യഃ പുത്രോ ഗുണവാഞ്ജ്ഞാതാ പിതരം പാലയേച്ഛുഭഃ । മാതരം ച വിശേഷേണ മനസാ കായ കര്മഭിഃ
ഗുണമുള്ള, ജ്ഞാനമുള്ള പുത്രൻ, പിതാവിനെ ഭക്തിയോടെ സംരക്ഷിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് അമ്മയെ മനസ്സും ശരീരവും പ്രവർത്തികളും കൊണ്ട് പരിചരിക്കണം.
തസ്യ ഭാഗീരഥീ സ്നാനമഹന്യഹനി ജായതേ । അന്യഥാ കുരുതേ യോ ഹി സ പാപീയാന്ന സംശയഃ
അവനു ഭാഗീരഥി നദിയിൽ കുളിക്കുന്നത് ഓരോ ദിവസവും ലഭിക്കുന്നു; അതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ പാപിയാണു, സംശയമില്ല.
അന്യച്ചൈവം പ്രവക്ഷ്യാമി പതിവ്രതമനുത്തമമ് । വാചാ സുമനസാ ചൈവ കര്മണാ ശൃണു ഭാമിനി
ഇനി ഞാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പതിവ്രതയെ കുറിച്ച് പറയാം; ഭാവനയുള്ളവളേ, അവളുടെ വാക്കുകളും മനസ്സും പ്രവർത്തികളും കേൾക്കൂ.
ശുശ്രൂഷാം കുരുതേ യാ ഹി ഭര്തുശ്ചൈവ ദിന ദിനേ । തുഷ്ടേ ഭര്ത്തരി യാ പ്രീതാ ന ത്യജേത്ക്രോധനം പുനഃ
ഭർത്താവിനെ ദിവസേന സേവിക്കുകയും, ഭർത്താവ് സന്തോഷമുള്ളപ്പോൾ അവൾ സന്തോഷപ്പെടുകയും, വീണ്ടും കോപം കാണിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവളാണ്—
തസ്യ ദോഷം ന ഗൃഹ്ണാതി താഡിതാ തുഷ്യതേ പുനഃ । ഭര്ത്തുഃ കര്മസു സര്വേഷു പുരതസ്തിഷ്ഠതേ സദാ
ഭർത്താവിന്റെ തെറ്റുകൾ പിടിച്ചുപറ്റുന്നില്ല, അടിയന്തരമായിട്ടും സന്തോഷപ്പെടുന്നു; ഭർത്താവിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നു.
സാ ചാപി കഥ്യതേ നാരീ പതിവ്രതപരായണാ । പതിതോപി പിതാപുത്രൈര്ബഹുദോഷസമന്വിതഃ
അവളാണ് പതിവ്രതയോട് അർപ്പിതമായ സ്ത്രീ; ഭർത്താവ് വീണുപോയവനാണെങ്കിലും, പിതാവും പുത്രന്മാരും പല തെറ്റുകളുള്ളവരാണ് എങ്കിലും—
കസ്മാദപി ച ന ത്യാജ്യഃ കുഷ്ഠിതഃ ക്രുധിതോഽപി വാ । ഏവം പുത്രാഃ ശുശ്രൂഷംതി പിതരം മാതരം കില
ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, കുഷ്ഠരോഗമുള്ളവനാണെങ്കിലും, കോപമുള്ളവനാണെങ്കിലും; അതുപോലെ, പുത്രന്മാർ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും സേവിക്കണം.
തേ യാംതി പരമം ലോകം തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് । ഏവം ഹി സ്വാമിനം യേ വൈ ഉപാചരംതി ഭൃത്യകാഃ
അവർ പരമലോകം, അതായത് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം, നേടുന്നു; അങ്ങനെ യജമാനനെ സേവിക്കുന്ന ഭൃത്യന്മാർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കും.
പത്യുര്ലോകം പ്രയാംത്യേതേ പ്രസാദാത്സ്വാമിനസ്തദാ । അഗ്നിം നൈവ ത്യജേദ്വിപ്രോ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാതി സഃ
യജമാനന്റെ കൃപയാൽ അവർ ഭർത്താവിന്റെ ലോകം നേടുന്നു; അഗ്നിയെ ഉപേക്ഷിക്കാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മലോകം എത്തുന്നു.
അഗ്നിത്യാഗകരോ വിപ്രോ വൃഷലീപതിരുച്യതേ । സ്വാമിദ്രോഹീ ഭവേദ്ഭൃത്യഃ സ്വാമിത്യാഗാന്ന സംശയഃ
അഗ്നിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വൃശലിയുടെ ഭർത്താവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; യജമാനനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ഭൃത്യൻ, സംശയമില്ല, ദ്രോഹിയാണു.
അഗ്നിം ച പിതരം ചൈവ ന ത്യജേത്സ്വാമിനം ശുഭേ । സദാ വിപ്രഃ സുതോ ഭൃത്യഃ സത്യം സത്യം വദാമ്യഹമ്
ശുദ്ധമായവളേ, അഗ്നിയും പിതാവും യജമാനനും ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; ബ്രാഹ്മണനും പുത്രനും ഭൃത്യനും എപ്പോഴും സത്യം പാലിക്കണം; ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു.
പരിത്യജ്യ പ്രഗച്ഛംതി തേ യാംതി നരകാര്ണവമ് । പതിതം വ്യാധിതം ദേവി വികലം കുഷ്ഠിനം തഥാ
അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകുന്നവർ നരകസമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; വീണുപോയവനാണെങ്കിലും, രോഗമുള്ളവനാണെങ്കിലും, വികലമായവനാണെങ്കിലും, കുഷ്ഠരോഗമുള്ളവനാണെങ്കിലും—
സര്വകര്മവിഹീനം ച ഗതവിത്താദിസംചയമ് । ഭര്താരം ന ത്യജേന്നാരീ യദി ശ്രേയ ഇഹേച്ഛതി
എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ധനം മുതലായവയും നഷ്ടമായിട്ടും, സ്ത്രീക്ക് ഈ ലോകത്തിൽ ഭദ്രതയുണ്ടാകണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ചാൽ ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ത്യക്ത്വാ കാംതം വ്രജേന്നാരീ അന്യത്കാര്യമിഹേച്ഛതി । സാ മതാ പുംശ്ചലീ ലോകേ സര്വധര്മബഹിഷ്കൃതാ
സ്നേഹമുള്ള ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റൊന്നിനെ ആഗ്രഹിച്ച് പോകുന്ന സ്ത്രീ, ലോകത്തിൽ പുംശ്ചലി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അവൾ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു.
ഗതേ ഭര്തരി യാ ഗ്രാമം ഭോഗം ശൃംഗാരമേവ ച । ലൌല്യാച്ച കുരുതേ നാരീ പുംശ്ചലീ വദതേ ജനഃ
ഭർത്താവ് ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ഒരു സ്ത്രീ ഗ്രാമത്തിൽ സുഖങ്ങളും രസതന്ത്രങ്ങളും ആസ്വദിക്കുന്നു; അവളുടെ ചഞ്ചലത കൊണ്ടാണ് ആളുകൾ അവളെ ദുഷ്ടയായി വിളിക്കുന്നത്.
ഏവം ധര്മം വിജാനാമി വേദശാസ്ത്രൈശ്ച സംമതമ് । ദാനവാ രാക്ഷസാഃ പ്രേതാ ധാത്രാ സൃഷ്ടാ യദാദിതഃ
വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ധർമ്മം ഞാൻ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു: ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പ്രേതന്മാർ എന്നിവയെ സൃഷ്ടാവ് ആദിയിൽ സൃഷ്ടിച്ചു.
തത്രേഹ കാരണം സര്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ന സംശയഃ । ബ്രാഹ്മണാ ദാനവാശ്ചൈവ പിശാചാശ്ചൈവ രാക്ഷസാഃ
ഇതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല: ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ദാനവന്മാർ, പിശാചുകൾ, രാക്ഷസന്മാർ.
ധര്മാര്ഥം സകലം പ്രോക്തമധീതം തൈസ്തു സുംദരി । വിംദംതി സകലം സര്വേ ആചരംതി ന ദാനവാഃ
സുന്ദരിയേ, എല്ലാ ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഇവർ പഠിക്കുകയും പറയുകയും ചെയ്തു; എല്ലാവരും അതിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു, പക്ഷേ ദാനവന്മാർ മാത്രം അതിനെ ആചരിക്കുന്നില്ല.
വിധിഹീനം പ്രകുര്വംതി ദാനവാ ജ്ഞാനവര്ജിതാഃ । അന്യായേന വ്രജംത്യേതേ മാനവാ വിധിവര്ജിതാഃ
ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത ദാനവന്മാർ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യർ അന്യായമായി നടക്കുന്നു.
തേഷാം ശാസനഹേത്വര്ഥം കൃതാ ഏതേപി നാന്യഥാ । വിധിഹീനം പ്രകുര്വംതി യേ ഹി ധര്മം നരാധമാഃ
ഇവരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് ഈ നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയതും, മറ്റെന്തിനുമല്ല; നിയമം പാലിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരാണ് മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ.
താന്വയം ശാസയാമോ വൈ ദംഡേന മഹതാ കില । ഭവത്യാ ദാരുണം കര്മ കൃതമേവ സുനിര്ഘൃണമ്
നാം അവരെ കടുത്ത ശിക്ഷയോടെ ശാസിക്കുന്നു; നീ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി വളരെ കഠിനവും ദയയില്ലാത്തതുമാണ്.
ഗാര്ഹസ്ഥ്യം ച പരിത്യജ്യ അത്രായാതാ കിമര്ഥതഃ । വദസ്യേവം മുഖേനാപി അഹം ഹി പതിദേവതാ
ഗാർഹസ്ഥ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഇവിടെ വന്നതെന്തിനാണ്? തുറന്നുമാത്രം പറയൂ, ഞാൻ ഭർത്താവിനോട് ഭക്തിയുള്ളവളാണ്.
കര്മണാ നാസ്തി തദ്ദൃഷ്ടം പതിദൈവത്യമേവ തേ । ഭര്താരം തം പരിത്യജ്യ കിമര്ഥം ത്വമിഹാഗതാ
നിന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തി കാണുന്നില്ല; ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഇവിടെ വന്നതെന്തിനാണ്?
ശൃംഗാരം ഭൂഷണം വേഷം കൃത്വാ തിഷ്ഠസി നിര്ഘൃണാ । കിമര്ഥം ഹി കൃതം പാപേ കസ്യഹേതോര്വദസ്വ മേ
നീ രസതന്ത്രത്തിനായി അലങ്കാരവും വസ്ത്രവും ധരിച്ചു ദയയില്ലാതെ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു; നീ ഇത് പാപത്തിനായി ആരുടെ خاطر ചെയ്തതാണെന്ന് പറയൂ.
നിഃശംകാ വര്ത്തസേ ചാപി പ്രമത്താ ഗിരികാനനേ । മയാ ത്വം സാധിതാ പാപാ ദംഡേന മഹതാ ശൃണു
നീ നിർഭയം, അനാസക്തമായി, മലക്കാടുകളിൽ നടക്കുന്നു; പാപിനിയായ നീയെ ഞാൻ കടുത്ത ശിക്ഷയോടെ കീഴടക്കി — കേൾക്കു.
അധര്മചാരിണീ ദുഷ്ടാ പതിം ത്യക്ത്വാ സമാഗതാ । ക്വാസ്തേ തത്പതിദേവത്വം ദര്ശയ ത്വം മമാഗ്രതഃ
ധർമ്മം പാലിക്കാതെ ദുഷ്ടമായി, ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഇവിടെ എത്തിയതാണല്ലോ; നിന്റെ ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തി എവിടെയാണ്? എന്റെ മുന്നിൽ കാണിക്കൂ.
ഭവതീ പുംശ്ചലീ നാമ യയാ ത്യക്തഃ സ്വകഃ പതിഃ । പൃഥക്ഛയ്യാ യദാ നാരീ തദാ സാ പുംശ്ചലീ മതാ
നീ ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ചവളാണ്, അതുകൊണ്ട് പുംശ്ചലി എന്ന പേരിലാണ് നിന്നെ വിളിക്കുന്നത്; സ്ത്രീ ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ അവളെ പുംശ്ചലി എന്നു കരുതുന്നു.
യോജനാനാം ശതൈകസ്യ സോന്തരേണ പ്രവര്ത്തതേ । ക്വാസ്തി തേ പതിദൈവത്യം പുംശ്ചല്യാചാരചാരിണീ
നിന്റെ ഭർത്താവിനും നിനക്കും നൂറ് യോജന ദൂരമുണ്ടായപ്പോൾ, നിന്റെ ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തി എവിടെയാണ്, പുംശ്ചലിയുടെ നടപ്പിൽ നടക്കുന്നവളേ?
നിര്ലജ്ജേ നിര്ഘൃണേ ദുഷ്ടേ കിം മേ വദസി സംമുഖീ । തപസഃ ക്വാസ്തി തേ ഭാവഃ ക്വ തേജോബലമേവ ച
നിർലജ്ജയും ദയയില്ലാത്തതും ദുഷ്ടയുമായ നീ, നേരിട്ട് എനിക്ക് എന്താണ് പറയുന്നത്? നിന്റെ തപസ്സും ശക്തിയും ഉജ്ജ്വലതയും എവിടെയാണ്?
ദര്ശയസ്വ മമാദ്യൈവ ബലവീര്യപരാക്രമമ് । പദ്മാവത്യുവാച- സ്നേഹേനാപി സമാനീതാ ശ്രൂയതാമസുരാധമ
ഇന്ന് തന്നെ നിന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും ധൈര്യവും എനിക്ക് കാണിക്കൂ. പത്മാവതി പറഞ്ഞു: സ്നേഹത്താൽ തന്നെ ഞാൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നതാണു — കേൾക്കു, അസുരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ.