പശുയോനിഗതാ ത്വം വൈ ഭാഷസേ മാനുഷം വചഃ । സൌഷ്ഠവം ജ്ഞാനസംപന്നം വദ മേ പൂര്വചേഷ്ടിതമ്
നീ മൃഗശരീരത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും മനുഷ്യർ പറയുന്ന പോലെ മനോഹരമായും ജ്ഞാനപൂർണ്ണമായും സംസാരിക്കുന്നു. നിന്നുടെ മുമ്പത്തെ പ്രവൃത്തികൾ എനിക്ക് പറയൂ.
ഭര്തുശ്ചാപി മഹാരാജ ഭടസ്യാസ്യ മഹാത്മനഃ । കോയം ധര്മോ മഹാവീര്യോ ഗതഃ സ്വര്ഗം പരാക്രമൈഃ
മഹാരാജാവേ, ഈ മഹാത്മാവായ ഭടന്റെ ധർമ്മം എന്താണ്? മഹാവീര്യശാലിയായ ഇദ്ദേഹം തന്റെ വീരത്വം കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി. അതെല്ലാം എനിക്ക് പറയൂ.
ആത്മനശ്ച സ്വഭര്തുശ്ച സര്വം പൂര്വാനുഗം വദ । ഏവമുക്ത്വാ മഹാഭാഗാ വിരരാമ നൃപപ്രിയാ
നിന്റെതും നിന്റെ യജമാനന്റെയും മുമ്പത്തെ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം എനിക്ക് പറയൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാഭാഗയായ രാജ്ഞി മൗനം പാലിച്ചു.
ശൂകര്യുവാച- യദി പൃച്ഛസി മാം ഭദ്രേ മമാസ്യ ച മഹാത്മനഃ । തത്സര്വം തേ പ്രവക്ഷ്യാമി ചരിതം പൂര്വചേഷ്ടിതമ്
ശൂകരൻ പറഞ്ഞു: ദയവായി നീ എന്നെയും ഈ മഹാത്മാവിനെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചാൽ, ഞങ്ങൾ ചെയ്ത എല്ലാ പഴയ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.
അയമേഷ മഹാപ്രാജ്ഞോ ഗംധര്വോ ഗീതപംഡിതഃ । രംഗവിദ്യാധരോ നാമ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദഃ
ഈയാൾ മഹാപണ്ഡിതനും ഗന്ധർവനും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും രംഗവിദ്യാധരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനും എല്ലാ ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും നിപുണനുമാണ്.
മേരും ഗിരിവരശ്രേഷ്ഠം ചാരുകംദരനിര്ഝരമ് । തമാശ്രിത്യ മഹാതേജാഃ പുലസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ
പർവതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനായ മെരു, മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളോടുകൂടിയ ആ മലയിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പുലസ്ത്യൻ വസിച്ചു.
തപശ്ചചാര തേജസ്വീ നിര്വ്യലീകേന ചേതസാ । വിദ്യാധരസ്തത്ര ഗതഃ സ്വേച്ഛയാ സ മഹാപ്രഭോ
അവിടെ, സത്യസന്ധമായ മനസ്സോടെ ആ മഹാത്മാവ് തപസ്സു ചെയ്തു. അതേ സ്ഥലത്ത്, സ്വച്ഛന്ദമായി വിദ്യാധരനും എത്തി.
തമാശ്രിത്യ ഗിരിശ്രേഷ്ഠം ഗീതമഭ്യസതേ തദാ । സ്വരതാലസമോപേതം സുസ്വരം ചാരുഹാസിനി
ആ ഉന്നത പർവതത്തിൽ വസിച്ച്, അവൻ ശരിയായ സ്വരത്തിലും താളത്തിലും, മധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ.
ഗീതം ശ്രുത്വാ മുനിസ്തസ്യ ധ്യാനാച്ചലിതമാനസഃ । ഗായംതം തമുവാചേദം ഗീതവിദ്യാധരം പ്രതി
അവന്റെ പാട്ട് കേട്ട്, മുനിയുടെ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു. സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിദ്യാധരനോട് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവദ്ഗീതേന ദിവ്യേന ദേവാ മുഹ്യംതി നാന്യഥാ । സുസ്വരേണ സുപുണ്യേന താലമാനേന പംഡിത
നിന്റെ ദിവ്യമായ സംഗീതം കേട്ടാൽ ദേവതകളും അത്ഭുതപ്പെടുന്നു, പണ്ഡിതനേ. അതിന്റെ മാധുര്യവും പുണ്യവും താളവും അത്ര മനോഹരമാണ്.
ലയയുക്തേന ഭാവേന മൂര്ച്ഛനാ സഹിതേന ച । മേ മനശ്ചലിതം ധ്യാനാദ്ഗീതേനാനേന സുവ്രത
ലയം, ഭാവം, ശരിയായ സ്വരമാറ്റം എന്നിവയോടെ, സുവ്രതനേ, നിന്റെ പാട്ട് എന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി.
ഇദം സ്ഥാനം പരിത്യജ്യ അന്യസ്ഥാനം വ്രജസ്വ തത് । ഗീതവിദ്യാധര ഉവാച- ആത്മജ്ഞാനസമം ഗീതമന്യസ്ഥാനം വ്രജാമി കിമ്
ഈ സ്ഥലം വിട്ട് നീ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകണം. സംഗീതവിദ്യാധരൻ പറഞ്ഞു: സംഗീതം ആത്മജ്ഞാനത്തിന് തുല്യമായിരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ എവിടെ പോകണം?
ദുഃഖം ദദേ ന കസ്യാപി സുഖദോ നൃഷു സര്വദാ । ഗീതേനാനേന ദിവ്യേന സര്വാസ്തുഷ്യംതി ദേവതാഃ
ഞാൻ ആരെയും ദു:ഖിപ്പിക്കാറില്ല, എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയാണ്. ഈ ദിവ്യഗീതം കൊണ്ട് ദേവതകൾ എല്ലാവരും തൃപ്തരാകുന്നു.
ശംഭുശ്ചാപി സമാനീതോ ഗീതധ്വനിരതോ ദ്വിജ । ഗീതം സര്വരസം പ്രോക്തം ഗീതമാനംദദായകമ്
ശംഭുവും ഈ സംഗീതശബ്ദം കേട്ട് ഇവിടെ എത്തുന്നു, ദ്വിജനേ. സംഗീതത്തിൽ എല്ലാ രസങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അത് ആനന്ദം നൽകുന്നു.
ശൃംഗാരാദ്യാരസാഃ സര്വേ ഗീതേനാപി പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । ശോഭാമായാംതി ഗീതേന വേദാശ്ചത്വാര ഉത്തമാഃ
ശൃംഗാരാദി എല്ലാ രസങ്ങളും സംഗീതത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്നു; സംഗീതം കൊണ്ടാണ് നാലു വേദങ്ങളും ഭംഗി നേടുന്നത്.
ഗീതേന ദേവതാഃ സര്വാസ്തോഷമായാംതി നാന്യഥാ । തദേവം നിന്ദസേ ഗീതം മാമേവം പരിചാലയേഃ
സംഗീതം കൊണ്ടാണ് ദേവതകൾ എല്ലാവരും തൃപ്തരാകുന്നത്; മറ്റെന്തിനാലും അല്ല. അങ്ങനെ, നീ സംഗീതത്തെ അപമാനിച്ച് എന്നെ ഇങ്ങനെ കാണുന്നത് എന്തിന്?
അന്യായോഽയം മഹാഭാഗ തവൈവ ഇഹ ദൃശ്യതേ । പുലസ്ത്യ ഉവാച- സത്യമുക്തം ത്വയാദ്യൈവ ഗീതാര്ഥം ബഹുപുണ്യദമ്
മഹാഭാഗേ, ഇതൊരു അന്യായമാണ്; ഇവിടെ നിന്നിൽ മാത്രമാണ് ഇത് കാണുന്നത്. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: സംഗീതത്തിന്റെ മഹത്വം നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.
ശൃണു ത്വം മാമകം വാക്യം മാനം ത്യജ മഹാമതേ । നാഹം ഗീതം പ്രകുത്സാമി ഗീതം വംദാമി നാന്യഥാ
എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, അഭിമാനം വിട്ടു നിൽക്കൂ. ഞാൻ സംഗീതത്തെ അപമാനിക്കുന്നില്ല; ഞാൻ അതിനെ ആദരിക്കുന്നു, മറ്റൊന്നുമല്ല.
വിദ്യാശ്ചതുര്ദശൈവൈതാ ഏകീഭാവേന ഭാവദാഃ । പ്രാണിനാം സിദ്ധിമായാംതി മനസാ നിശ്ചലേന ച
ഈ പതിനാലു വിദ്യകളും ഒന്നായി ചേരുമ്പോൾ, മനസ്സു സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് സിദ്ധി ലഭിക്കും.
തപശ്ച തദ്വന്മംത്രാശ്ച സുസിദ്ധ്യംത്യേകചിംതയാ । ഹൃഷീകാണാം മഹാവര്ഗശ്ചപലോ മമ സംമതഃ
തപസ്സും മന്ത്രങ്ങളും ഒരേ ചിന്തയോടെ ആലോചിച്ചാൽ നന്നായി സിദ്ധിക്കും. എന്നാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വളരെ ചഞ്ചലമാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
വിഷയേഷ്വേവ സര്വേഷു നയത്യാത്മാനമുച്ചകൈഃ । ചാലയിത്വാ മനസ്തസ്മാദ്ധ്യാനാദേവ ന സംശയഃ
മനസ്സ് ഉണർത്തപ്പെട്ടാൽ, അതു എല്ലായ്പ്പോഴും വിഷയങ്ങളിൽ ഉയർന്നതിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, ധ്യാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ മനസ്സ് ശാന്തമാവൂ എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
യത്ര ശബ്ദം ന രൂപം ച യുവതീ നൈവ തിഷ്ഠതി । മുനയസ്തത്ര ഗച്ഛംതി തപഃസിദ്ധ്യര്ഥമേവ ഹി
ശബ്ദവും രൂപവും ഇല്ലാത്തിടത്തും, യുവതിയാരും ഇല്ലാത്തിടത്തും, തപസ്സിൽ സിദ്ധി നേടാനായി മുനികൾ പോകുന്നു.
അയം ഗീതഃ പവിത്രസ്തേ ബഹുസൌഖ്യപ്രദായകഃ । ന പശ്യേമ വയം വീര തിഷ്ഠാമോ വനസംസ്ഥിതാഃ
ഈ ഗാനം വിശുദ്ധവും അനേകം സന്തോഷം നൽകുന്നതുമാണ്. വീരാ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഞങ്ങൾ ഇവിടം കാടിൽ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു.
അന്യത്സ്ഥാനം പ്രയാഹി ത്വം നോവാ വയം വ്രജാമഹേ । ഗീതവിധാധര ഉവാച- ഇംദ്രിയാണാം ബലം വര്ഗം ജിതം യേന മഹാത്മനാ
നീ വേറൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോകൂ, അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ പോകാം. ഗീതവിദ്യാധരൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ശക്തി ജയിച്ചവനാണ് മഹാത്മാവ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
സ ജയീ കഥ്യതേ യോഗീ സ ച വീരഃ സസാധകഃ । ശബ്ദം ശ്രുത്വാഥ വാ ദൃഷ്ട്വാ രൂപമേവം മഹാമതേ
ശബ്ദം കേട്ടാലും രൂപം കണ്ടാലും, ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സു ചലിക്കാതെ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് വിജയിയും യോഗിയും വീരനും സിദ്ധിയും എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്, മഹാമനസാ.
ചലതേ നൈവ യോ ധ്യാനാത്സ ധീരസ്തപസാധകഃ । ഭവാംസ്തു തേജസാ ഹീന ഇംദ്രിയൈര്വിജിതോ യതഃ
ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ചലിക്കാത്തവൻ ധീരനും തപസ്സിൽ സിദ്ധനും ആകുന്നു. പക്ഷേ, നീ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു കീഴടങ്ങിയതിനാൽ തേജസ്സില്ലാത്തവനാണ്.
സ്വര്ഗേപി നാസ്തി സാമര്ഥ്യം മമ ഗീതസ്യ ധര്ഷണേ । വര്ജയംതി വനം സര്വേ ഹീനവീര്യാ ന സംശയഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഈ ഗാനത്തെ നേരിടാൻ എനിക്ക് ശേഷിയില്ല. ശക്തിയില്ലാത്തവർ കാടിനെ ഒഴിവാക്കുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
അയം സാധാരണോ വിപ്ര വനദേശോ ന സംശയഃ । ദേവാനാം സര്വജീവാനാം യഥാ മമ തഥാ തവ
ഈ കാടൻ പ്രദേശം എല്ലാവർക്കും പൊതുവാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദേവന്മാർക്കും എല്ലാ ജീവികൾക്കും, എനിക്കും നിനക്കും ഇത് ഒരുപോലെയാണ്.
കഥം ഗച്ഛാമ്യഹം ത്യക്ത്വാ വനമേവമനുത്തമമ് । യൂയം ഗച്ഛംതു തിഷ്ഠംതു യദ്ഭവ്യം തത്തു നാന്യഥാ
ഇത്രയും ഉത്തമമായ കാട് ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ എങ്ങിനെ പോകും? നിങ്ങൾക്കിഷ്ടംപോലെ പോകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇരിക്കാം; എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതാണോ അതാണ് സംഭവിക്കുക.
ഏവമാഭാഷ്യ തം വിപ്രം ഗീതവിദ്യാധരസ്തദാ । സമാകര്ണ്യ തതസ്തേന മുനിനാ തസ്യ ഉത്തരമ്
ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞ്, ഗീതവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിദ്യാധരൻ കേട്ടു; പിന്നെ ആ മുനി മറുപടി പറഞ്ഞു.