ദശാബ്ദാശ്ച ഗതാ യാവത്താവദ്വൃദ്ധിമവാപ്തവാന് । പശ്ചാജ്ജജ്ഞേ മഹാതേജാഃ കംസോഭൂത്സ മഹാബലഃ
പത്ത് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ വളർച്ച നേടി; പിന്നീടാണ് മഹാതേജസ്സും ശക്തിയുമുള്ള കംസൻ ജനിച്ചത്.
യേന സംത്രാസിതാ ലോകാസ്ത്രൈലോക്യസ്യ നിവാസിനഃ । യോ ഹതോ വാസുദേവേന ഗതോ മോക്ഷം ന സംശയഃ
അവനാൽ ലോകങ്ങളും മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജീവികളും ഭയപ്പെട്ടു; വാസുദേവൻ അവനെ കൊല്ലുകയും അവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു, സംശയമില്ല.
ഏവം ശ്രുതം മയാ കാംത ഭവിഷ്യം തു ഭവിഷ്യതി । പുരാണേഷ്വേവ സര്വേഷു നിശ്ചിതം കഥിതം തവ
പ്രിയേ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഭാവിയിൽ അങ്ങനെ തന്നെയാകും. എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും ഇത് ഉറപ്പായി നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പിതൃഗേഹേസ്ഥിതാ കന്യാ നാശമേവം പ്രയാതി സാ । ഗൃഹാവാസായ മേ കാംത കന്യാ മോഹം ന കാരയേത്
പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ കഴിയുന്ന പെൺകുട്ടിക്ക് ഇങ്ങനെ നാശം വരും; പ്രിയേ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിൽ പെൺകുട്ടികൾ നിന്നെ ഭ്രമിപ്പിക്കരുത്.
ഇമാം ദുഷ്ടാം മഹാപാപാം പരിത്യജ്യ സ്ഥിരോ ഭവ । പ്രാപ്തവ്യം തു മഹാപാപം ദുഃഖം ദാരുണമേവ ച
ഈ ദുഷ്ടയും മഹാപാപിനിയുമായ സ്ത്രീയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം; ഇല്ലെങ്കിൽ മഹാപാപവും ഭയങ്കരമായ ദുഃഖവും നേരിടേണ്ടിവരും.
ലോകേ ശ്രേയഃകരം കാംത തദ്ഭുംക്ഷ്വ ത്വം മയാ സഹ । ശൂകര്യുവാച- ഏതദ്വാക്യം സുമംത്രം തു ശ്രുത്വാ സ ഹി ദ്വിജോത്തമഃ
ലോകത്തിൽ നല്ലതായതെല്ലാം നീ എന്നോടൊപ്പം അനുഭവിക്കണം, പ്രിയേ; ശൂകരൻ പറഞ്ഞു—
ത്യാഗേ മതിം ചകാരാസൌ സമാഹൂതാ ഹ്യഹം തദാ । സകലം വസ്ത്രശൃംഗാരം മമ ദത്തം ശുഭേ ശൃണു
ഈ നല്ല ഉപദേശം കേട്ടശേഷം, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ മനസ്സിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു; അപ്പോഴാണ് എന്നെ വിളിച്ച്, എന്റെ വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും എല്ലാം നൽകിയതും. ശ്രേയസ്സ്, കേൾക്കൂ.
തവൈവ ദുര്നയൈര്വിപ്രഃ ശിവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । ഗതോ വൈ മതിമാന്ദുഷ്ടേ കുലദുഷ്ടപ്രചാരിണി
നിന്റെ ദുഷ്ടമായ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ്, കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ദുഷ്ടേ, ബുദ്ധിമാൻ ബ്രാഹ്മണൻ ശിവശർമൻ പോയത്.
യത്ര തേ തിഷ്ഠതേ ഭര്താ തത്ര ഗച്ഛ ന സംശയഃ । തവ യദ്രോചതേ സ്ഥാനം യഥാദിഷ്ടം തഥാ കുരു
നിന്റെ ഭർത്താവ് എവിടെയാണോ താമസിക്കുന്നത്, അവിടെ നീ പോകണം, സംശയമില്ല; നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള സ്ഥലത്ത്, നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ചെയ്യുക.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാഭാഗേ പിതൃമാതൃകുടുംബകൈഃ । പരിത്യക്താ ഗതാ ശീഘ്രം നിര്ലജ്ജാഹം വരാനനേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാഭാഗേ, അച്ഛനും അമ്മയും കുടുംബവും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; ലജ്ജയില്ലാതെ ഞാൻ വേഗത്തിൽ പോയി, മനോഹരമുഖിയേ.
ന ലഭാമ്യഹമേവാപി വാസസ്ഥാനം സുഖം ശുഭേ । ഭര്ത്സയംതി ച മാം ലോകാഃ പുംശ്ചലീയം സമാഗതാ
എനിക്ക് എവിടെയും സുഖകരമായ താമസസ്ഥലം കിട്ടുന്നില്ല, ശ്രേയസ്സ്; ആളുകൾ എന്നെ അപമാനിച്ച്, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം ചേർന്ന ഒരു പാപിനിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
അടമാനാ ഗതാ ദേശാത്കുലമാനേന വര്ജിതാ । ദേശേ ഗുര്ജരകേ പുണ്യേ സൌരാഷ്ട്രേ ശിവമംദിരേ
അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, കുടുംബമാനത്തെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഞാൻ ദേശം വിട്ടു; ഗുര്ജരനാടിലും, സൗരാഷ്ട്രത്തിലും, ശിവക്ഷേത്രത്തിലും—
വനസ്ഥലേതി വിഖ്യാതം നഗരം വൃദ്ധിസംകുലമ് । അതീവ പീഡിതാ ദേവി ക്ഷുധയാഹം തദാ ശൃണു
വനസ്ഥലി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ, സമൃദ്ധിയുള്ള ഒരു നഗരം അവിടെ ഉണ്ട്; അതിൽ, ദേവി, ഞാൻ അത്യന്തം വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ടു, കേൾക്കൂ.
കര്പരം ഹി കരേ ഗൃഹ്യ ഭിക്ഷാര്ഥമുപചക്രമേ । ഗൃഹിണാം ദ്വാരദേശേഷു പ്രവിശാമി സുദുഃഖിതാ
കൈയിൽ ഒരു മൺപാത്രം പിടിച്ച് ഭിക്ഷ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി; വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, വീട്ടമ്മമാരുടെ വാതിൽക്കൽ ഞാൻ കടന്നു.
മമ രൂപം വിപശ്യംതി ലോകാഃ കുത്സംതി ഭാമിനി । ന ദദംതേ ച മേ ഭിക്ഷാം പാപാ ചേയം സമാഗതാ
എന്റെ രൂപം കണ്ടു, ഭാമിനി, ആളുകൾ എന്നെ നിന്ദിച്ചു; അവർ എനിക്ക് ഭിക്ഷയും കൊടുക്കുന്നില്ല—ഈ പാപം എന്നെ പിടിച്ചു.
ഏവം ദുഃഖസമാഹാരാ ദാരിദ്ര്യപരിപീഡിതാ । അടംത്യാ ച മയാ ദൃഷ്ടം ഗൃഹമേകമനുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ ദുഃഖവും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഞാൻ അലഞ്ഞു നടന്നപ്പോൾ, ഒരു അതുല്യമായ നല്ല വീട് കണ്ടു.
തുംഗപ്രാകാരസംവേഷ്ടം വേദശാലാസമന്വിതമ് । വേദധ്വനിസമാകീര്ണം ബഹുവിപ്രസമാകുലമ്
ഉയർന്ന മതിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വേദപാഠശാലകളും, വേദധ്വനികളാൽ നിറഞ്ഞു, അനേകം പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയ ഒരു ഭവനമായിരുന്നു.
ധനധാന്യസമാകീര്ണം ദാസീദാസൈരലംകൃതമ് । പ്രവിവേശ ഗൃഹം രമ്യം ലക്ഷ്മീമുദിതമേവ തത്
അവിടെ ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധിയായി, ദാസീദാസന്മാർ അലങ്കരിച്ചും, ഐശ്വര്യപ്രകാശം നിറഞ്ഞ ആ മനോഹരമായ വീട്ടിലേക്കാണ് അവൻ കടന്നത്.
തദ്ഗൃഹം സര്വതോഭദ്രം തസ്യൈവ ശിവശര്മണഃ । ഭിക്ഷാം ദേഹീത്യുവാചാഥ സുദേവാ ദുഃഖപീഡിതാ
ആ വീടു എല്ലാതരത്തിലും ശുഭമായതും ശിവശർമനു മാത്രം സ്വത്തുമായതുമായിരുന്നു. അവിടെ ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്ന സുദേവ പറഞ്ഞു: 'ഭിക്ഷേടു തരിക.'
ശിവശര്മാഥ ശുശ്രാവ ഭിക്ഷാശബ്ദം ദ്വിജോത്തമഃ । മംഗലാം നാമ വൈ ഭാര്യാം ലക്ഷ്മീരൂപാം വരാനനാമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ശിവശർമ ഭിക്ഷയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു. അവന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് മംഗളാ, ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയുള്ള സൗന്ദര്യവും മനോഹരമായ മുഖവും അവള്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
താം ഹസന്പ്രാഹ ധര്മാത്മാ ശിവശര്മാ മഹാമതിഃ । ഇയം ഹി ദുര്ബലാ പ്രാപ്താ ഭിക്ഷാര്ഥം ദ്വാരമാഗതാ
പുണ്യാത്മാവും ധീരനുമായ ശിവശർമ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുർബലയായ സ്ത്രീ ഭിക്ഷയ്ക്കായി വാതിലിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സമാഹൂയ പ്രിയേ ചൈനാം ദേഹി ത്വം ഭോജനം ശുഭേ । കൃപയാ പരയാവിഷ്ടാ ജ്ഞാത്വാ മാം തു സമാഗതാമ്
'പ്രിയേ, അവളെ അകത്തേക്ക് വിളിച്ച് നല്ല ഭക്ഷണം കൊടുക്കൂ, ശുഭേ. അവൾ നമ്മളെ സമീപിച്ചുവെന്നറിഞ്ഞ്, വലിയ കാരുണ്യത്തോടെ പെരുമാറണം.'
പ്രോവാച മംഗലാ കാംതം ദാസ്യാമി പ്രിയ ഭോജനമ് । ഏവമുക്ത്വാ ച ഭര്താരം മംഗലാ മംഗലാന്വിതാ
മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയനേ, ഞാൻ അവള്ക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കാം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മംഗളപൂർണയായ മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് അകന്നു.
പുനര്മാം ഭോജയാമാസ മിഷ്ടാന്നേന സുദുര്ബലാമ് । മാമുവാച സ ധര്മാത്മാ ശിവശര്മാ മഹാമുനിഃ
പിന്നെയും അത്യന്തം ദുർബലയായ എന്നെ രുചികരമായ ഭക്ഷണത്തോടെ പരിപാലിച്ചു. പിന്നെ ആ ധർമ്മാത്മാവായ ശിവശർമ എന്നോട് പറഞ്ഞു—
കാ ത്വമത്ര സമായാതാ കസ്യ വാ ഭ്രമസേ ജഗത് । കേന കാര്യേണ സര്വത്ര കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ
'നീ ആരാണ്, ഇവിടെ വന്നത് എന്തിന്? ആര്ക്ക് വേണ്ടി ലോകം ചുറ്റുന്നു? എന്ത് ആവശ്യത്തിനാണ് നീ വന്നത്? എല്ലാം എനിക്കു തുറന്നു പറയൂ.'
ഏവമാകര്ണ്യ തദ്വാക്യം ഭര്തുശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । സ്വരേണ ലക്ഷിതഃ കാംതോ മയാ വൈ പാപയാ തദാ
ഭർത്താവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പാപിനിയായ ഞാൻ അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അവളുടെ ശബ്ദം കേട്ട് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വ്രീഡയാധോമുഖീജാതാ ദൃഷ്ടോ ഭര്താ യദാ മയാ । മംഗലാ ചാരുസര്വാംഗീ ഭര്താരമിദമബ്രവീത്
ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ലജ്ജയിൽ ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞു. അതേസമയം, സുന്ദരമായ അവയവങ്ങളുള്ള മംഗളാ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു:
കാ ചേയം ഹി സമാചക്ഷ്വ ത്വാം ദൃഷ്ട്വാ ഹി വിലജ്ജതി । കഥയസ്വ പ്രസാദേന കാ ച ഏഷാ ഭവിഷ്യതി
'ഇവൾ ആരാണ് എന്ന് പറയൂ. നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ലജ്ജിച്ചു. ദയവായി പറഞ്ഞ് അറിയിക്കൂ, ഇവൾ ആരാണ്, ആരായി മാറും എന്നും.'
ശിവശര്മോവാച-। മംഗലേ ശ്രൂയതാം വാക്യം യദി പൃച്ഛസി സാംപ്രതമ് । യദര്ഥം ഹി ത്വയാ പൃഷ്ടം തന്നിബോധ വരാനനേ
ശിവശർമ പറഞ്ഞു: 'മംഗളേ, നീ ഇപ്പോൾ ചോദിച്ചതിനാൽ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. നീ ചോദിച്ചതെന്താണോ, അതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കൂ, മനോഹരമുഖിയേ.'
ഇയം ഹി സാംപ്രതം പ്രാപ്താ വരാകീ ഭിക്ഷുരൂപിണീ । വസുദത്തസ്യ വിപ്രസ്യ സുതേയം ചാരുലോചനേ
'ഇപ്പോൾ ഭിക്ഷുക്കളുടെ രൂപത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഈ ദരിദ്ര സ്ത്രീ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, വസുദത്തൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ മകളാണ്.'