ന ലഭാമ്യഹമേവാപി വാസസ്ഥാനം സുഖം ശുഭേ । ഭര്ത്സയംതി ച മാം ലോകാഃ പുംശ്ചലീയം സമാഗതാ
എനിക്ക് എവിടെയും സുഖകരമായ താമസസ്ഥലം കിട്ടുന്നില്ല, ശ്രേയസ്സ്; ആളുകൾ എന്നെ അപമാനിച്ച്, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം ചേർന്ന ഒരു പാപിനിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
അടമാനാ ഗതാ ദേശാത്കുലമാനേന വര്ജിതാ । ദേശേ ഗുര്ജരകേ പുണ്യേ സൌരാഷ്ട്രേ ശിവമംദിരേ
അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, കുടുംബമാനത്തെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഞാൻ ദേശം വിട്ടു; ഗുര്ജരനാടിലും, സൗരാഷ്ട്രത്തിലും, ശിവക്ഷേത്രത്തിലും—
വനസ്ഥലേതി വിഖ്യാതം നഗരം വൃദ്ധിസംകുലമ് । അതീവ പീഡിതാ ദേവി ക്ഷുധയാഹം തദാ ശൃണു
വനസ്ഥലി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ, സമൃദ്ധിയുള്ള ഒരു നഗരം അവിടെ ഉണ്ട്; അതിൽ, ദേവി, ഞാൻ അത്യന്തം വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ടു, കേൾക്കൂ.
കര്പരം ഹി കരേ ഗൃഹ്യ ഭിക്ഷാര്ഥമുപചക്രമേ । ഗൃഹിണാം ദ്വാരദേശേഷു പ്രവിശാമി സുദുഃഖിതാ
കൈയിൽ ഒരു മൺപാത്രം പിടിച്ച് ഭിക്ഷ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി; വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, വീട്ടമ്മമാരുടെ വാതിൽക്കൽ ഞാൻ കടന്നു.
മമ രൂപം വിപശ്യംതി ലോകാഃ കുത്സംതി ഭാമിനി । ന ദദംതേ ച മേ ഭിക്ഷാം പാപാ ചേയം സമാഗതാ
എന്റെ രൂപം കണ്ടു, ഭാമിനി, ആളുകൾ എന്നെ നിന്ദിച്ചു; അവർ എനിക്ക് ഭിക്ഷയും കൊടുക്കുന്നില്ല—ഈ പാപം എന്നെ പിടിച്ചു.
ഏവം ദുഃഖസമാഹാരാ ദാരിദ്ര്യപരിപീഡിതാ । അടംത്യാ ച മയാ ദൃഷ്ടം ഗൃഹമേകമനുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ ദുഃഖവും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഞാൻ അലഞ്ഞു നടന്നപ്പോൾ, ഒരു അതുല്യമായ നല്ല വീട് കണ്ടു.
തുംഗപ്രാകാരസംവേഷ്ടം വേദശാലാസമന്വിതമ് । വേദധ്വനിസമാകീര്ണം ബഹുവിപ്രസമാകുലമ്
ഉയർന്ന മതിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വേദപാഠശാലകളും, വേദധ്വനികളാൽ നിറഞ്ഞു, അനേകം പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയ ഒരു ഭവനമായിരുന്നു.
ധനധാന്യസമാകീര്ണം ദാസീദാസൈരലംകൃതമ് । പ്രവിവേശ ഗൃഹം രമ്യം ലക്ഷ്മീമുദിതമേവ തത്
അവിടെ ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധിയായി, ദാസീദാസന്മാർ അലങ്കരിച്ചും, ഐശ്വര്യപ്രകാശം നിറഞ്ഞ ആ മനോഹരമായ വീട്ടിലേക്കാണ് അവൻ കടന്നത്.
തദ്ഗൃഹം സര്വതോഭദ്രം തസ്യൈവ ശിവശര്മണഃ । ഭിക്ഷാം ദേഹീത്യുവാചാഥ സുദേവാ ദുഃഖപീഡിതാ
ആ വീടു എല്ലാതരത്തിലും ശുഭമായതും ശിവശർമനു മാത്രം സ്വത്തുമായതുമായിരുന്നു. അവിടെ ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്ന സുദേവ പറഞ്ഞു: 'ഭിക്ഷേടു തരിക.'
ശിവശര്മാഥ ശുശ്രാവ ഭിക്ഷാശബ്ദം ദ്വിജോത്തമഃ । മംഗലാം നാമ വൈ ഭാര്യാം ലക്ഷ്മീരൂപാം വരാനനാമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ശിവശർമ ഭിക്ഷയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു. അവന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് മംഗളാ, ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയുള്ള സൗന്ദര്യവും മനോഹരമായ മുഖവും അവള്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
താം ഹസന്പ്രാഹ ധര്മാത്മാ ശിവശര്മാ മഹാമതിഃ । ഇയം ഹി ദുര്ബലാ പ്രാപ്താ ഭിക്ഷാര്ഥം ദ്വാരമാഗതാ
പുണ്യാത്മാവും ധീരനുമായ ശിവശർമ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുർബലയായ സ്ത്രീ ഭിക്ഷയ്ക്കായി വാതിലിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സമാഹൂയ പ്രിയേ ചൈനാം ദേഹി ത്വം ഭോജനം ശുഭേ । കൃപയാ പരയാവിഷ്ടാ ജ്ഞാത്വാ മാം തു സമാഗതാമ്
'പ്രിയേ, അവളെ അകത്തേക്ക് വിളിച്ച് നല്ല ഭക്ഷണം കൊടുക്കൂ, ശുഭേ. അവൾ നമ്മളെ സമീപിച്ചുവെന്നറിഞ്ഞ്, വലിയ കാരുണ്യത്തോടെ പെരുമാറണം.'
പ്രോവാച മംഗലാ കാംതം ദാസ്യാമി പ്രിയ ഭോജനമ് । ഏവമുക്ത്വാ ച ഭര്താരം മംഗലാ മംഗലാന്വിതാ
മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയനേ, ഞാൻ അവള്ക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കാം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മംഗളപൂർണയായ മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് അകന്നു.
പുനര്മാം ഭോജയാമാസ മിഷ്ടാന്നേന സുദുര്ബലാമ് । മാമുവാച സ ധര്മാത്മാ ശിവശര്മാ മഹാമുനിഃ
പിന്നെയും അത്യന്തം ദുർബലയായ എന്നെ രുചികരമായ ഭക്ഷണത്തോടെ പരിപാലിച്ചു. പിന്നെ ആ ധർമ്മാത്മാവായ ശിവശർമ എന്നോട് പറഞ്ഞു—
കാ ത്വമത്ര സമായാതാ കസ്യ വാ ഭ്രമസേ ജഗത് । കേന കാര്യേണ സര്വത്ര കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ
'നീ ആരാണ്, ഇവിടെ വന്നത് എന്തിന്? ആര്ക്ക് വേണ്ടി ലോകം ചുറ്റുന്നു? എന്ത് ആവശ്യത്തിനാണ് നീ വന്നത്? എല്ലാം എനിക്കു തുറന്നു പറയൂ.'
ഏവമാകര്ണ്യ തദ്വാക്യം ഭര്തുശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । സ്വരേണ ലക്ഷിതഃ കാംതോ മയാ വൈ പാപയാ തദാ
ഭർത്താവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പാപിനിയായ ഞാൻ അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അവളുടെ ശബ്ദം കേട്ട് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വ്രീഡയാധോമുഖീജാതാ ദൃഷ്ടോ ഭര്താ യദാ മയാ । മംഗലാ ചാരുസര്വാംഗീ ഭര്താരമിദമബ്രവീത്
ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ലജ്ജയിൽ ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞു. അതേസമയം, സുന്ദരമായ അവയവങ്ങളുള്ള മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു:
കാ ചേയം ഹി സമാചക്ഷ്വ ത്വാം ദൃഷ്ട്വാ ഹി വിലജ്ജതി । കഥയസ്വ പ്രസാദേന കാ ച ഏഷാ ഭവിഷ്യതി
'ഇവൾ ആരാണ് എന്ന് പറയൂ. നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ലജ്ജിച്ചു. ദയവായി പറഞ്ഞ് അറിയിക്കൂ, ഇവൾ ആരാണ്, ആരായി മാറും എന്നും.'
ശിവശര്മോവാച-। മംഗലേ ശ്രൂയതാം വാക്യം യദി പൃച്ഛസി സാംപ്രതമ് । യദര്ഥം ഹി ത്വയാ പൃഷ്ടം തന്നിബോധ വരാനനേ
ശിവശർമ പറഞ്ഞു: 'മംഗളേ, നീ ഇപ്പോൾ ചോദിച്ചതിനാൽ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. നീ ചോദിച്ചതെന്താണോ, അതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കൂ, മനോഹരമുഖിയേ.'
ഇയം ഹി സാംപ്രതം പ്രാപ്താ വരാകീ ഭിക്ഷുരൂപിണീ । വസുദത്തസ്യ വിപ്രസ്യ സുതേയം ചാരുലോചനേ
'ഇപ്പോൾ ഭിക്ഷുക്കളുടെ രൂപത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഈ ദരിദ്ര സ്ത്രീ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, വസുദത്തൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ മകളാണ്.'
സുദേവാ നാമ ഭദ്രേയം മമ ജായാ പ്രിയാ സദാ । കേനാപി കാരണേനൈവ ദേശം ത്യക്ത്വാ സമാഗതാ
'സുദേവയാണ് ഇവളുടെ പേര്, സ്നേഹമുള്ളവളേ. ഇവൾ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രിയഭാര്യയാണ്. ഏതോ കാരണത്താൽ വീട്ടുവിട്ട് ഇവൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
മമദുഃഖേന ദഗ്ധേയം വിയോഗേന വരാനനേ । മാം ജ്ഞാത്വാ തു സമായാതാ ഭിക്ഷുരൂപേണ തേ ഗൃഹമ്
'എന്റെ ദുഃഖത്താൽ, വേർപാടിന്റെ വേദനകൊണ്ട്, മനോഹരമുഖിയേ, ഇവൾ ഭിക്ഷുക്കളുടെ വേഷത്തിൽ നിന്നെ കണ്ടു മനസ്സിലാക്കി, നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് വന്നു.'
ഏവം ജ്ഞാത്വാ ത്വയാ ഭദ്രേ ആതിഥ്യം പരിശോഭിതമ് । കര്ത്തവ്യം ന ച സംദേഹ ഇച്ഛംത്യാ മമ സുപ്രിയമ്
'ഇത് മനസ്സിലാക്കി, സ്നേഹമുള്ളവളേ, നീ ഇവളെ ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കണം. സംശയമില്ലാതെ, ഇവൾ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, അതിനാൽ അവളുടെ ഇഷ്ടം നിറവേറ്റണം.'
ഭര്തുര്വാക്യം നിശമ്യൈവ മംഗലാ പതിദേവതാ । ഹര്ഷേണ മഹതാവിഷ്ടാ സ്വയമേവ സുമംഗലാ
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മംഗളാ, ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞവളായി, വലിയ സന്തോഷത്തിൽ മുങ്ങി, സ്വയം സുമംഗളിയായിത്തീർന്നു.
സ്നാനാച്ഛാദന ഭോജ്യം ച മമ ചക്രേ വരാനനേ । രത്നകാംചനയുക്തൈശ്ചാഭരണൈശ്ച പതിവ്രതാ
സുന്ദരമുഖിയേ, ഭക്തിയോടെ ഉള്ള ഭാര്യ എനിക്ക് സ്നാനം, വസ്ത്രം, ഭക്ഷണം എന്നിവയും, രത്നങ്ങളും പൊന്നും ചേർത്ത അലങ്കാരങ്ങളും ഒരുക്കി തന്നു.
അഹം ഹി ഭൂഷിതാ ഭദ്രേ തയൈവ പതികാമ്യയാ । തയാഹം ഭൂഷിതാ ദേവി മാനസ്നാനൈശ്ച ഭോജനൈഃ
മംഗളമായവളേ, ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച അവൾ എന്നെ അലങ്കാരങ്ങൾകൊണ്ടും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയുള്ള സ്നാനവും ഭക്ഷണവുംകൊണ്ടും അലങ്കരിച്ചു.
ഭര്ത്രാഹം മാനിതാ ദേവി ജാതം ദുഃഖമനംതകമ് । മമോരസി മഹാതീവ്രം സര്വപ്രാണവിനാശനമ്
ദേവിയേ, ഭർത്താവ് എന്നെ ആദരിച്ചെങ്കിലും, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അതികഠിനമായ, ജീവൻ തന്നെ നഷ്ടമാകുന്ന തരത്തിലുള്ള ദു:ഖം ഉദിച്ചുവന്നു.
തസ്യാ മാനോ മയാ ദൃഷ്ടോ ദുഃഖമാത്മഗതം തഥാ । ചിംതാ മേ ദാരുണാ ജാതാ യയാ പ്രാണാ വ്രജംതി മേ
അവളുടെ അഹങ്കാരം ഞാൻ കണ്ടു, അതുപോലെ തന്നെ എന്റെ ഉള്ളിൽ ദു:ഖവും. അതിനാൽ എന്റെ മനസ്സിൽ ഭയങ്കരമായ ഉത്കണ്ഠ പിറന്നു, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ജീവൻ വിട്ടുപോകാൻ തുടങ്ങി.
കദാപി വചനം ദത്തം ന മയാ പാപയാ ശുഭമ് । അസ്യൈവ വിപ്രവര്യസ്യ ആചരംത്യാ ച ദുഷ്കൃതമ്
പാപിനിയായ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഈ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനു നല്ല വാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല, നല്ല പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തിട്ടില്ല.
പാദപ്രക്ഷാലനം നൈവ അംഗസംവാഹനം നഹി । ഏകാംതം ന മയാ ദത്തം തസ്യൈവ ഹി മഹാത്മനഃ
അവൻ്റെ കാലുകൾ കഴുകിയതുമില്ല, ശരീരം മസാജ് ചെയ്തതുമില്ല, ആ മഹാത്മാവിന് ഒരിക്കൽ പോലും ഞാൻ എന്റെ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധ നൽകിയതുമില്ല.