വാഗീശാപി ന ശക്നോതി തീര്ഥാനാം തത്വവിസ്തരമ് । സത്യം തീര്ഥം ദയാതീര്ഥം തീര്ഥമിംദ്രിയവിഗ്രഹഃ
വാഗീശനും തീർഥങ്ങളുടെ സാരാംശം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. സത്യത്തിൽ, ദയയും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ഉള്ളവരാണ് യഥാർത്ഥ തീർഥം.
തസ്യാസ്തീര്ഥേ പ്രയത്നേന സ്നാനം കുര്യാന്ന സംശയഃ । പ്രാതഃകാലോ മുഹൂര്താംസ്ത്രീന്സംഗവസ്താവദേവ തു
ആ തീർഥത്തിൽ സംശയമില്ലാതെ ഉത്സാഹത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം. രാവിലെ മൂന്നു മുഹൂർത്തം വരെ മാത്രം സംഗമം കാണാവുന്നതാണ്.
തദാ സ്നാനാദികം തീര്ഥേ ദേവാനാം പ്രീതിദായകമ് । മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാദപരാഹ്ണസ്തതഃ പരമ്
അപ്പോൾ, ആ തീർഥത്തിൽ സ്നാനാദികൾ ദേവന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു. ഉച്ചയ്ക്ക് മൂന്നു മുഹൂർത്തം വരെയാണ്, അതിന് ശേഷം അപരാഹ്ണം ആരംഭിക്കും.
പിതൄണാം പ്രീതിജനനം സ്നാനപിംഡാദി തര്പണമ് । സായാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാച്ഛ്രാദ്ധം തത്ര ന കാരയേത്
പിതാക്കന്മാർക്ക് സ്നാനം, പിണ്ഡം, ജലം അർപ്പിക്കൽ എന്നിവ സന്തോഷം നൽകുന്നു. വൈകുന്നേരം മൂന്നു മുഹൂർത്തം വരെയാണ്, എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തരുത്.
രാക്ഷസീ നാമ സാ വേലാ ഗര്ഹിതാ സര്വകര്മസു । അഹ്നോ മുഹൂര്താ വിഖ്യാതാ ദശപംച ച സര്വദാ
രാക്ഷസി എന്ന പേരിലുള്ള ആ സമയത്ത് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും നിരോധനമുണ്ട്. പത്തു, അഞ്ചു മുഹൂർത്തങ്ങൾ ദിവസത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രശസ്തമാണ്.
തത്രാഷ്ടമോ മുഹൂര്തോ യഃ സ കാലഃ കുതുപഃ സ്മൃതഃ । മധ്യാഹ്നേ സര്വദാ യസ്മാന്മംദീ ഭവതി ഭാസ്കരഃ
അവിടെ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം 'കുടുപം' എന്ന സമയമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഉച്ചവേളയിൽ സൂര്യൻ ക്ഷീണിക്കുന്നു എന്നതിനാലാണ്.
തസ്മാദനംതഫലദഃ പിതൄണാം പിംഡദാനതഃ । മധ്യാഹ്നഃ ഖങ്ഗപാത്രം ച തഥാ നേപാലകംബലഃ
അതിനാൽ, ഉച്ചയ്ക്ക് പിതാക്കന്മാർക്ക് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നത് അനന്തഫലം നൽകുന്നു. ഖഡ്ഗപാത്രം, നേപ്പാളി കമ്പളം എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ.
രൂപ്യം ദര്ഭാസ്തഥാ ഗാവോ ദൌഹിത്രം കുതപാസ്തിലാഃ । പാപം കുത്സിതമിത്യാഹുസ്തസ്യ സംതാപകാരകാഃ
വെള്ളി, ദർഭ, പശു, മകളുടെ മകൻ, കുടുപം, എള്ള്—ഇവയെല്ലാം പാപകരവും നിന്ദ്യവുമാണ്, ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
അഷ്ടാവേതേ യതസ്തസ്മാത്കുതപാ ഇതി വിശ്രുതാഃ । ഊര്ദ്ധ്വം മുഹൂര്താത്കുതുപാത്യന്മുഹൂര്ത ചതുഷ്ടയമ്
ഈ എട്ടു കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് അവയെ 'കുടുപം' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. കുടുപത്തിനു മുകളിലായി നാലു മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൂടി ഉണ്ട്.
മഹൂര്തപംചകം ചൈതച്ഛ്രാദ്ധകാലേ സമിഷ്യതേ । വിഷ്ണോര്ദേഹാത്സമുദ്ഭൂതാഃ കുശാഃ കൃഷ്ണതിലാഃ സ്മൃതാഃ
ഈ അഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ശ്രാദ്ധത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്. വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് കുശയും കറുത്ത എള്ളും ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ശ്രാദ്ധസ്യ രക്ഷണാര്ഥായ ഏവമാഹുര്ദിവൌകസഃ । തിലോദകാംജലിര്ദേയോ ജലസ്ഥൈസ്തീര്ഥവാസിഭിഃ
ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി, തീർത്ഥങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ തിലവും വെള്ളവും ചേർത്ത് അഞ്ജലി അർപ്പിക്കണമെന്ന് ദേവന്മാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സദര്ഭഹസ്തൈരേകേന ശ്രാദ്ധമേവം ന ഹിംസ്യതേ । സാഭ്രമത്യാം നാമധേയൈരിതി തീര്ഥപ്രവേശനമ്
ദർഭാ പുല്ല് കൈയിൽ പിടിച്ച് ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം നടത്തുമ്പോൾ അതിന് ഒരു ദോഷവും ഉണ്ടാകില്ല; ശരിയായ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ച്, ഇതാണ് തീർത്ഥപ്രവേശനം.
കാരയിത്വാ മയാ ദേവി ദത്താ വൈ കശ്യപായ ച । മമ ഭക്തഃ കശ്യപോസൌ വല്ലഭോ മമ സര്വദാ
ദേവി, ഞാൻ അതിനെ സ്ഥാപിപ്പിച്ച് കശ്യപനു സമർപ്പിച്ചു; കശ്യപൻ എന്റെ ഭക്തനാണ്, അവൻ എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയനാണ്.
ദത്താ തസ്മാദിയം ഗംഗാ പവിത്രാ പാപനാശിനീ । സാഭ്രമത്യാം മഹാഭാഗേ തീര്ഥേ വൈ ബ്രഹ്മചാരികേ
അതുകൊണ്ട്, ഈ ഗംഗയാണ് പാവനവും പാപനാശിനിയുമാകുന്നത്; മഹാഭാഗേ, സാബ്രമതീ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്ക് ഇത് നൽകിയതാണ്.
ആത്മാനം ച പ്രതിഷ്ഠാപ്യ തന്നാമ്നാ ശംകരോ ഹ്യഹമ് । സ്ഥിതോ ലോകഹിതാര്ഥായ ബ്രഹ്മചാരീശ സംജ്ഞകഃ
ഞാൻ എന്റെ പേരിൽ അവിടെ തന്നെ സ്ഥാപിതനായി, ലോകക്ഷേമത്തിനായി ബ്രഹ്മചാരീശ എന്ന പേരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സാഭ്രമത്യാമുപകംഠേ ബ്രഹ്മചാരീശ സംജ്ഞകേ । കലൌ ഭക്തോ വിശേഷേണ പൂജനം കുരുതേ യദാ
സാബ്രമതിയുടെ സമീപത്ത് ബ്രഹ്മചാരീശ എന്ന സ്ഥലത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ, ഒരു ഭക്തൻ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തുമ്പോൾ,
ഇഹലോകേ സുഖം ഭുക്ത്വാ യാതി ശൈവം പദം മഹത് । മഹദ്ഭിര്വ്യാധിഭിശ്ചൈവ പീഡിതോ യദി ഗച്ഛതി
ഈ ലോകത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച്, അവൻ മഹത്തായ ശൈവപദം പ്രാപിക്കും; വലിയ രോഗങ്ങൾ കൊണ്ടു പീഡിതനായാലും അവൻ വിടപറഞ്ഞാൽ,
യസ്യാശു നശ്യതി വ്യാധിര്ദര്ശനാച്ച മഹേശ്വരി । ഗത്വാ വൈ തസ്യ സംസ്ഥാനേ ഉപവാസീ ജിതേംദ്രിയഃ
മഹേശ്വരി, അവൻ കാഴ്ചയിൽ മാത്രം രോഗം ഉടൻ മാറും; ആ സ്ഥലത്ത് പോയി ഉപവാസം പാലിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്,
പൂജനം കുരുതേ ഭക്ത്യാ രാത്രൌ തിഷ്ഠന്സുനിശ്ചലഃ । തദാഹം യോഗിരൂപേണ ദര്ശനം തസ്യ യാമി ഹി
ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്ത്, രാത്രിയിൽ അചഞ്ചലനായി നില്ക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ യോഗിയുടെ രൂപത്തിൽ അവനു ദർശനം നൽകാൻ വരും.
ദദാമി വാംച്ഛിതാന്കാമാന്സത്യം സത്യം വരാനനേ । മമസ്ഥാനേ വിശേഷേണ സമായാംതി ച യേ ജനാഃ
എന്റെ സ്ഥലത്ത് പ്രത്യേകമായി വരുന്നവർക്ക്, അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാഞ്ഛിതങ്ങൾ ഞാൻ സത്യമായി നൽകും, മനോഹരമുഖിയേ.
തേഷാം വ്യാധിപ്രശമനം കരോമി സുചിരാദഹമ് । ചതുരശീതിസംജ്ഞേയോ വ്യാധിഃ സംകഥിതോ മയാ
അവർക്കായി, ഞാൻ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് രോഗശമനം നൽകും; നാല്പത്തിയെട്ട് തരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന രോഗങ്ങളെ ഞാൻ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സ സ വ്യാധിര്വിനശ്യേത ദര്ശനാദേവ സുംദരി । ന ലിംഗം വര്തതേ തത്ര മാമകം നഗനംദിനി
സുന്ദരിയേ, ആ രോഗം കാഴ്ചയിൽ മാത്രം നശിക്കും; എന്റെ ലിംഗം അവിടെ ഇല്ല, പർവതപുത്രിയേ.
സ്നാനമാത്രം തു തത്രൈവ മാമകം നാത്ര സംശയഃ । ഏകസ്മിന്നേവ കാലേ തു അസ്യാം ഭൂമൌ മഹാതപാഃ
അവിടെ എനിക്ക് സ്നാനം മാത്രം ചെയ്യേണ്ടതാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഈ ഭൂമിയിൽ ഒരേ സമയത്ത്, മഹാതപസ്സുകാരാ,
രാജാ വൈ സൂര്യവംശീയോ ബ്രഹ്മദത്തസ്തു വീര്യവാന് । തേന രാജ്ഞാ തപസ്തപ്തം ബഹുകാലം സുരേശ്വരി
സൂര്യവംശത്തിൽ പെട്ട ശക്തനായ ബ്രഹ്മദത്തൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു അവിടെ; ആ രാജാവാണ് ദേവരാജ്ഞിയേ, ദീർഘകാലം തപസ്സ് ചെയ്തത്.
പംചാഗ്നിസാധനം തേന കൃതം ച ബഹുധാ തതഃ । മാസോപവാസകാദീനി തപസ്തപ്താന്യനേകശഃ
അവൻ പലവിധത്തിൽ അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ്സു ചെയ്തു; മാസോപവാസം മുതലായ അനേകം തപസ്സുകളും ആവർത്തിച്ച് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഏവം ബഹുതരം കാലം രാജ്ഞാ തപ്തം തപോ മഹത് । പ്രത്യക്ഷോഽഹം തദാ ജാതോ വരാര്ഥം വരവര്ണിനി
ഇങ്ങനെ വളരെക്കാലം രാജാവ് മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു; അപ്പോൾ ഞാൻ നേരിട്ട് അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, മനോഹരിയേ, വരം നൽകാൻ.
ബ്രഹ്മദത്ത ശൃണുഷ്വ ത്വം മഹദ്വാക്യം നരേശ്വര । യം യം വാംഛയസേ നിത്യം തം തം ദദ്മി ന സംശയഃ
ബ്രഹ്മദത്താ, ഈ മഹത്തായ വാക്ക് കേൾക്കൂ രാജാവേ; നീ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നൽകും.
തേനോക്തം മമ ദേവേശ വാംച്ഛിതം യദി ദീയതേ । ഏക ഏവ വരോ ദേവ ദീയതാം മമ സര്വദാ
അവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: ദേവാദിദേവാ, എനിക്ക് ആഗ്രഹം ലഭിക്കണമെങ്കിൽ, എപ്പോഴും ഒരേ ഒരു വരം എനിക്ക് ദയവായി നൽകണം.
മമ നാമ്നാ ഹി ദേവേശ ഈശ്വരോ ഭുവി ജായതാമ് । തേന വാക്യേന സംതുഷ്ടോ വരോ ദത്തോ മയാഽനഘേ
എന്റെ പേരിൽ തന്നെ, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, ഭൂമിയിൽ ഈശ്വരൻ ജനിക്കട്ടെ. ആ അഭ്യർത്ഥനയിൽ സന്തോഷിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ആ വരം നൽകിയിരിക്കുന്നു, പാപരഹിതയേ.
തദാഹം തേന വൈ സാര്ദ്ധം നിവസാമി സുരേശ്വരി । അത്ര സ്ഥിത്വാ നിരാഹാരോ ഭക്തിം കുര്യാദശേഷതഃ
അപ്പോൾ ഞാൻ അവനോടൊപ്പം ഇവിടെ താമസിക്കും, ദേവരാജ്ഞിയേ. ഇവിടെ വന്ന് ഉപവാസം പാലിച്ച്, എല്ലാ വിധത്തിലും ഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ,