മഹാകായോ മഹാബാഹൂ രൂപേണാപ്രതിമോ ഭുവി । ഖഡ്ഗബാണധരോ ധന്വീ കവചീ ച മഹാപ്രഭുഃ
വലിയ ശരീരവും, വീർയ്യമുള്ള കൈകളും, ഭൂമിയിൽ ഉപമയില്ലാത്ത രൂപവും, വാൾ, അമ്പ്, വില്ല്, കവചം എന്നിവയുമായി മഹാശക്തനായവനും ആയിരുന്നു.
സര്വലക്ഷണസംപന്നഃ സര്വാലംകാരഭൂഷണഃ । തേജസാ രൂപഭാവേന സുവര്ണൈശ്ച മഹാമതിഃ
എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും നിറഞ്ഞവനും, തേജസ്സിലും സൗന്ദര്യത്തിലും പൊന്നുപോലെയുള്ള ബുദ്ധിയിലും അതുല്യനായിരുന്നു.
ദിവി ഇംദ്രോ യഥാ ഭാതി ഭുവി വേനാത്മജസ്തഥാ । തസ്മിഞ്ജാതേ മഹാഭാഗേ ദേവാശ്ച ഋഷയോമലാഃ
സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഭൂമിയിൽ വേനന്റെ മകൻ പ്രകാശിച്ചു. ആ മഹാനായവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാരും വിശുദ്ധമഹർഷിമാരും സന്തോഷിച്ചു.
ഉത്സവം ചക്രിരേ സര്വേ വേനസ്യ തനയം പ്രതി । ദീപ്യമാനഃ സ്വവപുഷാ സാക്ഷാദഗ്നിരിവോജ്ജ്വലഃ
വേനന്റെ മകന്റെ ജനനത്തിൽ എല്ലാവരും ഉത്സവം നടത്തി. തന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെ പ്രകാശിച്ചവൻ അഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തനായിരുന്നു.
ആദ്യമാജഗവം നാമ ധനുര്ഗൃഹ്യ മഹാവരമ് । ശരാന്ദിവ്യാംശ്ച രക്ഷാര്ഥേ കവചം ച മഹാപ്രഭമ്
ആദ്യമായ ആജഗവം എന്ന വില്ലും, ദിവ്യമായ അമ്പുകളും, രക്ഷയ്ക്കായി മഹത്തായ കവചവും അവൻ കൈവശമെടുത്തു.
ജാതേ സതി മഹാഭാഗേ പൃഥൌ വീരേ മഹാത്മനി । സംപ്രഹ്രഷ്ടാനി ഭൂതാനി സമസ്താനി ദ്വിജോത്തമ
മഹാത്മാവും വീരനുമായ പൃഥു ജനിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
സര്വതീര്ഥാനി തോയാനി പുണ്യാനി വിവിധാനി ച । തസ്യാഭിഷേകേ വിപ്രേംദ്രാഃ സര്വ ഏവ പ്രതസ്ഥിരേ
എല്ലാ തിര്ഥങ്ങളും, വിവിധ പുണ്യജലങ്ങളും അവന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഒന്നിച്ചു. ബ്രാഹ്മണപ്രഭുക്കൾ എല്ലാവരും അവിടെ എത്തി.
പിതാമഹാദ്യാ ദേവാസ്തു ഭൂതാനി വിവിധാനി ച । സ്ഥാവരാണി ചരാണ്യേവ അഭ്യഷിംചന്നരാധിപമ്
പിതാമഹന്മാരെ തുടക്കംവെച്ച് ദേവന്മാരും, നിലനിൽക്കുന്നവരും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവികളും രാജാവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
മഹാവീരം പ്രജാപാലം പൃഥുമേവ ദ്വിജോത്തമ । പൃഥുര്വൈന്യോ രാജരാജ്യേ അഭിഗമ്യ ചരാചരൈഃ
വേനന്റെ മകനായ മഹാവീരനും ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനുമായ പൃഥു രാജാവിന്റെ ഭരണകാലത്ത്, സഞ്ചരിക്കുന്നവരും സഞ്ചരിക്കാത്തവരുമായ എല്ലാ ജീവികളും അവനെ സമീപിച്ചു.
ദേവൈര്വിപ്രൈസ്തഥാ സര്വൈരഭിഷിക്തോ മഹാമനാഃ । രാജ്ഞാം സമധിരാജ്യേ വൈ പൃഥുര്വൈന്യഃ പ്രതാപവാന്
ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാവരും ചേർന്ന്, ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള പൃഥുവിനെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രഭാവശാലിയായ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
തസ്യ പിത്രാ പ്രജാഃ സര്വാഃ കദാ നൈവാനുരംജിതാഃ । തേനാനുരംജിതാഃ സര്വാ മുമുദിരേ സുഖേന വൈ
അവന്റെ അച്ഛനാൽ ഒരിക്കലും ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; പക്ഷേ പൃഥുവിന്റെ ഭരണത്തിൽ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
അനുരാഗാത്തസ്യ വീരസ്യ നാമ രാജേത്യജായത । പ്രയാതസ്യ സുവീരസ്യ സമുദ്രസ്യ ദ്വിജോത്തമ
ആ വീരനായ രാജാവിനോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ 'രാജാവ്' എന്ന പേര് ജനിച്ചു; ആ മഹാവീരൻ സമുദ്രത്തേക്കു പോയപ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
ആപസ്തസ്തംഭിരേ സര്വാ ഭയാത്തസ്യ മഹാത്മനഃ । ദുര്ഗം മാര്ഗം വിലോപ്യൈവ സുമാര്ഗം പര്വതാ ദദുഃ
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഭയത്തിൽ എല്ലാ നദികളും നിലച്ചു; മലകൾ കഠിനമായ വഴികൾ നീക്കി സുഗമമായ വഴികൾ നൽകി.
ധ്വജഭംഗം ന ചക്രുസ്തേ ഗിരയഃ സര്വ ഏവ തേ । അകൃഷ്ടപച്യാ പൃഥിവീ സര്വത്ര കാമധേനവഃ
മലകൾ ഒരിക്കലും കൊടികൾ തകർക്കാൻ കാരണമാകുന്നില്ലായിരുന്നു; ഉഴുതുപിടിക്കാതെ തന്നെ ഭൂമി എല്ലായിടത്തും ആഗ്രഹിച്ച വിളകൾ കൊടുത്തു, ആകെയുള്ള ആനന്ദം പോലെ.
പര്ജന്യഃ കാമവര്ഷീ ച വേദയജ്ഞാന്മഹോത്സവാന് । കുര്വംതി ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വേ ക്ഷത്രിയാശ്ച തഥാ പരേ
മേഘം ആഗ്രഹിച്ച പോലെ മഴ പെയ്യുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും മറ്റുള്ളവരും വേദയജ്ഞങ്ങളുടെ മഹോത്സവങ്ങൾ നടത്തി.
സര്വകാമഫലാ വൃക്ഷാസ്തസ്മിഞ്ഛാസതി പാര്ഥിവേ । ന ദുര്ഭിക്ഷം ന ച വ്യാധിര്നാകാലമരണം നൃണാമ്
ആ രാജാവിന്റെ ഭരണത്തിൽ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നൽകി; അന്നേരം മനുഷ്യർക്കു ദുർഭിക്ഷമോ രോഗമോ അകാലമരണമോ ഉണ്ടായില്ല.
സര്വേ സുഖേന ജീവംതി ലോകാ ധര്മപരായണാഃ । തസ്മിഞ്ഛാസതി ദുര്ധര്ഷേ രാജരാജേ മഹാത്മനി
അജയനായ മഹാത്മാവായ രാജാക്കന്മാരിൽ രാജാവായ പൃഥു ഭരിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു യജ്ഞേ പൈതാമഹേ ശുഭേ । സൂത സൂത്യാം സമുത്പന്നഃ സൌമ്യേഹനി മഹാത്മനി
അത് തന്നെയായിരുന്ന സമയത്ത്, പിതൃയജ്ഞത്തിൽ, സുതൻ സുത്യാ ചടങ്ങിൽ, ശുഭദിനത്തിൽ ജനിച്ചു, മഹാത്മാവേ.
തസ്മിന്നേവ മഹായജ്ഞേ ജജ്ഞേ പ്രാജ്ഞോഽഥ മാഗധഃ । പൃഥോഃസ്തവാര്ഥം തൌ തത്ര സമാഹൂതൌ മഹര്ഷിഭിഃ
അത് തന്നെയായ മഹായജ്ഞത്തിൽ, ജ്ഞാനിയായ മാഗധനും ജനിച്ചു; പൃഥുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ മഹർഷിമാർ ഇരുവരെയും അവിടെ വിളിച്ചു.
സൂതസ്യ ലക്ഷണം വക്ഷ്യേ മഹാപുണ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ । ശിഖാസൂത്രേണ സംയുക്തോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
സൂതന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ; ശിഖയും പൂണൂലും ധരിച്ചവൻ, വേദപഠനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ.
സര്വശാസ്ത്രാര്ഥവേത്താസാവഗ്നിഹോത്രമുപാസതേ । ദാനാധ്യയനസംപന്നോ ബ്രഹ്മാചാരപരായണഃ
അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥം അറിയുന്നവനാണ്, അഗ്നിഹോത്രം ആരാധിക്കുന്നു, ദാനം ചെയ്യാനും പഠിക്കാനും കഴിവുള്ളവൻ, ബ്രാഹ്മണാചാരത്തിൽ സ്ഥിരമായവൻ.
ദേവാനാം ബ്രാഹ്മണാനാം ച പൂജനാഭിരതഃ സദാ । യാചകസ്താവകൈഃ പുണ്യൈര്വേദമംത്രൈര്യജേത്കില
ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും എപ്പോഴും ആദരിക്കുന്നവൻ, യാചകനായവൻ, പുണ്യമുള്ള വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ യജ്ഞം നടത്തുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മാചാരപരോ നിത്യം സംബംധം ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ । ഏവം സ മാഗധോ ജജ്ഞേ വേദാധ്യയനവര്ജിതഃ
ബ്രാഹ്മണാചാരത്തിൽ സ്ഥിരമായവൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ബന്ധം പാലിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ വേദപഠനം ഇല്ലാതെ മാഗധൻ ജനിച്ചു.
ബംദിനശ്ചാരണാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മാചാരവിവര്ജിതാഃ । ജ്ഞേയാസ്തേ ച മഹാഭാഗാഃ സ്താവകാഃ പ്രഭവംതി തേ
ബന്ദികളും ചരണമാരും ബ്രാഹ്മണാചാരമില്ലാത്തവരാണ്; അവർ മഹാഭാഗ്യശാലികളായി, സ്തുതികൾ പാടുന്നവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സ്തവനാര്ഥമുഭൌ സൃഷ്ടൌ നിപുണൌ സൂതമാഗധൌ । താവൂചുര്ഋഷയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമേഷ പാര്ഥിവഃ
സ്തുതിക്കായി, സൂതനും മാഗധനും പ്രാവീണ്യത്തോടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; എല്ലാ മഹർഷിമാരും അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കണം'.
കര്മൈതദനുരൂപം ച യാദൃശോയം നരാധിപഃ । താവൂചതുസ്തദാ സര്വാംസ്താനൃഷീന്ബംദിമാഗധൌ
ഈ മനുഷ്യാധിപനു യോജിച്ച പ്രവർത്തിയാണ് ഇതു; അപ്പോൾ ബന്ദിയും മാഗധനും എല്ലാ മഹർഷിമാരോടും പറഞ്ഞു.
ആവാം ദേവാനൃഷീംശ്ചൈവ പ്രീണയാവഃ സ്വകര്മഭിഃ । ന ചാസ്യ വിദ്വോ വൈ കര്മ ന തഥാ ലക്ഷണം യശഃ
നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ നാം ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ജ്ഞാനികൾക്ക് പ്രവൃത്തി മാത്രം യശസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ അടയാളമല്ലെന്ന് അറിയാം.
കര്മണാ യേന കുര്യാവഃ സ്തോത്രമസ്യ മഹാത്മനഃ । ജാനീവസ്തന്ന വിപ്രേംദ്രാ അവിജ്ഞാതഗുണസ്യ ഹി
നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ഈ മഹാത്മാവിനെ പ്രശംസിക്കുന്ന ഒരു സ്തോത്രം നാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എങ്കിലും, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണരേ, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം നമുക്ക് ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി അറിയില്ല.
ഭവിഷ്യൈസ്തൈര്ഗുണൈഃ പുണ്യൈഃ സ്തോതവ്യോയം നരോത്തമഃ । കൃതവാന്യാനി കര്മാണി പൃഥുരേവ മഹായശാഃ
ഭാവിയിൽ അവനിൽ ഉദിക്കും ഗുണങ്ങളാൽ ഈ മഹാനായ മനുഷ്യൻ പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനാകും; മഹാ യശസ്സുള്ള പൃഥു തന്നെ അനേകം മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഊചുസ്തേ മുനയഃ സര്വേ ഗുണാന്ദിവ്യാന്മഹാത്മനഃ । സത്യവാഞ്ജ്ഞാനസംപന്നോ ബുദ്ധിമാന്ഖ്യാതവിക്രമഃ
എല്ലാ മുനിമാരും ഈ മഹാത്മാവിന്റെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞുപറഞ്ഞു: സത്യം പറയുന്നവൻ, ജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തൻ.