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ചും അവൾ നില്ക്കുന്നു.
തസ്മിന്വനേ സമായാതാ നൃപതേഃ പുരതഃ സ്ഥിതാ । താമുവാച മഹാരാജഃ കാ ഹി കസ്യ ഭവിഷ്യസി
വനത്തിൽ എത്തി, അവൾ രാജാവിൻ്റെ മുന്നിൽ നിന്നു; രാജാവ് അവളോട് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ആരുടേതാവും?'
കിമര്ഥം ഹി സമായാതാ തന്മേ ത്വം കാരണം വദ । പൃഷ്ടാ സതീ തദാ തേന ന കിംചിദപി പിപ്പല
'നീ എന്തിനാണ് വന്നത്? അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.' രാജാവ് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, പിപ്പല, അവൾ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
ശുഭാശുഭം ച ഭൂപാലം പ്രത്യവോചദ്വരാനനാ । പ്രഹസ്യൈവ ഗതാ ശീഘ്രം വീണാദംഡകരാഽബലാ
മനോഹരമായ മുഖത്തോടെ അവൾ രാജാവിനോട് നല്ലതും ചീത്തയും പറഞ്ഞു; പിന്നെ പുഞ്ചിരിച്ച്, വീണയുടെ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ള ആ സ്ത്രീ വേഗത്തിൽ അകലപ്പെട്ടു.
വിസ്മയേനാപി രാജേംദ്രോ മഹതാ വ്യാപിതസ്തദാ । മയാ സംഭാഷിതാ ചേയം മാം ന ബ്രൂതേ സ്മ സോത്തരമ്
വലിയ അത്ഭുതത്തിൽ രാജാവ് ആകി; ഞാൻ അവളോട് സംസാരിച്ചിട്ടും അവൾ എനിക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
പുനശ്ചിംതാം സമാപേദേ യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ । യോ വൈ മൃഗോ മയാ ദൃഷ്ടശ്ചതുഃശൃംഗഃ സുവര്ണകഃ
പുനരാലോചനയിൽ മുങ്ങി, യയാതി രാജാവ് ചിന്തിച്ചു: 'ഞാൻ കണ്ട ആ നാലു കൊമ്പും പൊന്നുപോലെയുള്ള മൃഗം—'
തസ്മാന്നാരീ സമുദ്ഭൂതാ തത്സത്യം പ്രതിഭാതി മേ । മായാരൂപമിദം സത്യം ദാനവാനാം ഭവിഷ്യതി
'അത് കൊണ്ട് തന്നെയാണ് ഈ സ്ത്രീ ഉദിച്ചത്; ഇത് സത്യമാണെന്നു എനിക്ക് തോന്നുന്നു. ഇതൊരു മായാരൂപം, ദാനവർക്കുള്ളതായിരിക്കണം.'
ചിംതയിത്വാ ക്ഷണം രാജാ യയാതിര്നഹുഷാത്മജഃ । യാവച്ചിംതയതേ രാജാ താവന്നാരീ മഹാവനേ
ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ച ശേഷം, നഹുഷപുത്രനായ യയാതി രാജാവ് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ വലിയ വനത്തിൽ ആ സ്ത്രീ—
അംതര്ധാനം ഗതാ വിപ്ര പ്രഹസ്യ നൃപനംദനമ് । ഏതസ്മിന്നംതരേ ഗീതം സുസ്വരം പുനരേവ തത്
—അവിടെ നിന്നു അപ്രത്യക്ഷമായി, ബ്രാഹ്മണാ, രാജകുമാരനോട് പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്. അതേ സമയം വീണ്ടും മധുരമായ പാട്ട് കേൾക്കപ്പെട്ടു.
ശുശ്രുവേ പരമം ദിവ്യം മൂര്ഛനാതാനസംയുതമ് । ജഗാമ സത്വരം രാജാ യത്ര ഗീതധ്വനിര്മഹാന്
അവൻ അത്യുത്തമവും ദിവ്യമായും മൂർഛനയും താളവും നിറഞ്ഞ സംഗീതം കേട്ടു; രാജാവ് ഉടൻ തന്നെ ആ വലിയ സംഗീതശബ്ദം ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
ജലാംതേ പുഷ്കരം ചൈവ സഹസ്രദലമുത്തമമ് । തസ്യോപരി വരാ നാരീ ശീലരൂപഗുണാന്വിതാ
ജലത്തീരത്ത് ആയിരം മനോഹരമായ ദളങ്ങളുള്ള കമലം ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിന്മേൽ ഗുണവും സൌന്ദര്യവും ഉള്ള ഒരു ഉത്തമസ്ത്രീ ഇരുന്നു.
ദിവ്യലക്ഷണസംപന്നാ ദിവ്യാഭരണഭൂഷിതാ । ദിവ്യൈര്ഭാവൈഃ പ്രഭാത്യേകാ വീണാദംഡകരാവിലാ
ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നയും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ദിവ്യഭാവങ്ങളിൽ പ്രകാശിച്ചും, വീണയുടെ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവളായി അവൾ അവിടെ ഇരുന്നു.
ഗായംതീ സുസ്വരം ഗീതം താലമാനലയാന്വിതമ് । തേന ഗീതപ്രഭാവേണ മോഹയംതീ ചരാചരാന്
അവൾ മധുരസ്വരത്തിൽ താളവും ലയവും ചേർത്ത് പാട്ട് പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ആ സംഗീതശക്തിയാൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരെയും അചഞ്ചലരെയും ആകർഷിച്ചു.