ഏവം ഹി വൈഷ്ണവഃ സര്വോ ജരാമൃത്യുവിവര്ജിതഃ । മര്ത്യലോകഃ കൃതസ്തേന നഹുഷസ്യാത്മജേന വൈ
'ഇങ്ങനെ എല്ലാ വൈഷ്ണവരും വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാതെ, ഭൂമിയിലെ ലോകം നഹുഷന്റെ മകൻ ഇങ്ങനെ ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.'
പദഭ്രഷ്ടോസ്മി സംജാതോ വ്യാപാരേണ വിവര്ജിതഃ । ഏതത്സര്വം സമാഖ്യാതം മമ കര്മവിനാശനമ്
'ഞാൻ എന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി, എന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു—എന്റെ കർമ്മവിനാശം.'
ഏവം ജ്ഞാത്വാ സഹസ്രാക്ഷ ലോകസ്യാസ്യ ഹിതം കുരു । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാപൃഷ്ടോസ്മി വൈ ത്വയാ
'ഇത് അറിഞ്ഞ്, ആയിരം കണ്ണുള്ളവനേ, ഈ ലോകത്തിനുള്ള നല്ലതു ചെയ്യുക. നീ ചോദിച്ചതുപോലെ എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.'
ഏതസ്മാത്കാരണാദിംദ്ര ആഗതസ്തവ സന്നിധൌ । ഇംദ്ര ഉവാച- പൂര്വമേവ മയാ ദൂത ആഗമായ മഹാത്മനഃ
'ഈ കാരണത്താൽ, ഇന്ദ്രനേ, ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.' ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാത്മാവിനെ വിളിക്കാൻ ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ ഒരു ദൂതനെ അയച്ചിരുന്നു.'
പ്രേഷിതോ ധര്മരാജേംദ്ര ദൂതേനാസ്യാപി ഭാഷിതമ് । നാഹം സ്വര്ഗസുഖസ്യാര്ഥീ നാഗമിഷ്യേ ദിവം പുനഃ
'ധർമ്മരാജാവിനെ ദൂതൻ വഴി അയച്ചു, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് സ്വർഗസുഖം വേണ്ട, ഞാൻ വീണ്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക് വരികയില്ല."'
സ്വര്ഗരൂപം കരിഷ്യാമി സര്വം തദ്ഭൂമിമംഡലമ് । ഇത്യാചചക്ഷേ ഭൂപാലഃ പ്രജാപാല്യം കരോതി സഃ
'ഞാൻ ഭൂമിയിലെ രാജ്യം മുഴുവൻ സ്വർഗംപോലെയാക്കും.' രാജാവ് ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ഇപ്പോൾ അവൻ ജനങ്ങളെ ഭരിക്കുന്നു.'
തസ്യ ധര്മപ്രഭാവേണ ഭീതസ്തിഷ്ഠാമി സര്വദാ । ധര്മ ഉവാച- യേനകേനാപ്യുപായേന തമാനയ സുഭൂപതിമ്
അവന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു. ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: എങ്ങനെയായാലും ആ മഹാരാജാവിനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
ദേവരാജ മഹാഭാഗ യദീച്ഛസി മമ പ്രിയമ് । ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ ധര്മസ്യാപി സുരാധിപഃ
ദേവരാജാ, മഹാഭാഗാ, നീ എനിക്ക് ഇഷ്ടം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ— ധർമ്മന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ,
ചിംതയാമാസ മേധാവീ സര്വതത്വേന ഭൂപതേ । കാമദേവം സമാഹൂയ ഗംധര്വാംശ്ച പുരംദരഃ
സർവ്വം ആലോചിച്ച്, ബുദ്ധിമാനായ ഇന്ദ്രൻ കാമദേവനെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും വിളിച്ചു.
മകരംദം രതിം ദേവ ആനിനായ മഹാമനാഃ । തഥാ കുരുത വൈ യൂയം യഥാഽഗച്ഛതി ഭൂപതിഃ
മഹാമനസ്സുള്ള ഇന്ദ്രൻ മകരന്ദനെയും രതിയെയും കൂട്ടി പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്യണം, രാജാവ് വരേണ്ടതായിരിക്കും.
യൂയം ഗച്ഛന്തു ഭൂര്ലോകം മയാദിഷ്ടാ ന സംശയഃ । കാമ ഉവാച- യുവയോസ്തു പ്രിയം പുണ്യം കരിഷ്യാമി ന സംശയഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഭൂമിയിലേക്ക് പോകണം, സംശയമില്ല. കാമൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ സന്തോഷവും പുണ്യവും നിർബന്ധമായും ചെയ്യും.
രാജാനം പശ്യ മാം ചൈവ സ്ഥിതം ചൈവ സമാ യുധി । തഥേത്യുക്ത്വാ ഗതാഃ സര്വേ യത്ര രാജാ സ നാഹുഷിഃ
രാജാവിനെയും എന്നെയും സമനായി യുദ്ധത്തിൽ കാണുക. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ എല്ലാവരും നാഹുഷനായ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
നടരൂപേണ തേ സര്വേ കാമാദ്യാഃ കര്മണാ ദ്വിജ । ആശീര്ഭിരഭിനംദ്യൈവ തേ ച ഊചുഃ സുനാടകമ്
കാമനും മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലാവരും നടന്മാരുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി, മനോഹരമായ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ । സഭാം ചകാര മേധാവീ ദേവരൂപാം സുപംഡിതൈഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ യയാതി, ബുദ്ധിമാനായവൻ, തന്റെ സഭയെ പണ്ഡിതന്മാരാൽ ദേവസഭപോലെ ആക്കി.
സമായാതഃ സ്വയം ഭൂപോ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനകോവിദഃ । തേഷാം തു നാടകം രാജാ പശ്യമാനഃ സ നാഹുഷിഃ
ജ്ഞാനത്തിലും വിവേകത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാജാവ് സ്വയം അവിടെ എത്തി; നാഹുഷൻ ആ നാടകം കാണാൻ തുടങ്ങി.
ചരിതം വാമനസ്യാപി ഉത്പത്തിം വിപ്രരൂപിണഃ । രൂപേണാപ്രതിമാ ലോകേ സുസ്വരം ഗീതമുത്തമമ്
ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച വാമനന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും അവർ അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തോടും മനോഹരമായ ഗായനത്തോടും കൂടി അവതരിപ്പിച്ചു.
ഗായമാനാ ജരാ രാജന്നാര്യാരൂപേണ വൈ തദാ । തസ്യാ ഗീതവിലാസേന ഹാസ്യേന ലലിതേന ച
അപ്പോൾ ജരാ, ആര്യസ്ത്രീയുടെ രൂപത്തിൽ, രാജാവേ, ആലാപനവും ലാളിത്യവും ഹാസ്യവും കാണിച്ച് പാടുകയായിരുന്നു.
മധുരാലാപതസ്തസ്യ കംദര്പസ്യ ച മായയാ । മോഹിതസ്തേന ഭാവേന ദിവ്യേന ചരിതേന ച
അവളുടെ മധുരമായ സംസാരവും കാമന്റെ മായയും കൊണ്ട് രാജാവ് ആ ഭാവത്തിലും ദിവ്യമായ അഭിനയത്തിലും ആകർഷിതനായി.
ബലേശ്ചൈവ യഥാരൂപം വിംധ്യാവല്യാ യഥാ പുരാ । വാമനസ്യ യഥാരൂപം ചക്രേ മാരോഥ താദൃശമ്
പണ്ടു ബാലനും വിന്ധ്യാവതിയും നേരിട്ടതുപോലെ, വാമനന്റെ രൂപം പോലെ തന്നെ മാരനും അതുപോലെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൂത്രധാരഃ സ്വയം കാമോ വസംതഃ പാരിപാര്ശ്വകഃ । നടീവേഷധരാ ജാതാ സാ രതിര്ഹൃഷ്ടവല്ലഭാ
കാമൻ തന്നെ സൂത്രധാരനായി, വസന്തൻ സഹായിയായി, സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പ്രിയനോടൊപ്പം രതി നടിയുടെ വേഷം ധരിച്ചു.
നേപഥ്യാംതശ്ചരീ രാജന്സാ തസ്മിന്നൃത്യകര്മണി । മകരംദോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ ക്ഷോഭയാമാസ ഭൂപതിമ്
അവൾ ആ നൃത്തപ്രകടനത്തിൽ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു; മഹാപണ്ഡിതനായ മകരന്ദൻ രാജാവിനെ ഉണർത്താൻ തുടങ്ങി.
യഥായഥാ പശ്യതി നൃത്യമുത്തമം ഗീതം സമാകര്ണതി സ ക്ഷിതീശഃ । തഥാതഥാ മോഹിതവാന്സ ഭൂപതിം നടീപ്രണീതേന മഹാനുഭാവഃ
രാജാവ് അത്യുത്തമമായ നൃത്തവും ഗീതവും കാണുംതോറും, ആ നടിയുടെ അഭിനയത്തിൽ കൂടുതൽ ആകർഷിതനായി.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ ഭൂമിഖംഡേ വേനോപാഖ്യാനേ മാതാപിതൃതീര്ഥേ യയാതിചരിത്രേ ഷട്സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപ്പാഖ്യാനത്തിൽ മാതാപിതൃതീർത്ഥത്തിൽ യയാതിയുടെ കഥയിലെ എഴുപത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
സുകര്മോവാച- കാമസ്യ ഗീതലാസ്യേന ഹാസ്യേന ലലിതേന ച । മോഹിതോ രാജരാജേംദ്രോ നടരൂപേണ പിപ്പല
സുകർമൻ പറഞ്ഞു: കാമന്റെ ഗാനം, നൃത്തം, ഹാസ്യം, ലാളിത്യം എന്നിവകൊണ്ട് രാജാധിരാജൻ പിപ്പലൻ നടന്റെ രൂപത്തിൽ ആകർഷിതനായി.
കൃത്വാ മൂത്രം പുരീഷം ച സ രാജാ നഹുഷാത്മജഃ । അകൃത്വാ പാദയോഃ ശൌചമാസനേ ഉപവിഷ്ടവാന്
മൂത്രവും മലവും ഒഴിച്ച ശേഷം, നഹുഷന്റെ മകനായ ആ രാജാവ്, കാലുകൾ കഴുകാതെ തന്നെ തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തദംതരം തു സംപ്രാപ്യ സംചചാര ജരാ നൃപമ് । കാമേനാപി നൃപശ്രേഷ്ഠ ഇംദ്രകാര്യം കൃതം ഹിതമ്
അത്ക്കിടയിൽ, വൃദ്ധത രാജാവിൽ പ്രവേശിച്ചു; എങ്കിലും, ആഗ്രഹം ഉള്ളപ്പോഴും, രാജാക്കന്മാരിൽ മികച്ചവനായോ, ഇന്ദ്രന്റെ കാര്യം അവന്റെ ഗുണത്തിനായി പൂർത്തിയായി.
നിവൃത്തേ നാടകേ തസ്മിന്ഗതേഷു തേഷു ഭൂപതിഃ । ജരാഭിഭൂതോ ധര്മാത്മാ കാമസംസക്തമാനസഃ
ആ നാടകവും തീർന്നു, ആളുകൾ പോയപ്പോൾ, വൃദ്ധതയാൽ ബാധിച്ച, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച രാജാവ്, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞു.
മോഹിതഃ കാമമോഹേന വിഹ്വലോ വികലേംദ്രിയഃ । അതീവ മുഗ്ധോ ധര്മാത്മാ വിഷയൈശ്ചാപവാഹിതഃ
ആഗ്രഹത്തിന്റെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, മനസ്സിൽ കലഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച രാജാവ്, അത്യന്തം ആകർഷിതനായി, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ഒഴുകിപ്പോയി.
ഏകദാ തു ഗതോ രാജാ മൃഗയാ വ്യസനാതുരഃ । വനേ ച ക്രീഡതേ സോപി മോഹരാഗവശം ഗതഃ
ഒരു ദിവസം, വേട്ടയിലേക്കുള്ള ആസക്തിയിൽ കുഴപ്പെട്ട രാജാവ്, കാടിലേക്ക് പോയി, അവിടെയുമാണ് മായയും ആഗ്രഹവും പിടിച്ചെടുത്ത് കളിച്ചു.
സരസം ക്രീഡമാനസ്യ നൃപതേശ്ച മഹാത്മനഃ । മൃഗശ്ചൈകഃ സമായാതശ്ചതുഃശൃംഗോ ഹ്യനൌപമഃ
സരസ്സിന്റെ സമീപത്ത് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ, നാലു കൊമ്പുള്ള, അപൂർവമായ ഒരു മൃഗം എത്തി.