ക്വചിത്തപംതി മുനയഃ ക്വചിദ്ഗായംതി കിന്നരാഃ । സംതുഷ്ടാ ഋഷിഗംധര്വാ വീണാതാലകരാവിലാഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ മുനികൾ തപസ്സ് ചെയ്യുന്നു, മറ്റിടങ്ങളിൽ കിന്നരന്മാർ പാടുന്നു; തൃപ്തരായ ഋഷികളും ഗന്ധർവരും വീണയുടെ താളത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു.
താലമാനലയേ ലീനാഃ സ്വരൈഃ സപ്തഭിരന്വിതൈഃ । മൂര്ച്ഛനാരത്നിസംയുക്തൈര്വ്യക്തം ഗീതം മനോഹരമ്
താളത്തിന്റെയും ലയത്തിന്റെയും ആസ്വാദനത്തിൽ, ഏഴു സ്വരങ്ങളോടും സംഗീതത്തിന്റെ രത്നങ്ങളോടുംകൂടെ, മനോഹരവും വ്യക്തവുമായ ഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു.
തസ്മിന്വൈ പര്വതശ്രേഷ്ഠേ ചംദനച്ഛായസംശ്രിതാഃ । ഗംധര്വാ ഗീതതത്വജ്ഞാ ഗീതം ഗായംതി തത്പരാഃ
ആ ശ്രേഷ്ഠപർവതത്തിൽ, ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിൽ, സംഗീതത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന ഗന്ധർവന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാടുന്നു.
നൃത്യംതി യോഷിതസ്തത്ര ദേവാനാം പര്വത്തോത്തമേ । പാപഹാ പുണ്യദോ ദിവ്യഃ സുശ്രേയസാം പ്രദായകഃ
അവിടെ, ദേവതകളുടെ ഉന്നതപർവതത്തിൽ, ദൈവീക സ്ത്രീകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അതു പാപം നീക്കുകയും, പുണ്യം നൽകുകയും, ദൈവീകമായും പരമശ്രേയസ്സും നൽകുന്നതുമാണ്.
വേദധ്വനിഃ സമധുരഃ ശ്രൂയതേ പര്വതോത്തമേ । ചംദനാശോകപുന്നാഗൈഃ ശാലൈസ്താലൈസ്തമാലകൈഃ
ആ ഉന്നതപർവതത്തിൽ, അതിമധുരമായ വേദധ്വനി കേൾക്കാം; ചന്ദനം, അശോകം, പുന്നാഗം, ശാല, താളം, തമാലം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
വടൈസ്തു മേഘസംകാശൈ രാജതേ പര്വതോത്തമഃ । സംതാനകൈഃ കല്പവൃക്ഷൈ രംഭാപാദപസംകുലൈഃ
മേഘംപോലെയുള്ള വടവൃക്ഷങ്ങളാൽ ആ മഹാപർവതം തിളങ്ങുന്നു; സന്താനകവും കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളും രംഭാവൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നഗേംദ്രോ ഭാതി സര്വത്ര നാകവൃക്ഷൈഃ സുപുഷ്പിതൈഃ । നാനാധാതുസമാകീര്ണോ നാനാരത്നചയോ ഗിരിഃ
പർവതാധിപൻ എല്ലായിടത്തും പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്വർഗ്ഗവൃക്ഷങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്നു; വിവിധ ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞു, അനേകം രത്നങ്ങൾക്കു കൂമ്പാരമായിരിക്കുന്നു.
നാനാകൌതുകസംയുക്തോ നാനാമംഗലസംയുതഃ । വേദവൃംദൈഃ സുസംജുഷ്ടോ ഹ്യപ്സരോഗണസംകുലഃ
നാനാ അത്ഭുതങ്ങളും മംഗളപ്രദങ്ങളുമായി, വേദപാരായണികൾകൊണ്ടും അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാലും ആ പർവതം അലങ്കൃതമാണ്.
ഋഷിഭിര്മുനിഭിഃ സിദ്ധൈര്ഗംധര്വൈഃപരിഭാതിസഃ । ഗജൈശ്ചാചലസംകാശൈഃ സിംഹനാദൈര്വിരാജതേ
അവിടെ ഋഷിമാരും മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഒത്തുചേർന്ന്, പർവതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള വലിയാനകളുടെ സിംഹഘോഷത്തോടുകൂടി, ആ സ്ഥലം അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
ശരഭൈര്മത്തശാര്ദൂലൈര്മൃഗധൂര്തൈരലംകൃതഃ । വാപീകൂപതഡാഗൈശ്ച സംപൂര്ണൈര്വിമലോദകൈഃ
ശരഭങ്ങളും മദംപോലുള്ള കടുവകളും ചതിയുള്ള മൃഗങ്ങളും, ശുദ്ധജലമുള്ള കിണറുകളും കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും ചേർന്ന് ആ പ്രദേശം അലങ്കരിക്കുന്നു.
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണൈഃ സര്വത്ര പരിശോഭതേ । കനകോത്പലൈശ്ച ശ്വേതൈശ്ച രക്തോത്പലൈര്വിരാജതേ
എവിടെയും ഹംസകളും കുരുവികളും കൂട്ടമായി നിറഞ്ഞു, പൊന്നും വെള്ളയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള താമരകളാൽ ആ സ്ഥലം പ്രകാശിക്കുന്നു.
നദീസ്രവണസംഘാതൈര്വിമലൈശ്ചോദകൈസ്തഥാ । ശാലതാലൈശ്ച രൂപൈശ്ച സഗജൈഃ സ്ഫാടികൈസ്തഥാ
നദികളും ഒഴുകുന്ന ശുദ്ധജലവും, ശാലമരങ്ങളും താള്മരങ്ങളും, ആനകളോടുകൂടിയ സ്ഫടികക്കല്ലുകളും ചേർന്ന് അവിടെ കാണാം.
വിസ്തീര്ണൈഃ കാംചനൈര്ദിവ്യൈഃ സൂര്യവഹ്നിസമപ്രഭൈഃ । ശിലാതലൈശ്ച സംപൂര്ണഃ ശൈലരാജോ വിരാജതേ
വിശാലമായ പൊന്നുപോലുള്ള ദിവ്യമായ പീഠങ്ങളാൽ, സൂര്യനും അഗ്നിയുമെന്നതുപോലെ പ്രകാശമുള്ള കല്ലുപീഠങ്ങളാൽ, ആ പർവതരാജാവ് തിളങ്ങുന്നു.
വിമാനൈര്ദേവതാനാം ച പ്രാസാദൈഃ പര്വതോത്തമൈഃ । ഹംസചംദ്രപ്രതീകാശൈര്ഹേമദംഡൈരലംകൃതഃ
ദേവന്മാരുടെ വിഹായസമന്ദിരങ്ങളാൽ, ഉന്നതമായ പർവതപ്രാസാദങ്ങളാൽ, ഹംസയും ചന്ദ്രനും പോലെയുള്ള പൊന്നുനിലമ്പുകളാൽ ആ ഭൂപ്രദേശം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
കലശൈശ്ചാമരൈര്യുക്തൈഃ പ്രാസാദൈഃ പരിശോഭിതഃ । നാനാഗുണപ്രമുദിത ദേവവൃംദൈശ്ച ശോഭിതഃ
കലയുകളും ചാമരികളും ഉള്ള പ്രാസാദങ്ങളാൽ, നാനാ ഗുണങ്ങളിൽ സന്തോഷമുള്ള ദേവസംഘങ്ങളാൽ, ആ സ്ഥലം ഭംഗിയായി കത്തുന്നു.
ദേവവൃംദൈരനേകൈശ്ച ഗംധര്വൈശ്ചാരണൈസ്തഥാ । സര്വത്ര രാജതേ പുണ്യോ മേരുര്ഗിരിവരോത്തമഃ
അനേകം ദേവസംഘങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും ചാരണമാരും ഒത്തുചേർന്ന്, എല്ലാ ഭാഗത്തും പുണ്യമായ മഹാപർവതമായ മേരു തിളങ്ങുന്നു.
തസ്മാദ്ഗംഗാമഹാപുണ്യാ പുണ്യതോയാ മഹാനദീ । പ്രസൂതാ പുണ്യതീര്ഥാഢ്യാ ഹംസപദ്മൈഃ സമാകുലാ
അവിടെ നിന്ന് മഹാപുണ്യമായ ഗംഗ എന്ന മഹാനദി ഉദിച്ചുവന്നു; പുണ്യതീർഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, ഹംസകളും താമരകളും നിറഞ്ഞു, ശുദ്ധജലമുള്ളവളായി.
മുനിഭിഃ സേവ്യമാനാ സാ ഋഷിസംഘൈര്മഹാനദീ । ഏവംഗുണം ഗിരിശ്രേഷ്ഠം പുണ്യകൌതുകമംഗലമ്
മുനിമാരും ഋഷിസംഘങ്ങളും സേവിക്കുന്ന ആ മഹാനദി, ഈ സകല ഗുണങ്ങളോടുകൂടി, ഏറ്റവും പുണ്യവും അത്ഭുതവും നിറഞ്ഞ പർവതശ്രേഷ്ഠിയാണ്.
അംഗശ്ചാത്രിസുതഃ പുണ്യഃ പ്രവിവേശ മഹാമുനിഃ । ഗംഗാതീരേ സുപുണ്യേ ച ഏകാംതേ ചാരുകംദരേ
അത്രി മഹർഷിയുടെ ധർമ്മപുത്രനായ അംഗൻ, ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള അതിപുണ്യമായ മനോഹരമായ ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തത്രോപവിശ്യ മേധാവീ കാമക്രോധവിവര്ജിതഃ । സര്വേംദ്രിയാണി സംയമ്യ ഹൃഷീകേശം മനോഗതമ്
അവിടെ ആ ജ്ഞാനിയാകുന്ന അംഗൻ, ആഗ്രഹവും കോപവും വിട്ട്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സിൽ ഹൃഷീകേശനെ ധ്യാനിച്ചു.
ധ്യായമാനഃ സ ധര്മാത്മാ കൃഷ്ണം ക്ലേശാപഹം പ്രഭുമ് । ആസനേ ശയനേ യാനേ ധ്യാനേ ച മധുസൂദനമ്
ധർമ്മാത്മാവായ അവൻ, കൃഷ്ണനെ — കഷ്ടങ്ങൾ അകറ്റുന്ന പ്രഭുവിനെ — ഇരിപ്പിലും കിടപ്പിലും യാത്രയിലും ധ്യാനത്തിലും എല്ലായിടത്തും മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചു.
നിത്യം പശ്യതി യുക്താത്മാ യോഗയുക്തോ ജിതേംദ്രിയഃ । ചരാചരേഷു ജീവേഷു തേഷു പശ്യതി കേശവമ്
എപ്പോഴും മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച് യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി, സഞ്ചരിക്കുന്നതിലും അചഞ്ചലമായതിലും എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ കേശവനെ കാണുന്നു.
ആര്ദ്രേഷു ചൈവ ശുഷ്കേഷു സര്വേഷ്വന്യേഷു സ ദ്വിജഃ । ഏവം വര്ഷശതം ജാതം തപ്യമാനസ്യ തസ്യ ച
നനഞ്ഞതിലും ഉണങ്ങിയതിലും മറ്റെല്ലാ വസ്തുക്കളിലും ആ ദ്വിജനും അങ്ങനെ തന്നെ കേശവനെ കണ്ടു; അങ്ങനെ ഒരു നൂറ്റാണ്ട് തപസ്സിൽ കഴിച്ചു.
സമാലോക്യ ജഗന്നാഥശ്ചക്രപാണിര്ദ്വിജോത്തമമ് । ബഹുവിഘ്നാന്സുഘോരാംശ്ച ദര്ശയത്യേവ നിത്യശഃ
അവനെ കണ്ടു, ലോകനാഥനും ചക്രധാരിയും, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനു പല കഠിനവും ഭയങ്കരവുമായ തടസ്സങ്ങൾ നിരന്തരം കാണിച്ചു.
തേജസാ തസ്യ ദേവസ്യ നൃസിംഹസ്യ മഹാത്മനഃ । നിരാതംകഃ സ ധര്മാത്മാ ദഹത്യഗ്നിരിവേംധനമ്
ആ ദേവനായ മഹാത്മാവായ നരസിംഹന്റെ തേജസ്സാൽ, ആ ധർമ്മാത്മാവ് ഭയമില്ലാതെ, അഗ്നി ഇന്ധനം ദഹിപ്പുന്നതുപോലെ ആ തടസ്സങ്ങൾ അകറ്റി.
നിയമൈഃ സംയമൈശ്ചാന്യൈരുപവാസൈര്ദ്വിജോത്തമഃ । ക്ഷീയമാണസ്തു സംജാതോ ദീപ്യമാനഃ സ്വതേജസാ
നിയമങ്ങളാലും സംയമങ്ങളാലും ഉപവാസങ്ങളാലും ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ക്ഷയിച്ചുപോയെങ്കിലും, തന്റെ തേജസ്സാൽ പ്രകാശിച്ചു.
സൂര്യപാവകസംകാശസ്ത്വംഗ ഏവം പ്രദൃശ്യതേ । ഏവം തപഃസു നിരതം ധ്യായമാനം ജനാര്ദനമ്
സൂര്യനും അഗ്നിയും പോലെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ അങ്കൻ അങ്ങനെ ദർശിക്കപ്പെട്ടു; അങ്ങനെ, തപസ്സിൽ മുഴുകി, അങ്കൻ ജനാർദ്ദനനെ ധ്യാനിച്ചു.
ആവിര്ഭൂയാബ്രവീദ്ദേവോ വരം വരയ മാനദ । തം ച ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷീകേശമംഗഃ പരമ നിര്വൃതഃ
ദൈവം പ്രത്യക്ഷമായി വന്ന് പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളൊരു വരം ചോദിക്കൂ, മഹാനുഭാവാ.' ഹൃഷീകേശനെ കണ്ട അങ്കൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
തുഷ്ടാവ പ്രണതോ ഭൂത്വാ വാസുദേവം പ്രസന്നധീഃ
സന്തോഷഭാവത്തോടെ അങ്കൻ വാസുദേവന് മുന്നിൽ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു.
അംഗ ഉവാച- ത്വം ഗതിഃ സര്വഭൂതാനാം ഭൂതഭാവന പാവന । ഭൂതാത്മാ സര്വഭൂതേശ നമസ്തുഭ്യം ഗുണാത്മനേ
അങ്കൻ പറഞ്ഞു: നീയാണ് എല്ലായിടത്തെയും ജീവികളുടെ ആശ്രയം, സൃഷ്ടാവും വിശുദ്ധിയുമാണ് നീ; എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവും, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനും നീയാണു. ഗുണങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരമായ നിനക്ക് വന്ദനം.