ഇത്യുക്ത്വാ നിര്ഗതാഃ സര്വേ ബൃഹസ്പതിപുരോഗമാഃ । ദൃഷ്ട്വാ സരസി വിസ്തീര്ണേ സ്വര്ണപംകജകാനനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബൃഹസ്പതി മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു; വിശാലമായ തടാകത്തിൽ പൊൻതാമരക്കാടുകൾ കണ്ടു.
തുഷ്ടുവുര്ദേവരാജാനം പ്രബോധോ യേന ജായതേ । തതോ ഗുരോഃ പ്രബോധേന നിര്ഗതഃ പദ്മകുഡ്മലാത്
അവർ ദേവരാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു, അവന്റെ ഉണർവ് കൊണ്ടാണ് അവൻ എഴുന്നേറ്റത്; പിന്നെ ഗുരുവിന്റെ ഉണർവിലൂടെ അവൻ താമരക്കൊടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
ദീനാനനോ വിരൂപസ്തു വ്രീഡാകുംചിതലോചനഃ । ജഗ്രാഹ ചരണാവിംദ്രോ ഗുരോസ്തസ്യാഗ്രജന്മനഃ
ദുഃഖം നിറഞ്ഞ മുഖം, രൂപം മാറിയ, ലജ്ജയിൽ കണ്ണ് താഴ്ത്തിയ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ മുതിർന്ന ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
ത്രാഹി മാം നിഷ്കൃതിം ബ്രൂഹി പാപസ്യാസ്യ ബൃഹസ്പതേ । ദേവരാജവചഃ ശ്രുത്വാ ജഗൌ വിപ്രോ ബൃഹസ്പതിഃ
'എന്നെ രക്ഷിക്കണം, ഈ പാപത്തിന് പ്രായശ്ചിത്തം എന്താണെന്ന് പറയണം, ബൃഹസ്പതേ!' ദേവരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബൃഹസ്പതി മഹർഷി പറഞ്ഞു.
ശൃണു ദേവേംദ്ര വക്ഷ്യേഽഹമുപായം പാപനാശനമ് । പ്രയാഗസ്നാനമാത്രേണ തത്ക്ഷണാദേവ പാതകാത്
ദേവേന്ദ്രാ, ഞാൻ പാപം നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മാർഗം പറയാം. പ്രയാഗത്തിൽ കുളിച്ചാൽ മാത്രം മതി, അക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പാപം അകറ്റപ്പെടും.
മുച്യസേ ദേവരാജത്വം തത്ര യാമഃ സഹൈവ തേ । അഥ പുരോധസാ സാര്ധമാഗത്യ ബലമര്ദനഃ
ദേവരാജാ, അതു മാത്രം ചെയ്താൽ നീ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. നാം നിനക്കൊപ്പം അവിടെ പോകാം. പിന്നെ, പുരോഹിതനോടൊപ്പം ബലനെ ജയിച്ചവൻ അവിടെ എത്തി.
സസ്നൌ സിതാസിതേ തീര്ഥേ സദ്യോ മുക്തോ ഹ്യഘൈസ്തതഃ । അഥ ദേവഗുരുസ്തസ്മൈ പ്രസന്നസ്തു വരം ദദൌ
അവൻ വെള്ളയും കറുപ്പും കലർന്ന തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചു, ഉടൻ തന്നെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ടു. അതിനുശേഷം, ദേവഗുരു സന്തോഷത്തോടെ അവനു ഒരു വരം നൽകി.
പ്രയാഗസ്നാനമാത്രേണ ക്ഷീണം പാപം ത്വയാനഘ । ക്ഷീണപാപസ്യ തേ ശക്ര മത്പ്രസാദേന സത്വരമ്
പ്രയാഗത്തിൽ കുളിച്ചാൽ മാത്രം മതി, അനഘ, നിന്റെ പാപം നശിക്കും. ശക്രാ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ പാപം ഇല്ലാതായ നിനക്ക് ഉടൻ തന്നെ—
സഹസ്രമേതദ്യോനീനാം സഹസ്രം സ്യാദ്ദൃശാം തവ । തദൈവ ദ്വിജവാക്യേന ശുശുഭേ ച ശചീപതിഃ
നിനക്ക് ആയിരം യോനികളും ആയിരം കണ്ണുകളും ലഭിക്കും. അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കിനാൽ ശചീപതി പ്രകാശിച്ചു.
ലോചനാനാം സഹസ്രേണ പംകജൈരിവ മാനസമ് । അഥ വൃംദാരകൈഃ സര്വൈരൃഷിഭിശ്ചാഭിപൂജിതഃ
അവൻ ആയിരം കണ്ണുകളോടെ, അവന്റെ മനസ്സ് കുളിർക്കടലിൽ താമരകൾ വിരിഞ്ഞതുപോലെ ആയി. പിന്നെ, എല്ലാ വൃന്ദാരകന്മാരും ഋഷിമാരും അവനെ ആദരിച്ചു.
ഗംധര്വൈഃ സ്തൂയമാനസ്തു ഗതഃ ശക്രോഽമരാവതീമ് । ഇത്ഥം സദ്യോ വിപാപോഽഭൂത്പ്രയാഗേ പാകശാസനഃ
ഗന്ധർവന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ശക്രൻ അമരാവതിയിലേക്ക് പോയി. ഇങ്ങനെ, പ്രയാഗത്തിൽ പാകനെ ജയിച്ചവൻ ഉടൻ തന്നെ പാപം വിട്ടു.
യാഹി ത്വമപി കല്യാണി പ്രയാഗം ദേവസേവിതമ് । സദ്യഃ പാപവിനാശായ തഥാ സ്വര്ഗതയേ ദൃഢമ്
നീയും, ഭദ്രേ, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോവുക. പാപം ഉടൻ നശിപ്പാനും സ്വർഗ്ഗം നേടാനും അതു ഉറപ്പാണ്.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സേതിഹാസം സമംഗലമ് । തദൈവ സംഭ്രമാപന്നാ നത്വാ പാദൌ ദ്വിജസ്യ തു
അവന്റെ വാക്കുകളും, ആ ശുഭമായ കഥയും കേട്ടപ്പോൾ, അവൾ അതിവേഗം ബ്രാഹ്മണന്റെ കാലിൽ വണങ്ങി.
ത്യക്ത്വാ ബംധുജനം സര്വം ദാസദാസീഗൃഹം തഥാ । സകലാന്വിഷയാന്രക്ഷോ വിഷഗ്രാസാനിവ സ്ഫുടമ്
അവൾ ബന്ധുക്കളെയും ദാസി-ദാസന്മാരുടെ വീട് പോലും ഉപേക്ഷിച്ചു. എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും വിഷം പോലെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
വപുശ്ച ക്ഷണവിധ്വംസി പശ്യംതീ നിര്ഗതാ ഹ്യഹമ് । നരകാര്ണവസംപാത ദാരുണാംതര വഹ്നിനാ
ശരീരം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിക്കുമെന്ന് കണ്ടു, ഞാൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; നരകസമുദ്രത്തിലെ ഭയങ്കരമായ അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ഹൃദയേ കുണപവ്യാഘ്ര തദാ തത്തപ്യമാനയാ । മയാ ഗത്വാ കൃതം സ്നാനം മാഘേ മാസി സിതാസിതേ
ഹൃദയത്തിൽ ശവത്തിന്റെ കടുവ പോലെ വേദനയോടെ, ഞാൻ പോയി മാഘമാസത്തിൽ വെള്ളയും കറുപ്പും കലർന്ന തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചു.
തസ്യ സ്നാനസ്യ മാഹാത്മ്യം ശൃണു വൃദ്ധനിശാചര । ത്ര്യഹാത്പാപക്ഷയോ ജാതഃ സപ്തവിംശതിഭിര്ദിനൈഃ
വൃദ്ധനായ നിശാചരാ, ആ കുളിയുടെ മഹത്വം കേൾക്കൂ. മൂന്നു ദിവസത്തിനകം എന്റെ പാപങ്ങൾ ഒടുക്കം പോയി; ഇരുപത്തിയേഴു ദിവസത്തിനകം—
ശേഷൈര്മേ യദഭൂത്പുണ്യം തേന ദേവത്വമാഗതാ । രമമാണാ തു കൈലാസേ ഗിരിജായാഃ പ്രിയാ സഖീ
അവശേഷിച്ച പുണ്യഫലത്തോടെ ഞാൻ ദേവതയായി. പിന്നെ, ഗിരിജയുടെ പ്രിയസഖിയായി കൈലാസത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
ജാതിസ്മരാ തഥാ ജാതാ പ്രയാഗസ്യ പ്രഭാവതഃ । സ്മൃത്വാ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം മാഘേ മാഘേ വ്രജാമ്യഹമ്
പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ഞാൻ ജന്മസ്മരണയോടെ പിറന്നു. പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം ഓർത്ത്, ഓരോ മാഘമാസവും ഞാൻ അവിടെ പോകുന്നു.
ഇതി രാക്ഷസ യത്പൃഷ്ടം ത്വയാ വിസ്മിതചേതസാ । തന്മയാ കഥിതം സര്വം ചരിതം പ്രീതയേ തവ
രാക്ഷസാ, അത്ഭുതത്തോടെ നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നു സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ എന്റെ കഥ മുഴുവനും പറഞ്ഞു.
മത്പ്രീതയേ ചരിത്രം സ്വം ത്വം ബ്രൂഹി മമ രാക്ഷസ । കര്മണാ കേനജാതോഽസി വിരൂപോഽതിഭയംകരഃ
ഇപ്പോൾ, എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ, നിന്റെ കഥ നീ എനിക്കു പറയണം, രാക്ഷസാ. ഏത് കർമ്മം കൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ ജനിച്ചത്?
ശ്മശ്രുലോ ദീര്ഘദംഷ്ട്രംശ്ച ക്രവ്യാദോ ഗിരിഗഹ്വരേ । രാക്ഷസ ഉവാച। ഇഷ്ടം ദദാതി ഗൃഹ്ണാതി ഗുഹ്യം വദതി പൃച്ഛതി
മുടിയും നീണ്ട പല്ലുകളും ഉള്ള, മലകയറ്റങ്ങളിൽ മാംസം തിന്നുന്നവൻ— രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു: ഇഷ്ടമുള്ളത് നൽകുകയും സ്വീകരിക്കുകയും രഹസ്യങ്ങൾ പറയുകയും ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രീത്യാ ഹി സജ്ജനോ ഭദ്രേ തച്ച സര്വം ത്വയി സ്ഥിതമ് । ത്വയാ സംഭാവിതോ നൂനം മന്യേഽഹം വാമലോചനേ
സദാചാരികൾ സന്തോഷത്തോടെ നിന്നിൽ വിശ്വാസം വെക്കുന്നു, സുന്ദരനേത്രളേ. അവർക്കിടയിൽ നിന്നെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പാണ്.
ഭാവിനീ നിഷ്കൃതിഃ സദ്യസ്ത്വയാസ്യ ക്രൂരകര്മണഃ । അതോ വക്ഷ്യാമി തേ ഭദ്രേ ദുഷ്കൃതം യത്സ്വയംകൃതമ്
ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നീ ഈ ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തിക്ക് ഉടൻ പരിഹാരം കാണും. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നോട് എന്റെ തന്നെ പാപം തുറന്ന് പറയും.
നിവേദ്യ സജ്ജനേ ദുഃഖം തതഃ സര്വസുഖീ ഭവേത് । ശൃണു സുശ്രോണ്യഹം കാശ്യാം ബഹ്വൃചോ വേദപാരഗഃ
ദുഃഖം സദാചാരികൾക്ക് തുറന്ന് പറഞ്ഞാൽ പിന്നെ മുഴുവൻ സന്തോഷം ലഭിക്കും. മനോഹരനിതംബളേ, ഞാൻ കാശിയിൽ ജനിച്ച, വേദപഠനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ ആണു.
ജാതഃ പുരാ ദ്വിജഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കുലേ മഹതി നിര്മലേ । രാജ്ഞാം ദുഷ്കൃതിനാം ഭീരു ശൂദ്രാണാം ച തഥാ വിശാമ്
പണ്ടു ഞാൻ ഒരു മഹത്തായ, വിശുദ്ധമായ ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. ഭയങ്കരനായ രാജാക്കന്മാരുടേയും, ശൂദ്രന്മാരുടേയും, സാധാരണജനങ്ങളുടേയും ഇടയിൽ ഞാൻ ജീവിച്ചു.
വാരാണസ്യാം കൃതോ ഘോരോ മയാ ദുഷ്ടപ്രതിഗ്രഹഃ । ബഹുധാ ബഹുധാ വാരം നിഷിദ്ധഃ കുത്സിതോ ബഹു
വാരാണസിയിൽ ഞാൻ ദുഷ്ടമായ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു, അതൊരു ഭയങ്കര പാപമായിരുന്നു. പലതവണ നിരോധിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ അത് സ്വീകരിച്ചു, പലരും എന്നെ നിന്ദിച്ചു.
ചാംഡാലസ്യാപി ന ത്യക്തോ മയാ ദുഷ്ടപ്രതിഗ്രഹഃ । അന്യച്ച പാതകം തത്ര മമാഭൂന്മൂഢചേതസഃ । തന്നാസ്തി ദുഷ്കൃതം കര്മ മയാ യത്ര ന യത്കൃതമ്
ചാണ്ഡാലനിൽനിന്നും പോലും ഞാൻ ദുഷ്ടസമ്മാനം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. അവിടെ ഞാൻ മറ്റുപാപങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ ചെയ്യാത്ത ദുഷ്കർമ്മം ഒന്നും അവിടെ ഇല്ല.
അന്യച്ച ശ്രൂയതാം ദോഷഃ ക്ഷേത്രസ്യ വരവര്ണിനി । അവിമുക്തേഽണുമാത്രം യത്തദഘം മേരുതാം വ്രജേത് । ന ധര്മസ്തു മയാ കശ്ചിത്സംചിതസ്തത്ര ജന്മനി
സുന്ദരവർണ്ണളേ, ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു ദോഷവും കേൾക്കൂ. അവിമുക്തത്തിൽ ചെറിയൊരു പാപം പോലും വലിയൊരു പർവ്വതംപോലെ ഭാരംവരുന്നു. ആ ജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഒരു പുണ്യവും സമ്പാദിച്ചില്ല.
തതോ ബഹുതിഥേ കാലേ മൃതസ്തത്രൈവ ശോഭനേ । അവിമുക്തപ്രഭാവേണ ന ചാഹം നരകം ഗതഃ
അവിടെ തന്നെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ മരിച്ചു, മനോഹരളേ. അവിമുക്തത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നരകത്തിലേക്ക് പോയില്ല.