അനിത്യതാത്ര ഭാവാനാം കൃതകാമ്യസ്യ ദേഹിനഃ । അന്യോന്യ മര്മഭേദാച്ച അന്യോന്യ കരപീഡനാത്
വസ്തുക്കളുടെ അസ്ഥിരത, ശരീരധാരികൾക്ക് ആഗ്രഹം, പരസ്പരം വേദനിപ്പിക്കൽ, പരസ്പരം പീഡനം—ഇവയൊക്കെ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ലുബ്ധാശ്ച പാപഭേദേന അന്യോന്യസ്യ ച ഭക്ഷണമ് । ഇത്യേവമാദിഭിര്ദുഃഖൈര്യസ്മാദ്ഭീതം ചരാചരമ്
ലോഭികൾ പാപം ചെയ്തു, പരസ്പരം ഭക്ഷിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്ന് ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും ഉള്ള എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെടുന്നു.
നിരയാദി മനുഷ്യാംതം തസ്മാത്സര്വം ത്യജേദ്ബുധഃ । സ്കംധാത്സ്കംധേന യന്ഭാരം വിശ്രാമം മന്യതേ യഥാ
നരകത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേക്കുള്ള എല്ലാ നിലകളിലും, അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാന്മാർ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം; ഒരു ഭാരം ഒരു ചുണ്ടിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ വിശ്രമം കിട്ടുന്നതുപോലെ.
തദ്വത്സര്വമിദം ലോകേ ദുഃഖം ദുഃഖേന ശാമ്യതി । അന്യോന്യാതിശയോപേതാഃ സര്വദാ ഭോഗസംപ്ലവാഃ
അതു പോലെ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ദു:ഖവും മറ്റൊരു ദു:ഖം കൊണ്ടാണ് ശമിക്കുന്നത്; ആനന്ദങ്ങൾ എപ്പോഴും അധികവും മത്സരവും ചേർന്നതായാണ്.
ധര്മക്ഷയാച്ച ദേവാനാം ദിവി ദുഃഖമവസ്ഥിതമ് । നാനായോനിസഹസ്രേഷു സംഭവഃ പുണ്യസംക്ഷയാത്
ധർമ്മം കുറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും സ്വർഗത്തിൽ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു; പുണ്യം തീർന്നപ്പോൾ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ജനനം ഉണ്ടാകും.
രോഗാശ്ച വിവിധാകാരാ ദേവലോകേഽപി സംസ്മൃതാഃ । യജ്ഞസ്യ ഹി ശിരശ്ഛിന്നമശ്വിഭ്യാം സംധിതം പുനഃ
വിവിധരൂപത്തിലുള്ള രോഗങ്ങൾ ദേവലോകത്തിലും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; യജ്ഞത്തിന്റെ തല അശ്വിനികൾ വീണ്ടും ചേർത്തതുപോലെ.
തേന ദോഷേണ യജ്ഞസ്യ ശിരോരോഗഃ സദൈവ ഹി । മാര്തംഡഭാനോഃ കുഷ്ഠം ച വരുണസ്യ ജലോദരമ്
അത് കൊണ്ടാണ് യജ്ഞത്തിന് എപ്പോഴും തലവേദന ഉണ്ടാകുന്നത്; സൂര്യന് കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു, വരുണന് ജലോദരം വരുന്നു.
പൂഷ്ണോദശനവൈകല്യം ഭുജസ്തംഭഃ ശചീപതേഃ । സുമഹാന്ക്ഷയരോഗശ്ച സോമസ്യ പരികീര്തിതഃ
പൂഷന് പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഇന്ദ്രന്റെ കൈകൾ കട്ടിയായി പോയി, സോമന് വലിയ ക്ഷയരോഗം വന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ജ്വരശ്ച സുമഹാനാസീദ്ദക്ഷസ്യാപി പ്രജാപതേഃ । കല്പേകല്പേ ച ദേവാനാം മഹതാമപി സംക്ഷയഃ
ഡക്ഷന്, സൃഷ്ടിയുടെ അധിപന്, വലിയ ജ്വരം ബാധിച്ചു; ഓരോ കാലത്തിലും ദേവന്മാരിൽ പോലും വൻ നഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു.
പരാര്ധദ്വയകാലാംതേ ബ്രഹ്മണശ്ചാപ്യനിത്യതാ । ദക്ഷസ്യ ദുഹിതാം പൌത്രീം ബ്രഹ്മാ കാമിതവാന്പുനഃ
രണ്ടു പരാർദ്ധങ്ങളുടെ അവസാനം ബ്രഹ്മാവിനും നാശം സംഭവിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ഡക്ഷന്റെ കൊച്ചുമകളെ ആഗ്രഹിച്ചു.
ക്രോധേന ച ജയാം ദേവീം യോഗജ്ഞാം ശപ്തവാന്പ്രഭുഃ । കാമക്രോധൌ സ്ഥിതൌ യത്ര തത്ര ദോഷാസ്തദാത്മകാഃ
കോപത്തിൽ പ്രഭു യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ജയാ ദേവിയെ ശപിച്ചു; എവിടെയും കാമവും കോപവും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ദോഷങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടാകും.
ദുഃഖാനി ച സമസ്താനി സംസ്ഥിതാനി ന സംശയഃ । വിശീര്ണജന്മമരണം സര്വാശിത്വം ഹവിര്ഭുജഃ
എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു, സംശയമില്ല; ജനനം-മരണം എന്ന ചക്രം തകർന്നു, ഹവിസുകൾ കഴിക്കുന്നവർ എല്ലാം ആസ്വദിക്കുന്നു.
സ്ത്രീവധഃ കാമസക്തിശ്ച സാരഥ്യം പാംഡവേ ബലേ । രുദ്രേണ ത്രിപുരം ദഗ്ധം ദക്ഷയജ്ഞോ വിനാശിതഃ
സ്ത്രീഹത്യ, കാമാസക്തി, പാണ്ഡവന്റെ യുദ്ധത്തിൽ സാരഥ്യം, രുദ്രൻ ത്രിപുരം ദഹിച്ചത്, ഡക്ഷയജ്ഞം നശിപ്പിച്ചത്—
സ്കംദസ്യ ജന്മ വൈ ശുക്രാത്ക്രീഡാദീനാം സഹസ്രശഃ । ഏവം ത്രയോപി രാഗാദ്യൈര്ദോഷൈര്ദേവാഃ സമന്വിതാഃ
സ്കന്ദന്റെ ജനനം ശുക്രത്തിൽ നിന്ന്, ഇത്തരത്തിലുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ക്രീഡകൾ—ഇങ്ങനെ, മൂന്നു പ്രധാന ദേവന്മാരും കാമം പോലുള്ള ദോഷങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏഭ്യഃ പരഃ പ്രഭുഃ ശാംതഃ പരിപൂര്ണഃ സ മുക്തിദഃ । ഏവമേതജ്ജഗത്സര്വമന്യോന്യാതിശയേ സ്ഥിതമ്
ഇവയെക്കാൾ ഉയർന്നവൻ, സമാധാനവും പൂർണ്ണതയും ഉള്ള, മോക്ഷം നൽകുന്ന പരമപ്രഭു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ പരസ്പരമായ ആധിപത്യമാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
ദുഃഖൈരാകുലിതം ജ്ഞാത്വാ നിര്വേദം പരമം വ്രജേത് । നിര്വേദാച്ച വിരാഗഃ സ്യാദ്വിരാഗാജ്ജ്ഞാനസംഭവഃ
ലോകം ദുഃഖത്തിൽ ആകുലമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒരാൾ പരമവൈരാഗ്യം നേടണം; വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് അസക്തി, അസക്തിയിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകും.
ജ്ഞാനേന തത്പരം ജ്ഞാനം ശിവം മുക്തിമവാപ്നുയാത് । സമസ്തദുഃഖനിര്മുക്ത സ്വസ്ഥാത്മാ സ സുഖീ തദാ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആ പരമജ്ഞാനം, ശിവവും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായത്, നേടാം; എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ആത്മാവ് അപ്പോൾ സ്വസ്ഥമായി സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വജ്ഞഃ പരിപൂര്ണശ്ച മുക്ത ഇത്യഭിധീയതേ । മാതലിരുവാച- ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്ത്വയാ പരിപൃച്ഛിതമ്
എല്ലാം അറിയുന്ന, പൂർണ്ണമായ, മോചിതനായവനെ liberation എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മാതലി പറഞ്ഞു: നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതടുത്തു.
ധര്മാധര്മവിവേകോ ഹി സര്വജ്ഞാനസമുദ്ഭവഃ । ഇംദ്രലോകേ പ്രഗംതവ്യം ദേവരാജസ്യ ശാസനാത്
ധർമ്മവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയുന്നത് എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിനും ഉറവിടമാണ്; ദേവരാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നാം ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോകണം.
യയാതിരുവാച- അസ്മദ്ഭാഗ്യപ്രസംഗേന ഭവതോ ദര്ശനം മമ । സംജാതം ശക്രസംവാഹ ഏതച്ഛ്രേയോ മമാതുലമ്
യയാതി പറഞ്ഞു: എന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്; ശക്രന്റെ സാരഥിയുമായി ഈ കൂടിക്കാഴ്ച എനിക്ക് അതുല്യമായ അനുഗ്രഹമാണ്.
മാനവാ മര്ത്യലോകേ ച പാപം കുര്വംതി ദാരുണമ് । തേഷാം കര്മവിപാകം ച മാതലേ വദ സാംപ്രതമ്
മനുഷ്യർ ഭൂലോകത്തിൽ ഭയാനകമായ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; മാതലി, അവരുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറയൂ.
മാതലിരുവാച- ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി പാപാചാരസ്യ ലക്ഷണമ് । ശ്രുതേ സതി മഹജ്ജ്ഞാനമത്രലോകേ പ്രജായതേ
മാതലി പറഞ്ഞു: കേൾക്കൂ, ഞാൻ പാപപ്രവൃത്തികളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കും; ഇത് കേട്ടാൽ ഈ ലോകത്ത് വലിയ ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകും.
വേദനിംദാം പ്രകുര്വംതി ബ്രഹ്മാചാരസ്യ കുത്സനമ് । മഹാപാതകമേവാപി ജ്ഞാതവ്യം ജ്ഞാനപംഡിതൈഃ
വേദങ്ങളെ അപമാനിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണരുടെ ആചാരങ്ങളെ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ജ്ഞാനമുള്ളവർ ഇതും വലിയ പാപം എന്ന് അറിയണം.
സാധൂനാമപി സര്വേഷാം യഃ പീഡാം ഹി സമാചരേത് । മഹാപാതകമേവാപി പ്രായശ്ചിത്തേ ന ഹി വ്രജേത്
സദാചാരമുള്ളവർക്കും ആരെങ്കിലും ദുഃഖം നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, അതും വലിയ പാപമാണ്; അതിന് പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല.
കുലാചാരം പരിത്യജ്യ അന്യാചാരം വ്രജംതി ച । ഏതച്ച പാതകം ഘോരം കഥിതം കൃത്യവേദിഭിഃ
തന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ആചാരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റുള്ളവയുടെ ആചാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്, കൃത്യങ്ങൾ അറിയുന്നവർ ഭയാനകമായ പാപം എന്ന് പറയുന്നു.
മാതാപിത്രോശ്ച യോ നിംദാം താഡനം ഭഗിനീഷു ച । പിതൃസ്വസൃനിംദനം ച തദേവ പാതകം ധ്രുവമ്
മാതാപിതാക്കളെയും സഹോദരികളെയും, പിതാവിന്റെ സഹോദരിയെയും അപമാനിക്കുകയും അടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ഉറപ്പായും പാപം ചെയ്യുന്നു.
സംപ്രാപ്തേ ശ്രാദ്ധകാലേപി പംചക്രോശാംതരേസ്ഥിതമ് । ജാമാതരം പരിത്യജ്യ തഥാ ച ദുഹിതുഃ സുതമ്
ശ്രാദ്ധകാലം വന്നപ്പോൾ, അഞ്ചു ക്രോഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ, ജാമാതാവിനെയും മകളുടെ മകനെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ,
സ്വസാരം ചൈവ സ്വസ്രീയം പരിത്യജ്യ പ്രവര്തതേ । കാമാത്ക്രോധാദ്ഭയാദ്വാപി അന്യം ഭോജയതേ യദാ
സഹോദരിയെയും അമ്മയുടെ സഹോദരിയെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇച്ഛയോ കോപമോ ഭയമോ കാരണം മറ്റുള്ളവരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കുമ്പോൾ,
പിതരോ നൈവ ഭുംജംതി ദേവാശ്ചൈവ ന ഭുംജതേ । ഏതച്ച പാതകം തസ്യ പിതൃഘാതസമം കൃതമ്
അത്തരം സമയത്ത് പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഭക്ഷണം ലഭിക്കില്ല; ഈ പാപം പിതൃഹത്യക്ക് തുല്യമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
ദാനകാലേപി സംപ്രാപ്തേ ആഗതേ ബ്രാഹ്മണേ കില । ഭൂരിദാനം പരിത്യജ്യ കതിഭ്യോ ഹി പ്രദീയതേ
ദാനം നൽകേണ്ട സമയത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ എത്തിയിട്ടും, ധാരാളം ദാനം ഉപേക്ഷിച്ച് കുറച്ച് ആളുകൾക്ക് മാത്രം നൽകുന്നവൻ,