നാസ്ത്യാസാം ഹി പൃഥഗ്ധര്മഃ പതിശുശ്രൂഷണം വിനാ । തസ്മാത്കാംതസഹായം തേ കുര്വാണാ സുഖദായിനീ
ഭർത്താവിനെ സേവിക്കാതെ സ്ത്രീകൾക്ക് വേറെയൊരു ധർമ്മമില്ല; അതുകൊണ്ട് ഭർത്താവിന്റെ കൂട്ടുകാരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവളാണ് സന്തോഷം നൽകുന്നത്.
തവച്ഛായാം സമാശ്രിത്യ ആഗമിഷ്യാമി നാന്യഥാ । വിഷ്ണുരുവാച- രൂപം ശീലം ഗുണം ഭക്തിം സമാലോക്യ വയസ്തഥാ
നിന്റെ തണലിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച് ഞാൻ വരും, വേറേതൊന്നുമല്ല. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: രൂപം, സ്വഭാവം, ഗുണം, ഭക്തി, പ്രായം എന്നിവയൊക്കെ പരിഗണിച്ച്—
സൌകുമാര്യം വിചാര്യൈവം കൃകലഃ സ പുനഃപുനഃ । യദ്യേവം ഹി നയിഷ്യാമി ദുര്ഗമാര്ഗം സുദുഃഖദമ്
അവളുടെ സൌമ്യതയും പരിഗണിച്ച്, ആ കുരുമുളക് വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു: ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഞാൻ അവളെ കഠിനവും ദു:ഖകരവുമായ വഴിയിൽ കൊണ്ടുപോകും.
രൂപനാശോ ഭവേച്ചാസ്യാഃ ശീതാതപവിലോഡനാത് । പദ്മഗര്ഭപ്രതീകാശമസ്യാശ്ചാംഗം പ്രവര്ണകമ്
തണുപ്പിലും ചൂടിലും അലഞ്ഞു നടന്നാൽ അവളുടെ സൗന്ദര്യം നശിക്കും; താമരക്കുരുവിനോട് സമാനമായ അവളുടെ അംഗങ്ങൾ നിറംമങ്ങിയിരിക്കും.
ഝംഝാവാതേന ശീതേന കൃഷ്ണവര്ണം ഭവിഷ്യതി । പംഥാഃ കര്കശ സുഗ്രാവാ പാദൌചാസ്യാഃ സുകോമലൌ
കാറ്റിലും തണുപ്പിലും അവളുടെ ത്വക്ക് കറുപ്പാകും; വഴി കഠിനവും കല്ലുകൊണ്ടു നിറഞ്ഞതും ആണ്, അവളുടെ കാൽ വളരെ സൌമ്യമാണ്.
ഏഷ്യതേ വേദനാം തീവ്രാമഥോ ഗംതും ന ച ക്ഷമാ । ക്ഷുത്തൃഷ്ണാഭിപരീതാംഗീ കീദൃശീയം ഭവിഷ്യതി
അവൾക്ക് ശക്തമായ വേദന അനുഭവപ്പെടും, പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല; വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് അവളുടെ അവസ്ഥ എങ്ങനെയാകും?
വാമാംഗീ മമ ച സ്ഥാനം സുഖസ്ഥാനം വരാനനാ । മമ പ്രാണപ്രിയാ നിത്യം നിത്യം ധര്മസ്യ ചാശ്രയഃ
അവളുടെ ഇടത് വശം എനിക്ക് വിശ്രമസ്ഥലമാണ്, സുഖമുള്ള സ്ഥലം, മനോഹരമുഖിയേ; അവൾ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രാണപ്രിയയും, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിന്റെ ആശ്രയവുമാണ്.
നാശമേതി യദാ ബാലാ മമ നാശോ ഭവേദിഹ । ഇയം മേ ജീവികാ നിത്യമിയം പ്രാണസ്യ ചേശ്വരീ
ഈ ബാലിക നശിച്ചാൽ, ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ നശിക്കും; അവളാണ് എനിക്ക് എപ്പോഴും ജീവിക്കാനുള്ള കാരണവും, അവളാണ് എന്റെ പ്രാണത്തിന്റെ അധിപതിയും.
ന നയിഷ്യേ വനം തീര്ഥമേകശ്ചൈവാപ്യഹം വ്രജേ । ചിംതയിത്വാ ക്ഷണം നൂനം കൃകലേന മഹാത്മനാ
ഞാൻ അവളെ കാടിലേക്കോ തീർത്ഥയാത്രയിലേക്കോ കൊണ്ടുപോകില്ല, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് പോകും; ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ച ശേഷം ആ മഹാത്മാവായ കുരുമുളക്—
തസ്യ ചിത്താനുഗോ ഭാവസ്തയാ ജ്ഞാതോ നൃപോത്തമ । പുനരൂചേ മഹാഭാഗാ ഭര്ത്താരം പ്രസ്ഥിതം തദാ
അവന്റെ മനസ്സിലെ ഭാവം അവളും മനസ്സിലാക്കി, രാജശ്രേഷ്ഠനേ; ഭർത്താവ് യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങുമ്പോൾ, ആ ഭാഗ്യശാലിയായവൾ വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
അനഘാ നൈവ വൈ ത്യാജ്യാ പുരുഷൈഃ ശൃണു സത്തമ । മൂലമേവം ഹി ധര്മസ്യ പുരുഷസ്യ മഹാമതേ
പാപമില്ലാത്തവളേ, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ, ഭർത്താവുകൾക്ക് ഭാര്യയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഭർത്താവിന് ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ഭാര്യ തന്നെയാണ്, ജ്ഞാനവതിയേ.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗ മാമേവം നയ സാംപ്രതമ് । വിഷ്ണുരുവാച- ശ്രുത്വാ സര്വം ഹി തേനാപി പ്രിയായാ ഭാഷിതം ബഹു
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, ഭാഗ്യശാലിനിയായ നീ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് അനുയോജ്യമായി പെരുമാറണം. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെയൊക്കെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം—
പ്രഹസ്യൈവ വചോ ബ്രൂതേ താമേവം കൃകലഃ പുനഃ । നൈവ ത്യാജ്യാ ഭവേദ്ഭാര്യാ പ്രാപ്താ ധര്മേണ വൈ പ്രിയേ
അവളോടു വീണ്ടും പുഞ്ചിരിയോടെ കൃകലൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ധർമ്മപരമായി ലഭിച്ച ഭാര്യയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
യേന ഭാര്യാ പരിത്യക്താ സുനീതാ ധര്മചാരിണീ । ദശാംഗധര്മസ്തേനാപി പരിത്യക്തോ വരാനനേ
നല്ലവളും ധർമ്മനിഷ്ഠയുമായ ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, പത്ത് വിധത്തിലുള്ള ധർമ്മവും അങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതായിരിക്കും, മനോഹരമുഖിയായവളേ.
തസ്മാത്ത്വാമേവ ഭദ്രം തേ നൈവ ത്യക്ഷ്യേ കദാ പ്രിയേ । വിഷ്ണുരുവാച- ഏവമാഭാഷ്യ താം ഭാര്യാം സംബോധ്യ ച പുനഃപുനഃ
അതിനാൽ, നിനക്കു എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ; പ്രിയേ, ഞാൻ നിന്നെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിച്ചു—
തസ്യാ അജ്ഞാതമാത്രേണ സസാര്ഥേന സമം ഗതഃ । ഗതേ തസ്മിന്മഹാഭാഗേ കൃകലേ പുണ്യകര്മണി
അവള്ക്ക് അറിയാതെ തന്നെ, കൃകലൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം യാത്രയായി. പുണ്യപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ മഹാത്മാവ് അങ്ങനെ പുറപ്പെട്ടു.
ദേവകര്മസുവേലായാം കാലേ പുണ്യേ ശുഭാനനാ । നൈവ പശ്യതി ഭര്താരം കൃകലം നിജമംദിരേ
ദൈവിക കര്മ്മങ്ങൾക്കുള്ള ശുഭസമയത്തിൽ, മനോഹരമുഖിയായ അവൾക്ക് സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഭർത്താവ് കൃകലനെ കാണാനായില്ല.
സമുത്ഥായ ത്വരായുക്താ രുദമാനാ സുദുഃഖിതാ । വയസ്യാന്പൃച്ഛതേ ഭര്തുര്ദുഃഖശോകാധിപീഡിതാ
വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കരയുന്ന അവൾ, ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ച് സുഹൃത്തുകളോട് ചോദിച്ചു; ദു:ഖവും വേദനയും കൊണ്ട് അവൾ പീഡിതയായിരുന്നു.
യുഷ്മാഭിര്വാ മഹാഭാഗാ ദൃഷ്ടോഽസൌ കൃകലോ മമ । പ്രാണേശ്വരോ ഗതഃ ക്വാപി ഭവംതോ മമ ബാംധവാഃ
ഭാഗ്യശാലികളായ സുഹൃത്തുക്കളേ, എന്റെ പ്രാണനായ കൃകലൻ എവിടെയെങ്കിലും പോയെന്നു നിങ്ങൾ കണ്ടോ? നിങ്ങൾ എന്റെ ബന്ധുക്കളാണ്.
യദി ദൃഷ്ടോ മഹാഭാഗാഃ കൃകലോ മമ സാംപ്രതമ് । ഭര്താരം പുണ്യകര്താരം സര്വജ്ഞം സത്യപംഡിതമ്
നിങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോൾ എന്റെ ഭർത്താവായ, പുണ്യപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട, എല്ലാം അറിയുന്ന, സത്യജ്ഞാനിയായ കൃകലനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
കഥയംതു മഹാത്മാനം യദി ദൃഷ്ടോ മഹാമതിഃ । തസ്യാസ്തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ താമൂചുസ്തേ മഹാമതിമ്
നിങ്ങൾ ആ മഹാത്മാവായ, മഹാജ്ഞാനിയായ കൃകലനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി പറയൂ. അവളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുഹൃത്തുക്കൾ ആ ജ്ഞാനവതിയോട് പറഞ്ഞു—
ധര്മയാത്രാപ്രസംഗേന നാഥസ്തേ കൃകലഃ ശുഭേ । തീര്ഥയാത്രാം ചകാരാസൌ കസ്മാച്ഛോചസി സുവ്രതേ
ധർമ്മയാത്രയ്ക്കായി, ഭദ്രയായവളേ, നിന്റെ ഭർത്താവ് കൃകലൻ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോയിരിക്കുന്നു; നീ ദുഃഖിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്, സദാചാരവതിയായവളേ?
സാധയിത്വാ മഹാതീര്ഥം പുനരേഷ്യതി ശോഭനേ । ഏവമാശ്വാസിതാ സാ ച പുരുഷൈരാപ്തകാരിഭിഃ
ആ മഹാ തീർത്ഥയാത്ര പൂർത്തിയാക്കി, അവൻ തിരികെ വരും, മനോഹരിയായവളേ. വിശ്വസനീയരായ ആ പുരുഷന്മാർ അവളെ ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
പുനര്ഗേഹം ഗതാ രാജന്സുകലാ ചാരുഭാഷിണീ । രുരോദ കരുണം ദുഃഖം സുകലാപി പരായണാ
രാജാവേ, മനോഹരമായി സംസാരിക്കുന്ന സുകലാ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു. എങ്കിലും, ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ സുകലാ ദു:ഖത്തിൽ കരുണയോടെ കരഞ്ഞു.
യാവദായാതി മേ ഭര്ത്താ ഭൂമൌ സ്വപ്സ്യാമി സംസ്തരേ । ഘൃതം തൈലം ന ഭോക്ഷ്യേഽഹം ദധിക്ഷീരം തഥൈവ ച
എന്റെ ഭർത്താവ് തിരികെ വരുന്നതുവരെ ഞാൻ നിലത്ത് പായപ്പുറത്ത് ഉറങ്ങും; ഞാൻ നെയ്യോ എണ്ണയോ തൈറോ പാലോ കഴിക്കില്ല.
ലവണം ച പരിത്യക്തം തഥാ താംബൂലമേവ ച । മധുരം ച തഥാ രാജംസ്ത്യക്തം ഗുഡാദികം തഥാ
ഉപ്പും പാനും, അതുപോലെ പാനസാരും മറ്റു മധുരങ്ങളും ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു, രാജാവേ.
ഏകാഹാരാ നിരാഹാരാ താവത്സ്ഥാസ്യേ ന സംശയഃ । യാവച്ചാഗമനം ഭര്തുഃ പുനരേവ ഭവിഷ്യതി
ഭർത്താവ് തിരികെ വരുന്നതുവരെ, ഞാൻ ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയോ, അഥവാ ഉപവസിക്കുകയോ ചെയ്യും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഏവം ദുഃഖാന്വിതാ ഭൂത്വാ ഏകവേണീധരാ പുനഃ । ഏകകംചുകസംവീതാ മലിനാ ച ബഭൂവ സാ
ഇങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന്, അവൾ ഒരു വേണിയിലേയ്ക്ക് മുടി ചുരുണ്ടു, ഒരു വസ്ത്രം മാത്രം ധരിച്ച്, അശുദ്ധയായി മാറി.
മലിനേനാപി വസ്ത്രേണ ഏകേനൈവ സ്ഥിതാ പുനഃ । ഹാഹാകാരം പ്രമുംചംതീ നിഃശ്വസംതീ സുദുഃഖിതാ
ഒരു മലിനമായ വസ്ത്രം മാത്രമേ ധരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ, അവൾ അവിടെ നിന്നു വലിയാരവം വിളിച്ചു കരഞ്ഞു, ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നു.
വിയോഗാനലസംദഗ്ധാ കൃഷ്ണാംഗീ മലധാരിണീ । ഏവം ദുഃഖസമാചാരാ സുകൃശാ വിഹ്വലാ തദാ
വിയോഗത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയ അവളുടെ ശരീരം ഇരുണ്ടു, മലയിൽ മൂടപ്പെട്ടു, അങ്ങനെയായിരുന്നു അവളുടെ ദുഃഖം; അവൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചു, മനസ്സിൽ തളർന്നു.