സര്വശാസ്ത്രാര്ഥവേത്താസാവഗ്നിഹോത്രമുപാസതേ । ദാനാധ്യയനസംപന്നോ ബ്രഹ്മാചാരപരായണഃ
അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥം അറിയുന്നവനാണ്, അഗ്നിഹോത്രം ആരാധിക്കുന്നു, ദാനം ചെയ്യാനും പഠിക്കാനും കഴിവുള്ളവൻ, ബ്രാഹ്മണാചാരത്തിൽ സ്ഥിരമായവൻ.
ദേവാനാം ബ്രാഹ്മണാനാം ച പൂജനാഭിരതഃ സദാ । യാചകസ്താവകൈഃ പുണ്യൈര്വേദമംത്രൈര്യജേത്കില
ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും എപ്പോഴും ആദരിക്കുന്നവൻ, യാചകനായവൻ, പുണ്യമുള്ള വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ യജ്ഞം നടത്തുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മാചാരപരോ നിത്യം സംബംധം ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ । ഏവം സ മാഗധോ ജജ്ഞേ വേദാധ്യയനവര്ജിതഃ
ബ്രാഹ്മണാചാരത്തിൽ സ്ഥിരമായവൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ബന്ധം പാലിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ വേദപഠനം ഇല്ലാതെ മാഗധൻ ജനിച്ചു.
ബംദിനശ്ചാരണാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മാചാരവിവര്ജിതാഃ । ജ്ഞേയാസ്തേ ച മഹാഭാഗാഃ സ്താവകാഃ പ്രഭവംതി തേ
ബന്ദികളും ചരണമാരും ബ്രാഹ്മണാചാരമില്ലാത്തവരാണ്; അവർ മഹാഭാഗ്യശാലികളായി, സ്തുതികൾ പാടുന്നവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സ്തവനാര്ഥമുഭൌ സൃഷ്ടൌ നിപുണൌ സൂതമാഗധൌ । താവൂചുര്ഋഷയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമേഷ പാര്ഥിവഃ
സ്തുതിക്കായി, സൂതനും മാഗധനും പ്രാവീണ്യത്തോടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; എല്ലാ മഹർഷിമാരും അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കണം'.
കര്മൈതദനുരൂപം ച യാദൃശോയം നരാധിപഃ । താവൂചതുസ്തദാ സര്വാംസ്താനൃഷീന്ബംദിമാഗധൌ
ഈ മനുഷ്യാധിപനു യോജിച്ച പ്രവർത്തിയാണ് ഇതു; അപ്പോൾ ബന്ദിയും മാഗധനും എല്ലാ മഹർഷിമാരോടും പറഞ്ഞു.
ആവാം ദേവാനൃഷീംശ്ചൈവ പ്രീണയാവഃ സ്വകര്മഭിഃ । ന ചാസ്യ വിദ്വോ വൈ കര്മ ന തഥാ ലക്ഷണം യശഃ
നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ നാം ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ജ്ഞാനികൾക്ക് പ്രവൃത്തി മാത്രം യശസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ അടയാളമല്ലെന്ന് അറിയാം.
കര്മണാ യേന കുര്യാവഃ സ്തോത്രമസ്യ മഹാത്മനഃ । ജാനീവസ്തന്ന വിപ്രേംദ്രാ അവിജ്ഞാതഗുണസ്യ ഹി
നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ഈ മഹാത്മാവിനെ പ്രശംസിക്കുന്ന ഒരു സ്തോത്രം നാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എങ്കിലും, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണരേ, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം നമുക്ക് ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി അറിയില്ല.
ഭവിഷ്യൈസ്തൈര്ഗുണൈഃ പുണ്യൈഃ സ്തോതവ്യോയം നരോത്തമഃ । കൃതവാന്യാനി കര്മാണി പൃഥുരേവ മഹായശാഃ
ഭാവിയിൽ അവനിൽ ഉദിക്കും ഗുണങ്ങളാൽ ഈ മഹാനായ മനുഷ്യൻ പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനാകും; മഹാ യശസ്സുള്ള പൃഥു തന്നെ അനേകം മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഊചുസ്തേ മുനയഃ സര്വേ ഗുണാന്ദിവ്യാന്മഹാത്മനഃ । സത്യവാഞ്ജ്ഞാനസംപന്നോ ബുദ്ധിമാന്ഖ്യാതവിക്രമഃ
എല്ലാ മുനിമാരും ഈ മഹാത്മാവിന്റെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞുപറഞ്ഞു: സത്യം പറയുന്നവൻ, ജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തൻ.
സദാ ശൂരോ ഗുണഗ്രാഹീ പുണ്യവാംസ്ത്യാഗവാന്ഗുണീ । ധാര്മികഃ സത്യവാദീ ച യജ്ഞാനാം യാജകോത്തമഃ
എപ്പോഴും ധൈര്യശാലി, ഗുണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നവൻ, പുണ്യവാൻ, ദാനശീലൻ, ഗുണവാൻ, ധാർമ്മികൻ, സത്യവാദി, യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മികച്ച യജമാനൻ.
പ്രിയവാക്സത്യവാദീ ച ധാന്യവാന്ധനവാന്ഗുണീ । ഗുണജ്ഞഃ സഗുണഗ്രാഹീ ധര്മജ്ഞഃ സത്യവത്സലഃ
സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവൻ, സത്യവാദി, ധാന്യത്തിലും ധനത്തിലും സമ്പന്നൻ, ഗുണവാൻ, ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നവൻ, ഗുണങ്ങൾ വിലമതിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, സത്യത്തിൽ പ്രിയം ഉള്ളവൻ.
സര്വഗഃ സര്വവേത്താ ച ബ്രഹ്മണ്യോ വേദവിത്സുധീഃ । പ്രജ്ഞാവാന്സുസ്വരശ്ചൈവ വേദവേദാംഗപാരഗഃ
എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലാം അറിയുന്ന ജ്ഞാനി, ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, ബുദ്ധിമാൻ, മനോഹരമായ ശബ്ദം ഉള്ളവൻ, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചവൻ.
ധാതാ ഗോപ്താ പ്രജാനാം സ വിജയീ സമരാംഗണേ । രാജസൂയാദികാനാം തു യജ്ഞാനാം രാജസത്തമഃ
ജനങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയശാലിയും, രാജാക്കന്മാരിൽ രാജസൂയാദി യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനും.
ആഹര്താ ഭൂതലേ ചൈകഃ സര്വധര്മസമന്വിതഃ । ഏതേ ഗുണാ അസ്യ ചാംഗേ ഭവിഷ്യംതി മഹാത്മനഃ
ഭൂമിയിൽ എല്ലാം സമാഹരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ; ഈ മഹാത്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ ഈ ഗുണങ്ങൾ ഭാവിയിൽ തെളിയും.
ഋഷിഭിസ്തൌ നിയുക്തൌ തു കുര്വാണൌ സൂതമാഗധൌ । ഗുണൈശ്ചൈവ ഭവിഷ്യൈശ്ച സ്തോത്രം തസ്യ മഹാത്മനഃ
ഋഷിമാർ നിയോഗിച്ചപ്പോൾ, സൂതനും മാഗധനും ഭാവിയിലും ഇപ്പോഴുള്ള ഗുണങ്ങൾ ചേർത്ത് ഈ മഹാത്മാവിന് സ്തോത്രം പാടി.
തദാ പ്രഭൃതി വൈ ലോകാസ്തവൈസ്തുഷ്ടാ മഹാമതേ । പുരതശ്ച ഭവിഷ്യംതി ദാതാരഃ സ്താവനൈര്ഗുണൈഃ
അന്ന് മുതൽ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവാ, ആ സ്തുതികൾ കൊണ്ട് ജനങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചു; ഭാവിയിൽ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവർക്ക് സ്തുതികളോടെ ആദരം ലഭിക്കും.
തതഃ പ്രഭൃതി ലോകേസ്മിന്സ്തവേഷു ദ്വിജസത്തമാഃ । ആശീര്വാദാഃ പ്രയുജ്യംതേ തേഷാം ദ്രവിണമുത്തമമ്
അന്ന് മുതൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, ഈ ലോകത്ത് സ്തുതിക്കാലത്ത് ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകപ്പെടുന്നു; സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് മികച്ച സമ്പത്ത് ലഭിക്കുന്നു.
സൂതായ മാഗധായൈവ ബംദിനേ ച മഹോദയമ് । ചാരണായ തതഃ പ്രാദാത്തൈലംഗം ദേശമുത്തമമ്
സൂതനും മാഗധനും ഗായകനും ചാരണനും അവൻ മികച്ച തൈലങ്ക ദേശം സമ്മാനിച്ചു.
പൃഥുഃ പ്രസാദാദ്ധര്മാത്മാ ഹൈഹയം ദേശമേവ ച । രേവാതീരേ പുരം കൃത്വാ സ്വനാമ്നാ നൃപനംദനഃ
പൃഥുവിന്റെ കൃപയാൽ, ധാർമ്മികനായവൻ, ഹൈഹയ ദേശവും സമ്മാനിച്ചു; രേവാ നദിയുടെ തീരത്ത് രാജപുത്രൻ തന്റെ പേരിൽ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ യജന്ദാതാ പൃഥുഃ പുരാ । സര്വജ്ഞം സര്വദാതാരം ധര്മവീര്യം നരോത്തമമ്
പഴയകാലത്ത്, പൃഥു മഹാനായ മനുഷ്യൻ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി ദാനം നൽകി; അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാം ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, ധാർമ്മികനും വീര്യശാലിയുമായിരുന്നു.
തം ദദൃശുഃ പ്രജാഃ സര്വാ മുനയശ്ച തപോമലാഃ । ഊചുഃ പരസ്പരം പുണ്യാ ഏഷ രാജാ മഹാമതിഃ
എല്ലാ ജനങ്ങളും തപസ്സാൽ മലിനതയില്ലാത്ത മുനിമാരും അവനെ കണ്ടു; അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവ് മഹാബുദ്ധിയുള്ളവൻ, പുണ്യശാലിയാണു.'
ദേവാദീനാം വൃത്തിദാതാ അസ്മാകം ച വിശേഷതഃ । പ്രജാനാം പാലകശ്ചൈവ വൃത്തിദോ ഹി ഭവിഷ്യതി
ദേവന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ഞങ്ങൾക്കും, അവൻ ഉപജീവനമാർഗം നൽകുന്നവനാണ്; ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനും ഉപജീവനം നൽകുന്നവനും ആകും.
ഇയം ധാത്രീ മഹാപ്രാജ്ഞാ ഉപ്തം ബീജം പുരാ കില । ജീവനാര്ഥം പ്രജാഭിസ്തു ഗ്രാസയിത്വാ സ്ഥിരാഭവത്
മഹാപ്രജ്ഞനേ, ഈ ഭൂമി പുരാതനകാലത്ത് വിതച്ച വിത്ത് ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; ജനങ്ങൾ ജീവിക്കാനായി അതിനെ ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ, അവൾ സ്ഥിരതയുള്ളവളായി.
തതഃ പൃഥും ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ പ്രജാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ । വിധത്സ്വേതി സുവൃത്തിം നോ മുനീനാം വചനം തദാ
അപ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ജനങ്ങൾ പൃഥുവിന്റെ അടുക്കൽ ഓടിയെത്തി പറഞ്ഞു: 'നമുക്കു നല്ല ജീവിതം ഉറപ്പാക്കാൻ ദയവായി നീ സഹായിക്കണം; മുനികൾ പറഞ്ഞത് നടപ്പാകുന്നില്ല.'
ഗ്രാസയിത്വാ തദാന്നാനി പൃഥ്വീ ജാതാ സുനിശ്ചലാ । ഭയം പ്രജാനാം സുമഹത്സ ദൃഷ്ട്വാ രാജസത്തമഃ
അപ്പോൾ ഭൂമി ജനങ്ങളുടെ ഭക്ഷണം മുഴുവൻ കഴിച്ചു, പിന്നെ അവൾ അചഞ്ചലയായി. ജനങ്ങളിൽ വലിയ ഭയം കാണുമ്പോൾ, ആ മഹാരാജാവ്—
മഹര്ഷിവചനാത്സോപി പ്രഗൃഹ്യ സശരം ധനുഃ । അഭ്യധാവത വേഗേന പൃഥ്വീം ക്രുദ്ധോ നരാധിപഃ
മഹർഷിമാരുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ച്, രാജാവ് അമ്പും വില്ലും എടുത്തു, കോപത്തോടെ ഭൂമിയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടിയെത്തി.
കൌംജരം രൂപമാസ്ഥായ ഭയാത്തസ്യ തു മേദിനീ । വനേഷു ദുര്ഗദേശേഷു ഗുപ്താ ഭൂത്വാ ചചാര സാ
ഭയത്താൽ ഭൂമി ആനയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, കാടുകളിലും കഠിനമായ സ്ഥലങ്ങളിലും ഒളിച്ചുകൊണ്ട് അലയുകയായിരുന്നു.
ന പശ്യതി മഹാപ്രാജ്ഞഃ കുരൂപം ദ്വിജസത്തമാഃ । ആചചക്ഷുര്മഹാപ്രാജ്ഞം കുംജരം രൂപമാസ്ഥിതാ
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവ് അവളെ കണ്ടില്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ; എന്നാൽ പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞു, അവൾ ആനയുടെ രൂപം എടുത്തിരിക്കുന്നു എന്ന്.
തതഃ കുംജരരൂപാംതാമഭിദുദ്രാവ പാര്ഥിവഃ । താഡ്യമാനാ ച സാ തേന നിശിതൈര്മാര്ഗണൈസ്തതഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ആനയുടെ രൂപത്തിലുള്ള അവളെ പിന്തുടർന്നു; അവൻ്റെ കൂര്മ്മായ അമ്പുകൾ അവളെ തൊട്ടപ്പോൾ—