ഏതാസാം പുണ്യകാലേഷു സംതി തീര്ഥാന്യനേകശഃ । ഗ്രാമേ വാ യദി വാരണ്യേ നദ്യഃ സര്വത്ര പാവനാഃ
ഇവയുടെ ഉത്തമ സമയങ്ങളിൽ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഗ്രാമത്തിലോ കാടിലോ എവിടെയും നദികൾ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
തത്ര തത്ര പ്രകര്തവ്യാഃ സ്നാനദാനാദികാഃ ക്രിയാഃ । യദാ ന ജ്ഞായതേ നാമ താസാം തീര്ഥസ്യ സത്തമാഃ
അവിടവിടെ സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; അവിടുത്തെ ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങളുടെ പേരുകൾ അറിയില്ലെങ്കിൽ പോലും.
നാമോച്ചാരം പ്രകുര്വീത വിഷ്ണുതീര്ഥമിദം നൃപ । തീര്ഥസ്യ ദേവതാ തദ്വദഹമേവ ന സംശയഃ
രാജാവേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ തിരുനാമം ഇവിടെ ഉച്ചരിക്കണം. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ദേവത ഞാൻ തന്നെയാണ് — ഇതിൽ ഒരു സംശയവും വേണ്ട.
മാമേവമുച്ചരേദ്യോ വൈ തീര്ഥേ ദേവേഷു സാധകഃ । തസ്യ പുണ്യഫലം ജാതം മന്നാമ്നാ നൃപനംദന
രാജകുമാരാ, ഈ തിരുത്തലിൽ ഭക്തിയോടെ എന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നവന് എന്റെ നാമത്തിന്റെ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
അജ്ഞാതാനാം സുതീര്ഥാനാം ദേവാനാം നൃപസത്തമ । സ്നാനേ ദാനേ മഹാരാജ മന്നാമ ഹി സമുച്ചരേത്
രാജാവേ, അറിയാത്ത തീർത്ഥങ്ങളിലും, അറിയാത്ത ദേവന്മാരോടും, സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോഴും ദാനം നൽകുമ്പോഴും, എന്റെ നാമം ഉറപ്പായി ഉച്ചരിക്കണം.
തീര്ഥാനാമേവ രാജേംദ്ര ധാത്രാ ധാത്ര്യ ഇമാഃ കൃതാഃ । സിംധവഃ സര്വപുണ്യാനാം സര്വസ്ഥാഃ ക്ഷിതിമംഡലേ
രാജാവേ, സ്രഷ്ടാവ് ഈ നദികളെ ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥരൂപങ്ങളാക്കി സൃഷ്ടിച്ചു. സമുദ്രങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പുണ്യങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനം തന്നെയാണ്.
യത്രതത്ര പ്രകര്ത്തവ്യം സ്നാനദാനാദികം നൃപ । അക്ഷയം ഫലമാപ്നോതി സുതീര്ഥാനാം പ്രസാദതഃ
രാജാവേ, എവിടെയായാലും സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയവ ചെയ്യുമ്പോൾ, ആ തിരുത്തലുകളുടെ കൃപയാൽ ക്ഷയമില്ലാത്ത ഫലം ലഭിക്കും.
തീര്ഥരൂപാ മഹാപുണ്യാഃ സാഗരാ സപ്ത ഏവ ച । മാനസാദ്യാസ്തഥാ രാജന്സരസ്യശ്ച പ്രകീര്തിതാഃ
രാജാവേ, മാനസസരസ്സും മറ്റ് പ്രശസ്തമായ തടാകങ്ങളും, ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും, എല്ലാം മഹാപുണ്യമുള്ള തീർത്ഥരൂപങ്ങളാണ്.
നിര്ഝരാഃ പല്വലാഃ പ്രോക്താസ്തീര്ഥരൂപാ ന സംശയഃ । സ്വല്പാ നദ്യോ മഹാരാജ താസു തീര്ഥം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
മഹാരാജാവേ, പുഴികൾക്കും കുളങ്ങൾക്കും തീർത്ഥരൂപം ഉണ്ടെന്നതിൽ സംശയമില്ല. ചെറു നദികളിലും തീർത്ഥം നിലകൊള്ളുന്നു.
ഖാതേഷ്വേവം ച സര്വേഷു വര്ജയിത്വാ ച കൂപകമ് । പര്വതാസ്തീര്ഥരൂപാശ്ച മേര്വാദ്യാശ്ച മഹീതലേ
കിണർ ഒഴികെ എല്ലാ കുഴിച്ചെടുത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും, ഭൂമിയിലെ മേരു തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങളിലും തീർത്ഥരൂപം നിലനിൽക്കുന്നു.
യജ്ഞഭൂമിശ്ച യജ്ഞശ്ച അഗ്നിഹോത്രേ യഥാ സ്ഥിതഃ । ശ്രാദ്ധഭൂമിസ്തഥാ ശുദ്ധാ ദേവശാലാ തഥാ പുനഃ
യജ്ഞഭൂമി, യജ്ഞം, അഗ്നിഹോത്രം എന്നിവയിൽ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാണോ, അതുപോലെ ശുദ്ധമായ ശ്രാദ്ധഭൂമിയും ദേവാലയവും തീർത്ഥമാണ്.
ഹോമശാലാ തഥാ പ്രോക്താ വേദാധ്യയനവേശ്മ ച । ഗൃഹേഷു പുണ്യസംയുക്തം ഗോസ്ഥാനം വരമുത്തമമ്
ഹോമശാലയും വേദപാഠശാലയും ഇതുപോലെ തന്നെ. വീടുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവും പുണ്യമുള്ളതും പശുക്കളുള്ള സ്ഥലം തന്നെയാണ്.
സോമപായീ ഭവേദ്യത്ര തീര്ഥം തത്ര പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ആരാമോ യത്ര വൈ പുണ്യോ അശ്വത്ഥോ യത്ര തിഷ്ഠതി
സോമപാനം നടക്കുന്നിടത്ത് തീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു. പുണ്യമുള്ള വനം, അശ്വത്ത്വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നിടം — അവിടെയും തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മവൃക്ഷോ ഭവേദ്യത്ര വടവൃക്ഷസ്തഥൈവ ച । അന്യേ ച വന്യസംസ്ഥാനേ തത്ര തീര്ഥം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ബ്രഹ്മവൃക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ വടവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നിടം, മറ്റ് കാട്ടുവൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നിടം — അവിടെയും തീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതേ തീര്ഥാഃ സമാഖ്യാതാഃ പിതാമാതാ തഥൈവ ച । പുരാണം പഠ്യതേ യത്ര ഗുരുര്യത്ര സ്വയം സ്ഥിതഃ
ഇവയൊക്കെയും തീർത്ഥങ്ങൾ തന്നെയാണ്. അച്ഛനും അമ്മയും ഉള്ളിടം, പുരാണം വായിക്കുന്നിടം, ഗുരു സ്വയം താമസിക്കുന്നിടം — ഇവിടെയും തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
സുഭാര്യാ തിഷ്ഠതേ യത്ര തത്ര തീര്ഥം ന സംശയഃ । സുപുത്രസ്തിഷ്ഠതേ യത്ര തത്ര തീര്ഥം ന സംശയഃ
നല്ല ഭാര്യ താമസിക്കുന്നിടം തീർത്ഥം തന്നെയാണ് — സംശയമില്ല. നല്ല മകൻ താമസിക്കുന്നിടം തീർത്ഥം തന്നെയാണ് — സംശയമില്ല.
ഏതേ തീര്ഥാഃ സമാഖ്യാതാ രാജവേശ്മ തഥൈവ ച । വേന ഉവാച- പാത്രസ്യ ലക്ഷണം ബ്രൂഹി യസ്മൈ ദേയം സുരോത്തമ
ഇവയൊക്കെയും തീർത്ഥങ്ങളാണ്, രാജമന്ദിരവും അതുപോലെ. വേനൻ ചോദിച്ചു: ദാനം നൽകേണ്ട ആളിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ദയവായി പറയൂ, ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനായവനേ.
പ്രസാദസുമുഖോ ഭൂത്വാ കൃപയാ മമ മാധവ । വാസുദേവ ഉവാച- ശൃണു രാജന്മഹാപ്രാജ്ഞ പാത്രസ്യാപി സുലക്ഷണമ്
ദയയും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, എന്റെ കാരുണ്യത്താൽ, മാധവാ... വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മഹാപണ്ഡിതനേ, ദാനം സ്വീകരിക്കേണ്ടവന്റെ ഉത്തമ ലക്ഷണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
യസ്മൈ ദേയം സുദാനം ച ശ്രദ്ധാപൂതൈര്മഹാത്മഭിഃ । ബ്രാഹ്മണം സുകുലോപേതം വേദാധ്യയനതത്പരമ്
ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക്, ഉത്തമ ദാനം നൽകേണ്ടത് നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, വേദപഠനത്തിൽ ലയിച്ച ബ്രാഹ്മണനാണ്.
ശാംതം ദാംതം തപോയുക്തം ശുക്ലമേവ വിശേഷതഃ । പ്രജ്ഞാവംതം ജ്ഞാനവംതം ദേവപൂജനതത്പരമ്
ശാന്തനും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും, തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും, പ്രത്യേകിച്ച് ശുദ്ധനും, ബുദ്ധിയുള്ളവനും, ജ്ഞാനമുള്ളവനും, ദേവപൂജയിൽ താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
സത്യവംതം മഹാപുണ്യം വൈഷ്ണവം ജ്ഞാനപംഡിതമ് । ധര്മജ്ഞം മുക്തലൌല്യം ച പാഖംഡൈസ്തു വിവര്ജിതമ്
സത്യവാനായും മഹാപുണ്യശാലിയുമായും വിഷ്ണുഭക്തനായും ജ്ഞാനത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനുമായും ധർമ്മം അറിയുന്നവനുമായും മോക്ഷത്തിനുള്ള അതിയായ ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവനുമായും കുഴപ്പമുള്ള മതവിചാരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനുമായവനാണ് ഉത്തമൻ.
ഏവം പാത്രം സമാഖ്യാതമന്യദേവം വദാമ്യഹമ് । ഏവമേതൈര്ഗുണൈര്യുക്തം സ്വസൃപുത്രം നരോത്തമമ്
ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനാണ് യോജ്യനായ പാത്രം എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി മറ്റൊന്നും പറയുന്നു; ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സഹോദരിയുടെ മകനായാലും അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമനായ മനുഷ്യനായാലും, അത്തരംവരാണ് യോജ്യർ.
ഏതം പാത്രം വിജാനീഹി ദുഹിതുസ്തനയം തതഃ । ജാമാതരം മഹാരാജ ഭാവൈരേതൈശ്ച സംയുതമ്
മഹാരാജാവേ, ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവളായ മകൾ, ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായ മകൻ, പിന്നെ ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായ മരുമകൻ — ഇവരെയാണ് യോജ്യമായ പാത്രം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഗുരും ച ദീക്ഷിതം ചൈവ പാത്രഭൂതം നരോത്തമ । ഏതാന്യേവ സുപാത്രാണി ദാനയോഗ്യാനി സത്തമ
ഗുരുവിനെയും ദീക്ഷയേറ്റവനെയും ഉത്തമപാത്രം എന്നു പറയാം. മഹാനുഭാവാ, ഇവരാണ് ദാനം നൽകാൻ ഏറ്റവും യോജ്യരായവർ.
വേദാചാരസമോപേതസ്തൃപ്തിം നൈവ ച ഗച്ഛതി । വര്ജയേത്കില തം വിപ്രം തഥാ കാണം സുധൂര്തകമ്
വേദാചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവനെങ്കിലും ഒരിക്കലും തൃപ്തി ലഭിക്കാത്തവനാണെങ്കിൽ അത്തരം ബ്രാഹ്മണനെ ഒഴിവാക്കണം; അതുപോലെ കുരുടനെയും ദുഷ്ടനെയും ഒഴിവാക്കണം.
അതികൃഷ്ണം മഹാരാജ കപിലം പരിവര്ജയേത് । കര്കടാക്ഷം സുനീലം ച ശ്യാവദന്തം വിവര്ജയേത്
മഹാരാജാവേ, അതിയായി കറുത്തവനെയും, കപില വർണ്ണമുള്ളവനെയും ഒഴിവാക്കണം; പുഴുവിന്റെ കണ്ണുള്ളവനെയും, വളരെ നീലനെയും, കറുത്ത പല്ലുള്ളവനെയും ഒഴിവാക്കണം.
നീലദംതം തഥാ രാജന്പീതദംതം തഥൈവ ച । ഗോഘ്നം സുകൃഷ്ണദംതം ച ബര്ബരം ചാതിപാംശുലമ്
അതു പോലെ, നീല പല്ലുള്ളവനെയും, മഞ്ഞ പല്ലുള്ളവനെയും, പശുവിനെ കൊല്ലുന്നവനെയും, അതിയായി കറുത്ത പല്ലുള്ളവനെയും, അന്യജാതിക്കാരനെയും, അതിയായി മണ്ണുപിടിച്ചവനെയും ഒഴിവാക്കണം.
ഹീനാംഗമധികാംഗം ച കുഷ്ഠിനം കുനഖം തഥാ । ദുശ്ചര്മാണം മഹാരാജ ഖല്വാടം പരിവര്ജയേത്
അംഗങ്ങൾ കുറവോ കൂടുതലോ ഉള്ളവനെയും, കുഷ്ഠരോഗിയെയും, മോശം നഖമുള്ളവനെയും, ചർമ്മരോഗമുള്ളവനെയും, തലമുടി ഇല്ലാത്തവനെയും മഹാരാജാവേ, ഒഴിവാക്കണം.
അന്യായേഷു രതാ യസ്യ ജായാ വിപ്രസ്യ കസ്യ ച । തസ്മൈ ദാനം ന ദാതവ്യം യദി ബ്രഹ്മസമോ ഭവേത്
ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രഹ്മാവിനോടു തുല്യനാണെങ്കിലും, അവനു ദാനം നൽകരുത്.
സ്ത്രീജിതായ ന ദാതവ്യം ശാഖാരംഡേ മഹാമതേ । വ്യാധിതായ ന ദാതവ്യം മൃതഭോജിഷു ഭൂപതേ
സ്ത്രീകളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നവനെയും, ശാഖയിലോ മുട്ടയിലോ ജനിച്ചവനെയും, രോഗബാധിതനെയും, മരിച്ചവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനെയും ഭൂപതിയേ, ദാനം നൽകരുത്.