തത്വം തേന വിനാ ദേവി ന ദൃഷ്ടം ന ശ്രുതം മയാ । അതോ വിഷ്ണുര്മഹാദേവഃ കേശവഃ ക്ലേശനാശനഃ । തീര്ഥരൂപേണ വര്തേത ദ്വീപേ ഹ്യസ്മിന്സുരേശ്വരി
ദേവിയേ, ആ തത്വം ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നും കണ്ടിട്ടില്ല, ഒന്നും കേട്ടിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവും മഹാദേവനും കേശവനും കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും ഈ ദ്വീപിൽ തീർത്ഥരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ദേവരാജ്ഞിയേ.
താനി തീര്ഥാനി വക്ഷ്യാമി സാംപ്രതം നാത്ര സംശയഃ । പ്രഥമം പുഷ്കരം ക്ഷേത്രം തീര്ഥാനാം പ്രവരം ശുഭമ് । വാരാണസീ ദ്വിതീയം തു ക്ഷേത്രം മുക്തിപ്രദായകമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവ തീർത്ഥങ്ങൾ പറയാം; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആദ്യം പുഷ്കരം, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവും ശുഭകരവുമാണ്. രണ്ടാമത് മോക്ഷം നൽകുന്ന വാരാണസി.
തൃതീയം നൈമിഷം ക്ഷേത്രമൃഷീണാം പാവനം സ്മൃതമ് । പ്രയാഗം വൈ ചതുര്ഥം തു തീര്ഥാനാമുത്തമം സ്മൃതമ്
മൂന്നാമത് നൈമിഷം, ഋഷിമാർക്ക് വിശുദ്ധിയേകുന്നവൻ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. നാലാമത് പ്രയാഗം, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
കാര്മുകം പംചമം പ്രോക്തം ഉത്പന്നം ഗംധമാദനേ । ഏകാദശം കാന്യകുബ്ജം യത്ര തിഷ്ഠതി വാമനഃ
അഞ്ചാമത് കാർമുകം, ഗന്ധമാദനത്തിൽ ഉദിച്ചവൻ എന്ന് പറയുന്നു. പതിനൊന്നാമത് കാന്യകുബ്ജം, അവിടെ വാമനൻ വസിക്കുന്നു.
സപ്തമം വിശ്വകായം തു അവരേ പര്വതേ ശുഭേ । അഷ്ടമം ഗൌതമാഖ്യം ച മംദരേ നിര്മിതം പുരാ
ഏഴാമത് വിശ്വകായം, താഴെ ഒരു മനോഹരമായ പർവതത്തിൽ. എട്ടാമത് ഗൗതമം, പുരാതനകാലത്ത് മന്ദരപർവതത്തിൽ സ്ഥാപിതമായത്.
മദോത്കടം തു നവമം ദശമം രഥചൈത്രകമ് । ഏകാദശം കാന്യകുബ്ജം യത്ര തിഷ്ഠതി വാമനഃ
ഒമ്പതാമത് മദോത്കടം, പത്താമത് രഥചൈത്രകം. പതിനൊന്നാമത് കാന്യകുബ്ജം, അവിടെ വാമനൻ വസിക്കുന്നു.
ദ്വാദശം മലയം ചൈവ കുബ്ജാമ്രകമതഃ പരമ് । വിശ്വേശ്വരം ഗിരികര്ണം കേദാരം ഗതിദായകമ്
പന്ത്രണ്ടാമത്തേത് മലയം, അതിനുശേഷം കുബ്ജാമ്രകം. പിന്നെ വിശ്വേശ്വരം, ഗിരികർണം, മോക്ഷം നൽകുന്ന കെദാരം.
ബാഹ്യം ഹിമവതഃ പൃഷ്ഠേ ഗോകര്ണേ ഗോപകം തഥാ । സ്ഥാനേശ്വരം ഹിമാദ്രൌ ച ബില്വകേ ബില്വപത്രികമ്
ഹിമാലയത്തിന്റെ പുറകിൽ ബാഹ്യം, ഗോകര്ണം, കൂടാതെ ഗോപകം. ഹിമാലയത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാനേശ്വരം, ബിൽവകയിൽ ബിൽവപത്രികം.
ശ്രീശൈലേ മാധവം തീര്ഥം ഭദ്രം ഭദ്രേശ്വരേ തഥാ । വാരാഹേ വിജയം പ്രോക്തം വൈഷ്ണവം വൈഷ്ണവേ ഗിരൌ
ശ്രീശൈലം, മാധവക്ഷേത്രം, ഭദ്രേശ്വരത്തിൽ ഭദ്രം. വാരാഹത്തിൽ വിജയം, വൈഷ്ണവപർവതത്തിൽ വൈഷ്ണവം.
രൌദ്രം തു രുദ്രകോടേ തു പൈത്ര്യം കാലിജരേ ഗിരൌ । കംപിലേ കാപിലം തീര്ഥം മുകുടേ കര്കോടകം തഥാ
രുദ്രകോട്ടിയിൽ രൗദ്രം, കാലിജരപർവതത്തിൽ പൈത്ര്യം. കംപിലയിൽ കപിലക്ഷേത്രം, മുകുടയിൽ കർക്കോട്ടകം.
ശാലഗ്രാമോദ്ഭവം തീര്ഥം ഗല്ലികായാം സുരേശ്വരി । നര്മദായാം ശിവാഖ്യം തു മായായാം വിശ്വരൂപകമ്
ശാലഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ച തീർഥം, ഗല്ലികയിൽ സുരേശ്വരി. നർമദയിൽ ശിവനാമം, മായയിൽ വിശ്വരൂപകം.
ഉത്പലാക്ഷം സഹസ്രാക്ഷം ജാതം വൈ രൈവതേ ഗിരൌ । ഗംഗായാം പിതൃതീര്ഥം ച വിഷ്ണുപാദോദ്ഭവം തഥാ
റൈവതപർവതത്തിൽ ഉത്പലാക്ഷനും സഹസ്രാക്ഷനും ജനിച്ചു. ഗംഗയിൽ പിതൃതീർഥവും, വിഷ്ണുപാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതും.
വിപാശായാം വിപാപാ ച പാടലേ പുംഡ്രവര്ദ്ധനമ് । നാരായണം സുപാര്ശ്വേ തു ത്രികൂടേ വിഷ്ണുമംദിരമ്
വിപാശയിൽ വിപാപാ, പാടലയിൽ പുണ്ഡ്രവർദ്ധനം. സുപാർശ്വയിൽ നാരായണനും, ത്രികൂട്ടത്തിൽ വിഷ്ണുമന്ദിരവും.
വിപുലേ വിപുലം നാമ കല്യാണം മലയാചലേ । കൌരവം കോടിതീര്ഥേ ച സുഗംധം ഗംധമാദനേ
വിപുലയിൽ വിപുലം, മലയാചലത്തിൽ കല്യാണം. കോടിതീർത്തിൽ കൗരവം, ഗന്ധമാദനത്തിൽ സുഗന്ധം.
കുബ്ജാമ്രകേ ത്രിസംധ്യം തു ഗംഗാംദ്വാരേ ഹരിപ്രിയമ് । ശൈലം വിംധ്യപ്രദേശേ തു ബദര്യാം സാരസ്വതം സ്മൃതമ്
കുബ്ജാമ്രകത്തിൽ ത്രിസന്ധ്യ, ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ ഹരിപ്രിയം. വിന്ധ്യപ്രദേശത്ത് ശൈലം, ബദരിയിൽ സാരസ്വതം.
കാലിദ്യാം കാലരൂപം ച സഹ്യേ വൈ സായകം സ്മൃതമ് । ചാംദ്രം ചംദ്രപ്രദേശേ തു രമണം തീര്ഥനായകമ്
കാലിദ്യയിൽ കാലരൂപം, സഹ്യപർവതത്തിൽ സായകം. ചന്ദ്രപ്രദേശത്ത് ചന്ദ്രം, രമണക്ഷേത്രം തീർത്ഥനാഥൻ.
യമുനായാം മൃഗാഖ്യം തു കരവീരേ കുരൂദ്ഭവമ് । വിനായകേ പര്വതേ വൈ ഉമാഖ്യം തീര്ഥമേവ ച
യമുനയിൽ മൃഗാക്ഷം, കരവീരത്തിൽ കുറുക്കളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചത്. വിനായകപർവതത്തിൽ ഉമാനാമം തീർഥവും.
ആരോഗ്യം ഭാസ്കരേ ദേശേ മഹാകാലേ മഹേശ്വരമ് । തീര്ഥം അഭയദം നാമാമൃതാഖ്യം വിംധ്യകംധരേ
ഭാസ്കരദേശത്ത് ആരോഗ്യക്ഷേത്രം, മഹാകാലത്തിൽ മഹേശ്വരം. വിന്ധ്യകണ്ഠരത്തിൽ അമൃതനാമം, ഭയമില്ലാത്തതും.
മംഡപേ വിശ്വരൂപം ച സ്വാഹാഖ്യം ഈശ്വരേ പുരേ । വൈഗലേയം പ്രചംഡായാം ചാംഡികംമരകംടകേ
മണ്ഡപത്തിൽ വിശ്വരൂപം, ഈശ്വരപുരിയിൽ സ്വാഹാനാമം. പ്രകണ്ടായിൽ വൈഗലേയവും, മരകണ്ടകത്തിൽ ചണ്ഡികയും.
സോമേശ്വരം തഥാ തീര്ഥേ പ്രഭാസേ പുഷ്കരം തഥാ । ദേവമാത്രം സരസ്വത്യാം പാരാവതതടേ സ്ഥിതമ്
തീർത്ഥത്തിൽ സോമേശ്വരം, പ്രഭാസയിൽ പുഷ്കരം. സർസ്വതിയിൽ ദേവമാത്രം, പാരാവതത്തടത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
മഹാലയം മഹാപദ്മേ പയോഷ്ണ്യാം പിംഗലേശ്വരമ് । സിംഹികായാം തഥാ തീര്ഥം സൌരവേരവിസംജ്ഞകമ്
മഹാപദ്മത്തിൽ മഹാലയം, പയോഷ്ണിയിൽ പിംഗലേശ്വരം. സിംഹികയിൽ സൌരവേരനാമം തീർഥം.
കാര്തികം കൃത്തികാക്ഷേത്രേ ശാംകരം ശംകരേ ഗിരൌ । ഉത്പലാഖ്യം തതോ ദിവ്യം സുഭദ്രാ സിംധുസംഗമേ
കൃതികാക്ഷേത്രത്തിൽ കാർത്തികം, ശംകരപർവതത്തിൽ ശംകരം. അതിനുശേഷം ദിവ്യമായ ഉത്പലാഖ്യം, സിന്ധുസംഗമത്തിൽ സുഭദ്ര.
ഗാണപത്യം തതശ്ചൈവ പര്വതോ വിഷ്ണുസംജ്ഞകേ । ജാലംധരേ തതഃ പ്രോക്തം തീര്ഥം വിഷ്ണുമുഖം ച യത്
അതിനുശേഷം ഗാണപത്യം, വിഷ്ണുനാമമുള്ള പർവതം. ജാലന്ധരയിൽ വിഷ്ണുമുഖം എന്ന തീർഥം.
താരേ വൈ താരകം പ്രോക്തം പര്വതേ വിഷ്ണുസംജ്ഞകേ । ദേവദാരുവനേ പൌംഡ്രം പൌഷ്കം കാശ്മീരമംഡലേ
താരയിൽ താരകം, വിഷ്ണുനാമമുള്ള പർവതത്തിൽ. ദേവദാരുവനത്തിൽ പൊണ്ട്രം, കാശ്മീരമണ്ഡലത്തിൽ പോഷ്കം.
ഭൌമം ഹിമം ഹിമാദ്രൌ ച തുഷ്ടികം പൌഷ്ടികം പുനഃ । കപാലമോചനം തീര്ഥം ജാതം മായാപുരേ തഥാ
ഭൂമിയിലെ ഹിമവും, ഹിമാലയത്തിൽ തുഷ്ടികയും പോഷ്ടികയും വീണ്ടും, മായാപുരിയിൽ കപാലമോചനതീർത്ഥവും ഉദിച്ചു.
ശംഖോദ്ധാരം തതശ്ചൈവ ദേവം വൈ ശംഖധാരകമ് । പിംഡേ വൈ പിംഡനാമാനം സിദ്ധേ വൈഖാനസം ഭവേത്
ശംഖോദ്ധാരവും, ശംഖധാരകനെന്ന ദേവനും, പിണ്ഡയിൽ പിണ്ഡനാമൻ, സിദ്ധയിൽ വൈഖാനസനും കാണാം.
അച്ഛോദേ വിഷ്ണുകാമം തു ധര്മകാമാര്ഥമോക്ഷദമ് । ഔഷധ്യം ചോത്തരേകൂലേ കുശദ്വീപേ കുശോദകമ്
അച്ചോദയിൽ ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന വിഷ്ണുകാമം, വടക്കേ കരയിൽ ഔഷധജലം, കുശദ്വീപിൽ കുശോദകം.
മന്മഥം ഹേമകൂടേ തു കുമുദേ സത്യവാദനമ് । വദംത്യാവാശ്വകം തീര്ഥം വിംധ്യേ വൈ മാതൃകം സ്മൃതമ്
ഹേമകൂട്ടത്തിൽ മന്മഥനും, കുമുദത്തിൽ സത്യവാദനും, അവാശ്വകം എന്ന തീർത്ഥം, വിന്ധ്യയിൽ മാതൃകയും പ്രശസ്തമാണ്.
ചിത്തേ ബ്രഹ്മമയം തീര്ഥം തീര്ഥാനാം പാവനം സ്മൃതമ് । ഏതേഷാം സര്വതീര്ഥാനാമുത്തമം ശൃണു സുംദരി
ചിത്തയിൽ ബ്രഹ്മമയമായ തീർത്ഥം, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വിശുദ്ധിയുള്ളതെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ, സുന്ദരിയേ.
വിഷ്ണോര്നാമമയം തീര്ഥം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി । ബ്രഹ്മഹാ ഹേമഹാരീ വാ ബാലഹാ ഗോഘ്ന ഏവ ച
വിഷ്ണുവിന്റെ നാമത്തിൽ നിന്നുള്ള തീർത്ഥം മുമ്പ് ഉണ്ടായതുമില്ല, പിന്നെയും ഉണ്ടാകയുമില്ല. ബ്രാഹ്മണഹത്യ, പൊന്നു മോഷ്ടിക്കൽ, ബാലഹത്യ, പശുഹത്യ എന്നിവ ചെയ്തവരും,