യജ്ഞഭൂമിശ്ച യജ്ഞശ്ച അഗ്നിഹോത്രേ യഥാ സ്ഥിതഃ । ശ്രാദ്ധഭൂമിസ്തഥാ ശുദ്ധാ ദേവശാലാ തഥാ പുനഃ
യജ്ഞഭൂമി, യജ്ഞം, അഗ്നിഹോത്രം എന്നിവയിൽ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാണോ, അതുപോലെ ശുദ്ധമായ ശ്രാദ്ധഭൂമിയും ദേവാലയവും തീർത്ഥമാണ്.
ഹോമശാലാ തഥാ പ്രോക്താ വേദാധ്യയനവേശ്മ ച । ഗൃഹേഷു പുണ്യസംയുക്തം ഗോസ്ഥാനം വരമുത്തമമ്
ഹോമശാലയും വേദപാഠശാലയും ഇതുപോലെ തന്നെ. വീടുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവും പുണ്യമുള്ളതും പശുക്കളുള്ള സ്ഥലം തന്നെയാണ്.
സോമപായീ ഭവേദ്യത്ര തീര്ഥം തത്ര പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ആരാമോ യത്ര വൈ പുണ്യോ അശ്വത്ഥോ യത്ര തിഷ്ഠതി
സോമപാനം നടക്കുന്നിടത്ത് തീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു. പുണ്യമുള്ള വനം, അശ്വത്ത്വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നിടം — അവിടെയും തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മവൃക്ഷോ ഭവേദ്യത്ര വടവൃക്ഷസ്തഥൈവ ച । അന്യേ ച വന്യസംസ്ഥാനേ തത്ര തീര്ഥം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ബ്രഹ്മവൃക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ വടവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നിടം, മറ്റ് കാട്ടുവൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നിടം — അവിടെയും തീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതേ തീര്ഥാഃ സമാഖ്യാതാഃ പിതാമാതാ തഥൈവ ച । പുരാണം പഠ്യതേ യത്ര ഗുരുര്യത്ര സ്വയം സ്ഥിതഃ
ഇവയൊക്കെയും തീർത്ഥങ്ങൾ തന്നെയാണ്. അച്ഛനും അമ്മയും ഉള്ളിടം, പുരാണം വായിക്കുന്നിടം, ഗുരു സ്വയം താമസിക്കുന്നിടം — ഇവിടെയും തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
സുഭാര്യാ തിഷ്ഠതേ യത്ര തത്ര തീര്ഥം ന സംശയഃ । സുപുത്രസ്തിഷ്ഠതേ യത്ര തത്ര തീര്ഥം ന സംശയഃ
നല്ല ഭാര്യ താമസിക്കുന്നിടം തീർത്ഥം തന്നെയാണ് — സംശയമില്ല. നല്ല മകൻ താമസിക്കുന്നിടം തീർത്ഥം തന്നെയാണ് — സംശയമില്ല.
ഏതേ തീര്ഥാഃ സമാഖ്യാതാ രാജവേശ്മ തഥൈവ ച । വേന ഉവാച- പാത്രസ്യ ലക്ഷണം ബ്രൂഹി യസ്മൈ ദേയം സുരോത്തമ
ഇവയൊക്കെയും തീർത്ഥങ്ങളാണ്, രാജമന്ദിരവും അതുപോലെ. വേനൻ ചോദിച്ചു: ദാനം നൽകേണ്ട ആളിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ദയവായി പറയൂ, ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനായവനേ.
പ്രസാദസുമുഖോ ഭൂത്വാ കൃപയാ മമ മാധവ । വാസുദേവ ഉവാച- ശൃണു രാജന്മഹാപ്രാജ്ഞ പാത്രസ്യാപി സുലക്ഷണമ്
ദയയും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, എന്റെ കാരുണ്യത്താൽ, മാധവാ... വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മഹാപണ്ഡിതനേ, ദാനം സ്വീകരിക്കേണ്ടവന്റെ ഉത്തമ ലക്ഷണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
യസ്മൈ ദേയം സുദാനം ച ശ്രദ്ധാപൂതൈര്മഹാത്മഭിഃ । ബ്രാഹ്മണം സുകുലോപേതം വേദാധ്യയനതത്പരമ്
ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക്, ഉത്തമ ദാനം നൽകേണ്ടത് നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, വേദപഠനത്തിൽ ലയിച്ച ബ്രാഹ്മണനാണ്.
ശാംതം ദാംതം തപോയുക്തം ശുക്ലമേവ വിശേഷതഃ । പ്രജ്ഞാവംതം ജ്ഞാനവംതം ദേവപൂജനതത്പരമ്
ശാന്തനും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും, തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും, പ്രത്യേകിച്ച് ശുദ്ധനും, ബുദ്ധിയുള്ളവനും, ജ്ഞാനമുള്ളവനും, ദേവപൂജയിൽ താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
സത്യവംതം മഹാപുണ്യം വൈഷ്ണവം ജ്ഞാനപംഡിതമ് । ധര്മജ്ഞം മുക്തലൌല്യം ച പാഖംഡൈസ്തു വിവര്ജിതമ്
സത്യവാനായും മഹാപുണ്യശാലിയുമായും വിഷ്ണുഭക്തനായും ജ്ഞാനത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനുമായും ധർമ്മം അറിയുന്നവനുമായും മോക്ഷത്തിനുള്ള അതിയായ ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവനുമായും കുഴപ്പമുള്ള മതവിചാരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനുമായവനാണ് ഉത്തമൻ.
ഏവം പാത്രം സമാഖ്യാതമന്യദേവം വദാമ്യഹമ് । ഏവമേതൈര്ഗുണൈര്യുക്തം സ്വസൃപുത്രം നരോത്തമമ്
ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനാണ് യോജ്യനായ പാത്രം എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി മറ്റൊന്നും പറയുന്നു; ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സഹോദരിയുടെ മകനായാലും അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമനായ മനുഷ്യനായാലും, അത്തരംവരാണ് യോജ്യർ.
ഏതം പാത്രം വിജാനീഹി ദുഹിതുസ്തനയം തതഃ । ജാമാതരം മഹാരാജ ഭാവൈരേതൈശ്ച സംയുതമ്
മഹാരാജാവേ, ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവളായ മകൾ, ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായ മകൻ, പിന്നെ ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായ മരുമകൻ — ഇവരെയാണ് യോജ്യമായ പാത്രം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഗുരും ച ദീക്ഷിതം ചൈവ പാത്രഭൂതം നരോത്തമ । ഏതാന്യേവ സുപാത്രാണി ദാനയോഗ്യാനി സത്തമ
ഗുരുവിനെയും ദീക്ഷയേറ്റവനെയും ഉത്തമപാത്രം എന്നു പറയാം. മഹാനുഭാവാ, ഇവരാണ് ദാനം നൽകാൻ ഏറ്റവും യോജ്യരായവർ.
വേദാചാരസമോപേതസ്തൃപ്തിം നൈവ ച ഗച്ഛതി । വര്ജയേത്കില തം വിപ്രം തഥാ കാണം സുധൂര്തകമ്
വേദാചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവനെങ്കിലും ഒരിക്കലും തൃപ്തി ലഭിക്കാത്തവനാണെങ്കിൽ അത്തരം ബ്രാഹ്മണനെ ഒഴിവാക്കണം; അതുപോലെ കുരുടനെയും ദുഷ്ടനെയും ഒഴിവാക്കണം.
അതികൃഷ്ണം മഹാരാജ കപിലം പരിവര്ജയേത് । കര്കടാക്ഷം സുനീലം ച ശ്യാവദന്തം വിവര്ജയേത്
മഹാരാജാവേ, അതിയായി കറുത്തവനെയും, കപില വർണ്ണമുള്ളവനെയും ഒഴിവാക്കണം; പുഴുവിന്റെ കണ്ണുള്ളവനെയും, വളരെ നീലനെയും, കറുത്ത പല്ലുള്ളവനെയും ഒഴിവാക്കണം.
നീലദംതം തഥാ രാജന്പീതദംതം തഥൈവ ച । ഗോഘ്നം സുകൃഷ്ണദംതം ച ബര്ബരം ചാതിപാംശുലമ്
അതു പോലെ, നീല പല്ലുള്ളവനെയും, മഞ്ഞ പല്ലുള്ളവനെയും, പശുവിനെ കൊല്ലുന്നവനെയും, അതിയായി കറുത്ത പല്ലുള്ളവനെയും, അന്യജാതിക്കാരനെയും, അതിയായി മണ്ണുപിടിച്ചവനെയും ഒഴിവാക്കണം.
ഹീനാംഗമധികാംഗം ച കുഷ്ഠിനം കുനഖം തഥാ । ദുശ്ചര്മാണം മഹാരാജ ഖല്വാടം പരിവര്ജയേത്
അംഗങ്ങൾ കുറവോ കൂടുതലോ ഉള്ളവനെയും, കുഷ്ഠരോഗിയെയും, മോശം നഖമുള്ളവനെയും, ചർമ്മരോഗമുള്ളവനെയും, തലമുടി ഇല്ലാത്തവനെയും മഹാരാജാവേ, ഒഴിവാക്കണം.
അന്യായേഷു രതാ യസ്യ ജായാ വിപ്രസ്യ കസ്യ ച । തസ്മൈ ദാനം ന ദാതവ്യം യദി ബ്രഹ്മസമോ ഭവേത്
ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രഹ്മാവിനോടു തുല്യനാണെങ്കിലും, അവനു ദാനം നൽകരുത്.
സ്ത്രീജിതായ ന ദാതവ്യം ശാഖാരംഡേ മഹാമതേ । വ്യാധിതായ ന ദാതവ്യം മൃതഭോജിഷു ഭൂപതേ
സ്ത്രീകളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നവനെയും, ശാഖയിലോ മുട്ടയിലോ ജനിച്ചവനെയും, രോഗബാധിതനെയും, മരിച്ചവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനെയും ഭൂപതിയേ, ദാനം നൽകരുത്.
ചോരായ ച ന ദാതവ്യം സ യദ്യത്രിസമോ ഭവേത് । അതൃപ്തായ ന ദാതവ്യം ശാവം തു പരിവര്ജയേത്
ചോരനോടും ദാനം നൽകരുത്, അവൻ അത്രിമഹർഷിക്കു തുല്യനാണെങ്കിലും; തൃപ്തിയില്ലാത്തവനോടും നൽകരുത്; ശവത്തെയും ഒഴിവാക്കണം.
അതിസ്തബ്ധായ നോ ദേയം ശഠായ ച വിശേഷതഃ । വേദശാസ്ത്രസമായുക്തഃ സദാചാരേണ വര്ജിതഃ
അതിയായി അഹങ്കാരമുള്ളവനോടും, പ്രത്യേകിച്ച് കപടനായവനോടും ദാനം നൽകരുത്; വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുണ്ടെങ്കിലും നല്ല ആചാരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനെ ഒഴിവാക്കണം.
ശ്രാദ്ധേ ദാനേ ച രാജേംദ്ര നൈവ യുക്തഃ കദാ ഭവേത് । അഥ ദാനം പ്രവക്ഷ്യാമി സഫലം പുണ്യദായകമ്
ശ്രാദ്ധത്തിലും ദാനത്തിലും ഇത്തരക്കാരൻ ഒരിക്കലും യോജ്യനല്ല, രാജാവേ; ഇനി ഫലപ്രദവും പുണ്യദായകവുമായ ദാനം ഞാൻ പറയുന്നു.
കാലതീര്ഥസുപാത്രാണാം ശ്രദ്ധാ യോഗാത്പ്രജായതേ । നാസ്തി ശ്രദ്ധാസമം പുണ്യം നാസ്തി ശ്രദ്ധാസമം സുഖമ്
ശ്രദ്ധ, യോജ്യമായ സമയം, തീർത്ഥം, ഉത്തമപാത്രം എന്നിവ ഒന്നിച്ചാൽ പുണ്യം ജനിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധക്ക് തുല്യമായ പുണ്യവും സന്തോഷവും മറ്റൊന്നുമില്ല.
നാസ്തി ശ്രദ്ധാസമം തീര്ഥം സംസാരേ പ്രാണിനാം നൃപ । ശ്രദ്ധാഭാവേന സംയുക്തോ മാമേവം പരിസംസ്മരേത്
ഈ ലോകത്ത് ജീവികൾക്കു ശ്രദ്ധക്ക് തുല്യമായ തീർത്ഥം ഇല്ല, മഹാരാജാവേ; ശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഉള്ളവൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ ഓർക്കണം.
പാത്രഹസ്തേ പ്രദാതവ്യം സ്വല്പമേവ നൃപോത്തമ । ഏവംവിധസ്യ ദാനസ്യ വിധിയുക്തസ്യ യത്ഫലമ്
പാത്രത്തിന്റെ കൈയിൽ, ചെറിയതായാലും, ദാനം നൽകണം, മഹാരാജാവേ; ഇങ്ങനെ നിയമപ്രകാരം നൽകിയ ദാനത്തിന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം—
അനംതം തദവാപ്നോതി മത്പ്രസാദാത്സുഖീ ഭവേത്
അത് അനന്തമാണ്; എന്റെ കൃപയാൽ ആ ഫലം ലഭിക്കുകയും സന്തോഷവാനാകുകയും ചെയ്യും.
വേന ഉവാച- നിത്യദാനഫലം ദേവ ത്വത്തഃ പൂര്വം മയാ ശ്രുതമ് । നൈമിത്തികസ്യ ദാനസ്യ ദത്തസ്യാപി ഹി യത്ഫലമ്
വേനൻ പറഞ്ഞു: ദേവാ, സ്ഥിരമായ ദാനഫലം ഞാൻ മുമ്പ് നിന്നിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഇപ്പോൾ സമയോചിതമായ ദാനത്തിന് ലഭിക്കുന്ന ഫലവും പറയണമേ.
തത്ഫലം മേ സമാചക്ഷ്വ ത്വത്പ്രസാദാത്പ്രയത്നതഃ । മഹാതൃപ്തിം ന ഗച്ഛാമി ശ്രോതും ശ്രദ്ധാ പ്രവര്തതേ
നിന്റെ കൃപയും പരിശ്രമവും കൊണ്ടു ഇതിന്റെ ഫലം എനിക്ക് പറയാമോ എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ വിശ്വാസം കൂടുതൽ ഉണരുന്നു, എങ്കിലും വലിയ തൃപ്തി എനിക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല.
വിഷ്ണുരുവാച- നൈമിത്തികം പ്രവക്ഷ്യാമി ദാനമേവ നൃപോത്തമ । മഹാപര്വണി സംപ്രാപ്തേ യേന ദാനാനി ശ്രദ്ധയാ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മഹാപർവ്വം വന്നപ്പോൾ വിശ്വാസത്തോടെ നൽകുന്ന പ്രത്യേകമായ ദാനത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദമായി പറയും.