വിണ്മൂത്രഭക്ഷണാദ്യം ച മോഹാദ്ബാലഃ സമാചരേത് । കൌമാരഃ കര്ണവേധേന മാതാപിത്രോശ്ച താഡനൈഃ
അജ്ഞാനത്താല് കുട്ടി മലമൂത്രം പോലുള്ളവ കഴിക്കാമെന്നു ചെയ്യാം; ബാല്യത്തില് കാത് കുത്തല് നടക്കുന്നു, അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും അടിയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അക്ഷരാധ്യയനാദ്യൈശ്ച ദുഃഖം ഗുര്വാദിശാസനാത് । പ്രമത്തേംദ്രിയവൃത്തേശ്ച കാമരാഗപ്രപീഡിനഃ
അക്ഷരങ്ങള് പഠിക്കേണ്ടതും മറ്റു പഠനങ്ങളുമാണ് ദുഃഖം; ഗുരുക്കന്മാരുടെയും മുതിര്ന്നവരുടെയും നിര്ദ്ദേശങ്ങളും, നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആസക്തികളും വേദനയും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
രോഗാര്ദിതസ്യ സതതം കുതഃ സൌഖ്യം ഹി യൌവനേ । ഈര്ഷ്യാസു മഹദ്ദുഃഖം മോഹാദ്ദുഃഖം പ്രജായതേ
എപ്പോഴും രോഗം ബാധിച്ചിരിക്കുന്ന യുവാവിന് എവിടെ സന്തോഷം? അസൂയയില് നിന്ന് വലിയ ദുഃഖം വരുന്നു, അജ്ഞാനത്തില് നിന്ന് ദുഃഖം ജനിക്കുന്നു.
തത്രസ്യാത്കുപിതസ്യൈവ രാഗോ ദുഃഖായ കേവലമ് । രാത്രൌ ന വിംദതേ നിദ്രാ കാമാഗ്നി പരിഖേദിതഃ
അവിടെ കോപം ഉള്ളവന് ആസക്തി ദുഃഖം മാത്രമേ നല്കൂ; രാത്രിയില് മോഹാഗ്നിയില് പെടുന്നവന് ഉറക്കം കിട്ടുന്നില്ല.
ദിവാ വാപി കുതഃ സൌഖ്യമര്ഥോപാര്ജനചിംതയാ । സ്ത്രീഷ്വായാസിതദേഹസ്യ യേ പുംസഃ ശുക്രബിംദവഃ
പകല്പ്പോലും ധനം സമ്പാദിക്കാനുള്ള ചിന്തയില് മനസ്സ് ബുദ്ധിമുട്ടുമ്പോള് എങ്ങനെയാണ് സന്തോഷം? സ്ത്രീകളില് തളര്ന്ന ശരീരത്തില് നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന പുരുഷബീജബിന്ദുക്കള്—
ന തേ സുഖായ മംതവ്യാഃ സ്വേദജാ ഇവ ബിംദവഃ । കൃമിഭിസ്താഡ്യമാനസ്യ കുഷ്ഠിനഃ പാമരസ്യ ച
അവ സന്തോഷത്തിനുള്ളതല്ല, വിയര്പ്പിന്റെ തുള്ളികള് പോലെയാണ്; പുഴുക്കളാല് പീഡിക്കപ്പെടുന്നവന്, കുഷ്ഠരോഗിയ്ക്ക്, താഴ്ന്ന ജന്മം ഉള്ളവന്—
കംഡൂയനാഗ്നിതാപേന യത്സുഖം സ്ത്രീഷു തദ്വിദുഃ । യാദൃശം മന്യതേ സൌഖ്യമര്ഥോപാര്ജനചിംതയാ
സ്ത്രീകളില് അനുഭവപ്പെടുന്ന ആനന്ദം ചൊറിയുന്ന കാഡിന്റെ ദഹനവേദന പോലെയാണ്; സമ്പാദനചിന്തയില് ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷവും അതുപോലെയാണ്.
താദൃശം സ്ത്രീഷു മംതവ്യമധികം നൈവ വിദ്യതേ । മര്ത്യസ്യ വേദനാ സൈവ യാം വിനാ ചിത്തനിര്വൃതിഃ
സ്ത്രീകളില് ആനന്ദം അങ്ങനെ തന്നെ കരുതണം, അതിനേക്കാള് വലിയതൊന്നുമില്ല; മനസ്സിന് ശാന്തി ഇല്ലാതെ മനുഷ്യന് അനുഭവപ്പെടുന്ന വേദന അതാണ്.
തതോന്യോന്യം പുരാ പ്രാപ്തമംതേ സൈവാന്യഥാ ഭവേത് । തദേവം ജരയാ ഗ്രസ്തമാമയാ വ്യപിനപ്രിയമ്
മുന്നോട്ട് പരസ്പരം ലഭിച്ചിരുന്നത് പിന്നീട് മാറിപ്പോകാം; അതുപോലെ, വയസ്സും രോഗവും പിടിച്ചാല് പ്രിയപ്പെട്ടതും അകലം പിടിക്കും.
അപൂര്വവത്സമാത്മാനം ജരയാ പരിപീഡിതമ് । യഃ പശ്യന്ന വിരജ്യേത കോന്യസ്തസ്മാദചേതനഃ
പുതുമയോടെ ആയിരുന്ന സ്വയം ഇപ്പോള് വയസ്സിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ടില് കിടക്കുന്നത് കാണുമ്പോള് ആരാണ് വിരക്തനാകാതിരിക്കുക, വിവേകമില്ലാത്തവന് ഒഴികെ?
ജരാഭിഭൂതോപി ജംതുഃ പത്നീപുത്രാദിബാംധവൈഃ । അശക്തത്വാദ്ദുരാചാരൈര്ഭൃത്യൈശ്ച പരിഭൂയതേ
വയസ്സിന്റെ ബാധയേറ്റവന് ഭാര്യയുടെയും മകനുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും അവഹേളനവും, ദുഷ്ടഭൃത്യന്മാരുടെ നിന്ദയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ന ധര്മമര്ഥം കാമം ച മോക്ഷം ച ജരയായുതഃ । ശക്തഃ സാധയിതും തസ്മാദ്യുവാ ധര്മം സമാചരേത്
വയസ്സായവന് ധര്മ്മം, സമ്പത്ത്, ആസക്തി, മോക്ഷം എന്നിവ നേടാന് കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് യുവാവായിരിക്കുമ്പോള് ധര്മ്മം ആചരിക്കണം.
വാതപിത്തകഫാദീനാം വൈഷമ്യം വ്യാധിരുച്യതേ । വാതാദീനാം സമൂഹേന ദേഹോയം പരികീര്തിതഃ
വായു, പിത്തം, കഫം എന്നിവയുടെ അസമത്വം രോഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്; ഈ ശരീരം വായു മുതലായവയുടെ കൂട്ടായ്മയാണെന്ന് പറയുന്നു.
തസ്മാദ്വ്യാധിമയം ജ്ഞേയം ശരീരമിദമാത്മനഃ । വാതാദ്യവ്യതിരിക്തത്വാദ്വ്യാധീനാം പംജരസ്യ ച
അതിനാല് ഈ ശരീരം രോഗഭരിതമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; വായു മുതലായവയിലും രോഗങ്ങളുടെ പഞ്ചരയിലും നിന്ന് വേറെയല്ല.
രോഗൈര്നാനാവിധൈര്യാതി ദേഹീ ദുഃഖാന്യനേകധാ । താനി ച സ്വാത്മവേദ്യാനി കിമന്യത്കഥയാമ്യഹമ്
നാനാവിധ രോഗങ്ങള് ബാധിച്ച്, ശരീരധാരി പലവിധ ദുഃഖങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം സ്വയം അറിയാവുന്നതാണ്—ഇനി ഞാന് എന്ത് പറയണം?
ഏകോത്തരം മൃത്യുശതമസ്മിന്ദേഹേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । തത്രൈകഃ കാലസംയുക്തഃ ശേഷാശ്ചാഗംതവഃ സ്മൃതാഃ
ഈ ശരീരത്തില് നൂറൊന്ന് മരണം സ്ഥാപിതമാണ്; അതില് ഒന്ന് കാലംകൂടിയതാണ്, ശേഷമുള്ളവ അനുഭവവശാലാണെന്ന് പറയുന്നു.
യേ ത്വിഹാഗംതവഃ പ്രോക്താസ്തേ പ്രശാമ്യംതി ഭേഷജൈഃ । ജപഹോമപ്രദാനൈശ്ച കാലമൃത്യുര്ന ശാമ്യതി
ഇവിടെ പറഞ്ഞ രോഗങ്ങൾ മരുന്നുകൾകൊണ്ടും ജപം, ഹോമം, ദാനം എന്നിവകൊണ്ടും ശമിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; പക്ഷേ, കാലമൃത്യുവിനെ ഇതൊന്നും തടയാൻ കഴിയില്ല.
യദി വാപമൃത്യുര്ന സ്യാദ്വിഷാസ്വാദാദശംകിതഃ । ന ചാത്തി പുരുഷസ്തസ്മാദപമൃത്യോര്ബിഭേതി സഃ
അകാലമൃത്യു എന്നതില്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, വിഷം പോലുള്ളവ കഴിക്കുമ്പോൾ ആളുകൾ ഭയപ്പെടുകയോ അതിന് വിട്ടുനിൽക്കുകയോ ചെയ്യില്ലായിരുന്നു.
വിവിധാ വ്യാധയസ്തത്ര സര്പാദ്യാഃ പ്രാണിനസ്തഥാ । വിഷാണി ചാഭിചാരാശ്ച മൃത്യോര്ദ്വാരാണി ദേഹിനാമ്
വിവിധ രോഗങ്ങളും, പാമ്പുകൾ പോലുള്ള ജീവികളും, വിഷങ്ങളും, മായാജാലങ്ങളും — ഇവയെല്ലാം ശരീരധാരികൾക്ക് മരണത്തിലേക്കുള്ള വാതിലുകളാണ്.
പീഡിതം സര്വരോഗാദ്യൈരപി ധന്വംതരിഃ സ്വയമ് । സ്വസ്ഥീകര്തും ന ശക്നോതി കാലപ്രാപ്തം ന ചാന്യഥാ
എല്ലാ രോഗങ്ങൾകൊണ്ടും പീഡിക്കപ്പെടുന്നവനെ പോലും ധന്വന്തരി സ്വയം സുഖം വരുത്താൻ കഴിയില്ല, കാരണം കാലം എത്തിയാൽ അതിന് മറുപടി ഇല്ല.
നൌഷധം ന തപോ ദാനം ന മാതാ ന ച ബാംധവാഃ । ശക്നുവംതി പരിത്രാതും നരം കാലേന പീഡിതമ്
മരുന്നോ, തപസ്സോ, ദാനമോ, അമ്മയോ ബന്ധുക്കളോ — ആരാലും കാലത്തിന്റെ ബാധയേറ്റ മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
രസായന തപോ ജാപ്യയോഗസിദ്ധൈര്മഹാത്മഭിഃ । അവാംതരിതശാംതിഃ സ്യാത്കാലമൃത്യുമവാപ്നുയാത്
രസായനം, തപസ്സു, ജപം, യോഗസിദ്ധികൾ എന്നിവ മഹാത്മാക്കൾ ചെയ്താലും, അതിലൂടെ താൽക്കാലികമായ ആശ്വാസം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; കാലമൃത്യു എങ്കിലും സംഭവിക്കും.
ജായതേ യോനികീടേഷു മൃതഃ കര്മവശാത്പുനഃ । ദേഹഭേദേന യഃ പശ്യേദ്വിയോഗം കര്മസംക്ഷയാത്
മരിച്ചവൻ തന്റെ കർമ്മം അനുസരിച്ച് കീടാദികളായ യോനികളിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; കർമ്മം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ശരീരം മാറുമ്പോൾ, അവൻ വേർപാട് അനുഭവിക്കുന്നു.
മരണം തദ്വിനിര്ദിഷ്ടം ന നാശഃ പരമാര്ഥതഃ । മഹാതമഃ പ്രവിഷ്ടസ്യ ഛിദ്യമാനേഷു മര്മസു
മരണം എന്ന് പറയുന്നത് അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നതു മാത്രമാണ്; യാഥാർത്ഥത്തിൽ, പ്രധാനമാർമ്മങ്ങൾ മുറിച്ചുപോയാലും, ആഴത്തിലുള്ള ഇരുണ്ടതിൽ കടന്നാലും, നശനം സംഭവിക്കുന്നില്ല.
യദ്ദുഃഖം മരണേ ജംതോര്ന തസ്യേഹോപമാ ക്വചിത് । ഹാ താത മാതഃ കാംതേതി ക്രംദത്യേവം സുദുഃഖിതഃ
മരണസമയത്ത് ജീവിക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന ദുഃഖത്തിന് സമം മറ്റൊന്നുമില്ല; അപ്പോഴവൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ 'അയ്യോ അച്ഛാ! അമ്മേ! പ്രിയതമേ!' എന്ന് വിളിച്ചില്ക്കുന്നു.
മംഡൂക ഇവ സര്പേണ ഗ്രസ്യതേ മൃത്യുനാ ജഗത് । ബാംധവൈഃ സ പരിത്യക്തഃ പ്രിയൈശ്ച പരിവാരിതഃ
പാമ്പ് ആമയെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ, ലോകം മരണത്തിൽ പിടിയിലാവുന്നു; ബന്ധുക്കൾ വിട്ടുപോകുമ്പോഴും, പ്രിയപ്പെട്ടവർ ചുറ്റുമുണ്ട്.
നിഃശ്വസന്ദീര്ഘമുഷ്ണം ച മുഖേന പരിശുഷ്യതാ । ഖട്വായാം പരിവൃത്തോ ഹി മുഹ്യതേ ച മുഹുര്മുഹുഃ
വായിൽ ഉണങ്ങിയ അവൻ ചൂടുള്ള നീണ്ട ശ്വാസം വിടുന്നു; കിടക്കയിൽ കിടന്ന് ഇടതോറും തിരിഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
സംമൂഢഃ ക്ഷിപതേത്യര്ഥം ഹസ്തപാദാവിതസ്തതഃ । ഖട്വാതോ വാംഛതേ ഭൂമിം ഭൂമേഃ ഖട്വാം പുനര്മഹീമ്
മനസ്സു മങ്ങിയ അവൻ കൈകാലുകൾ അർത്ഥമില്ലാതെ ഇളക്കുന്നു; കിടക്കയിൽ നിന്ന് നിലത്തേക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, നിലത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും കിടക്കയിലേക്കും മോഹിക്കുന്നു.
വിവശസ്ത്യക്തലജ്ജശ്ച മൂത്രവിഷ്ഠാനുലേപിതഃ । യാചമാനശ്ച സലിലം ശുഷ്കകംഠോഷ്ഠതാലുകഃ
അവശനായ്, ലജ്ജയില്ലാതെ, മൂത്രവും മലവും പുരണ്ട അവൻ, വായും നാവും തൊണ്ടയും ഉണങ്ങി വെള്ളം തേടുന്നു.
ചിംതയാനഃ സ്വവിത്താനി കസ്യൈതാനി മൃതേ മയി । യമദൂതൈര്നീയമാനഃ കാലപാശേന കര്ഷിതഃ
'ഞാൻ മരിച്ചാൽ ഈ സമ്പത്ത് ആരുടേതാകും?' എന്ന ചിന്തയിൽ മുങ്ങി, യമദൂതന്മാർ കാലത്തിന്റെ കയറിൽ പിടിച്ച് അവനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.