ധര്മരാജം സമായാംതം ദദര്ശ സുരരാട്തദാ । സമുത്ഥായ ത്വരായുക്തോ ദത്വാ ചാര്ഘമനുത്തമമ്
അപ്പോൾ ദേവരാജാവ് ധർമ്മരാജനെ അടുത്ത് വരുന്നതു കണ്ടു; ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു, ഉത്തമമായ അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു.
പപ്രച്ഛാഗമനം തസ്യ കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । സമാകര്ണ്യ മഹദ്വാക്യം ദേവരാജസ്യ ഭാഷിതമ്
അവൻ ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ വരവിന്റെ കാര്യം എന്റെ മുമ്പിൽ പറയൂ.' ദേവരാജാവിന്റെ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം—
ധര്മരാജോഽബ്രവീത്സര്വം യയാതേശ്ചരിതം മഹത് । ധര്മരാജ ഉവാച- ശ്രൂയതാം ദേവദേവേശ യസ്മാദാഗമനം മമ
ധർമ്മരാജാവ് യയാതിയുടെ മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾ എല്ലാം പറഞ്ഞു. ധർമ്മരാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവനായോനേ, ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാരണം കേൾക്കൂ.'
കഥയാമ്യഹമത്രാപി യേനാഹമാഗതസ്തവ । നഹുഷസ്യാത്മജേനാപി വൈഷ്ണവേന മഹാത്മനാ
'ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാര്യം ഞാൻ പറയാം: നഹുഷന്റെ മകനായ മഹാത്മാവും വൈഷ്ണവനുമായയാളുടെ കാരണമാണ്.'
വൈഷ്ണവാശ്ച കൃതാ മര്ത്യാ യേ വസംതി മഹീതലേ । വൈകുംഠസ്യ സമം രൂപം മര്ത്യലോകസ്യ വൈ കൃതമ്
'ഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്ന വൈഷ്ണവന്മാരായ മനുഷ്യർ, മർത്ത്യലോകം വൈകുണ്ഠത്തിനെപ്പോലെ ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.'
അമരാ മാനവാ ജാതാ ജരാരോഗവിവര്ജിതാഃ । പാപമേവ ന കുര്വംതി അസത്യം ന വദംതി തേ
'അമരന്മാർ മനുഷ്യരായി, വൃദ്ധിയും രോഗവും ഇല്ലാതെ, പാപം ചെയ്യാതെയും അസത്യവും പറയാതെയും ജീവിക്കുന്നു.'
കാമക്രോധവിഹീനാസ്തേ ലോഭമോഹവിവര്ജിതാഃ । ദാനശീലാ മഹാത്മാനഃ സര്വേ ധര്മപരായണാഃ
'അവർക്ക് കാമവും ക്രോധവും ഇല്ല, ലോഭവും മോഹവും ഇല്ല; എല്ലാവരും ദാനശീലരും മഹാത്മാക്കളും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരും ആണു.'
സര്വധര്മൈഃ സമര്ചംതി നാരായണമനാമയമ് । തേന വൈഷ്ണവധര്മേണ മാനവാ ജഗതീതലേ
'എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള ധർമ്മങ്ങളാൽ അവർ നിർമലനായ നാരായണനെ ആരാധിക്കുന്നു. ആ വൈഷ്ണവധർമ്മം മൂലം ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ—'
നിരാമയാ വീതശോകാഃ സര്വേ ച സ്ഥിരയൌവനാഃ । ദൂര്വാ വടാ യഥാ ദേവ വിസ്താരം യാംതി ഭൂതലേ
'രോഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാതെ, എല്ലാവരും സ്ഥിരമായ യുവാവസ്ഥയോടെ, ദുർവാ പുല്ലും ആൽമരവും പോലെ ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചു വളരുന്നു.'
തഥാ തേ വിസ്തരം പ്രാപ്താഃ പുത്രപൌത്രൈഃ പ്രപൌത്രകൈഃ । തേഷാം പുത്രൈഃ പ്രപൌത്രൈശ്ച വംശാദ്വംശാംതരം ഗതാഃ
'അങ്ങനെ അവർ പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും മക്കളുടെയും വഴി വ്യാപിച്ചു; അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും വഴി വംശം തുടർന്നു.'
ഏവം ഹി വൈഷ്ണവഃ സര്വോ ജരാമൃത്യുവിവര്ജിതഃ । മര്ത്യലോകഃ കൃതസ്തേന നഹുഷസ്യാത്മജേന വൈ
'ഇങ്ങനെ എല്ലാ വൈഷ്ണവരും വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാതെ, ഭൂമിയിലെ ലോകം നഹുഷന്റെ മകൻ ഇങ്ങനെ ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.'
പദഭ്രഷ്ടോസ്മി സംജാതോ വ്യാപാരേണ വിവര്ജിതഃ । ഏതത്സര്വം സമാഖ്യാതം മമ കര്മവിനാശനമ്
'ഞാൻ എന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി, എന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു—എന്റെ കർമ്മവിനാശം.'
ഏവം ജ്ഞാത്വാ സഹസ്രാക്ഷ ലോകസ്യാസ്യ ഹിതം കുരു । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാപൃഷ്ടോസ്മി വൈ ത്വയാ
'ഇത് അറിഞ്ഞ്, ആയിരം കണ്ണുള്ളവനേ, ഈ ലോകത്തിനുള്ള നല്ലതു ചെയ്യുക. നീ ചോദിച്ചതുപോലെ എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.'
ഏതസ്മാത്കാരണാദിംദ്ര ആഗതസ്തവ സന്നിധൌ । ഇംദ്ര ഉവാച- പൂര്വമേവ മയാ ദൂത ആഗമായ മഹാത്മനഃ
'ഈ കാരണത്താൽ, ഇന്ദ്രനേ, ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.' ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാത്മാവിനെ വിളിക്കാൻ ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ ഒരു ദൂതനെ അയച്ചിരുന്നു.'
പ്രേഷിതോ ധര്മരാജേംദ്ര ദൂതേനാസ്യാപി ഭാഷിതമ് । നാഹം സ്വര്ഗസുഖസ്യാര്ഥീ നാഗമിഷ്യേ ദിവം പുനഃ
'ധർമ്മരാജാവിനെ ദൂതൻ വഴി അയച്ചു, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് സ്വർഗസുഖം വേണ്ട, ഞാൻ വീണ്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക് വരികയില്ല."'
സ്വര്ഗരൂപം കരിഷ്യാമി സര്വം തദ്ഭൂമിമംഡലമ് । ഇത്യാചചക്ഷേ ഭൂപാലഃ പ്രജാപാല്യം കരോതി സഃ
'ഞാൻ ഭൂമിയിലെ രാജ്യം മുഴുവൻ സ്വർഗംപോലെയാക്കും.' രാജാവ് ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ഇപ്പോൾ അവൻ ജനങ്ങളെ ഭരിക്കുന്നു.'
തസ്യ ധര്മപ്രഭാവേണ ഭീതസ്തിഷ്ഠാമി സര്വദാ । ധര്മ ഉവാച- യേനകേനാപ്യുപായേന തമാനയ സുഭൂപതിമ്
അവന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു. ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: എങ്ങനെയായാലും ആ മഹാരാജാവിനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
ദേവരാജ മഹാഭാഗ യദീച്ഛസി മമ പ്രിയമ് । ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ ധര്മസ്യാപി സുരാധിപഃ
ദേവരാജാ, മഹാഭാഗാ, നീ എനിക്ക് ഇഷ്ടം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ— ധർമ്മന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ,
ചിംതയാമാസ മേധാവീ സര്വതത്വേന ഭൂപതേ । കാമദേവം സമാഹൂയ ഗംധര്വാംശ്ച പുരംദരഃ
സർവ്വം ആലോചിച്ച്, ബുദ്ധിമാനായ ഇന്ദ്രൻ കാമദേവനെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും വിളിച്ചു.
മകരംദം രതിം ദേവ ആനിനായ മഹാമനാഃ । തഥാ കുരുത വൈ യൂയം യഥാഽഗച്ഛതി ഭൂപതിഃ
മഹാമനസ്സുള്ള ഇന്ദ്രൻ മകരന്ദനെയും രതിയെയും കൂട്ടി പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്യണം, രാജാവ് വരേണ്ടതായിരിക്കും.
യൂയം ഗച്ഛന്തു ഭൂര്ലോകം മയാദിഷ്ടാ ന സംശയഃ । കാമ ഉവാച- യുവയോസ്തു പ്രിയം പുണ്യം കരിഷ്യാമി ന സംശയഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഭൂമിയിലേക്ക് പോകണം, സംശയമില്ല. കാമൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ സന്തോഷവും പുണ്യവും നിർബന്ധമായും ചെയ്യും.
രാജാനം പശ്യ മാം ചൈവ സ്ഥിതം ചൈവ സമാ യുധി । തഥേത്യുക്ത്വാ ഗതാഃ സര്വേ യത്ര രാജാ സ നാഹുഷിഃ
രാജാവിനെയും എന്നെയും സമനായി യുദ്ധത്തിൽ കാണുക. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ എല്ലാവരും നാഹുഷനായ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
നടരൂപേണ തേ സര്വേ കാമാദ്യാഃ കര്മണാ ദ്വിജ । ആശീര്ഭിരഭിനംദ്യൈവ തേ ച ഊചുഃ സുനാടകമ്
കാമനും മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലാവരും നടന്മാരുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി, മനോഹരമായ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ । സഭാം ചകാര മേധാവീ ദേവരൂപാം സുപംഡിതൈഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ യയാതി, ബുദ്ധിമാനായവൻ, തന്റെ സഭയെ പണ്ഡിതന്മാരാൽ ദേവസഭപോലെ ആക്കി.
സമായാതഃ സ്വയം ഭൂപോ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനകോവിദഃ । തേഷാം തു നാടകം രാജാ പശ്യമാനഃ സ നാഹുഷിഃ
ജ്ഞാനത്തിലും വിവേകത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാജാവ് സ്വയം അവിടെ എത്തി; നാഹുഷൻ ആ നാടകം കാണാൻ തുടങ്ങി.
ചരിതം വാമനസ്യാപി ഉത്പത്തിം വിപ്രരൂപിണഃ । രൂപേണാപ്രതിമാ ലോകേ സുസ്വരം ഗീതമുത്തമമ്
ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച വാമനന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും അവർ അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തോടും മനോഹരമായ ഗായനത്തോടും കൂടി അവതരിപ്പിച്ചു.
ഗായമാനാ ജരാ രാജന്നാര്യാരൂപേണ വൈ തദാ । തസ്യാ ഗീതവിലാസേന ഹാസ്യേന ലലിതേന ച
അപ്പോൾ ജരാ, ആര്യസ്ത്രീയുടെ രൂപത്തിൽ, രാജാവേ, ആലാപനവും ലാളിത്യവും ഹാസ്യവും കാണിച്ച് പാടുകയായിരുന്നു.
മധുരാലാപതസ്തസ്യ കംദര്പസ്യ ച മായയാ । മോഹിതസ്തേന ഭാവേന ദിവ്യേന ചരിതേന ച
അവളുടെ മധുരമായ സംസാരവും കാമന്റെ മായയും കൊണ്ട് രാജാവ് ആ ഭാവത്തിലും ദിവ്യമായ അഭിനയത്തിലും ആകർഷിതനായി.
ബലേശ്ചൈവ യഥാരൂപം വിംധ്യാവല്യാ യഥാ പുരാ । വാമനസ്യ യഥാരൂപം ചക്രേ മാരോഥ താദൃശമ്
പണ്ടു ബാലനും വിന്ധ്യാവതിയും നേരിട്ടതുപോലെ, വാമനന്റെ രൂപം പോലെ തന്നെ മാരനും അതുപോലെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൂത്രധാരഃ സ്വയം കാമോ വസംതഃ പാരിപാര്ശ്വകഃ । നടീവേഷധരാ ജാതാ സാ രതിര്ഹൃഷ്ടവല്ലഭാ
കാമൻ തന്നെ സൂത്രധാരനായി, വസന്തൻ സഹായിയായി, സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പ്രിയനോടൊപ്പം രതി നടിയുടെ വേഷം ധരിച്ചു.