ക്രീഡനേ പഠനേ ഹാസ്യേ ശയനേ ഗീതപ്രേക്ഷണേ । യാനേ ച ഹ്യാസനേ ധ്യാനേ മംത്രേ ജ്ഞാനേ സുകര്മസു
കളിക്കുമ്പോഴും, പാഠം പറയുമ്പോഴും, ചിരിക്കുമ്പോഴും, കിടക്കുമ്പോഴും, പാട്ട് കാണുമ്പോഴും, യാത്ര ചെയ്യുമ്പോഴും, ഇരിക്കുമ്പോഴും, ധ്യാനിക്കുമ്പോഴും, മന്ത്രം ജപിക്കുമ്പോഴും, പഠിക്കുമ്പോഴും, നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും—
പശ്യത്യേവം വദത്യേവം ജഗന്നാഥം ജനാര്ദനമ് । സ ധ്യായതേ തമേകം ഹി വിശ്വനാഥം മഹേശ്വരമ്
അങ്ങനെ, അവൻ ജഗന്നാഥനെയും ജനാർദ്ദനനെയും കാണുകയും, അവരെപ്പറ്റി സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ആ ഏകമായ വിശ്വനാഥനെ, മഹേശ്വരനെ, അവൻ ധ്യാനിക്കുന്നു.
തൃണേ കാഷ്ഠേ ച പാഷാണേ ശുഷ്കേ സാര്ദ്രേ ഹി കേശവമ് । പശ്യത്യേവം സ ധര്മാത്മാ ഗോവിംദം കമലേക്ഷണമ്
തൃണമേൽ, മരച്ചില്ല, കല്ല്, ഉണങ്ങിയതോ ഈരമായതോ എല്ലാം കണ്ടാൽ, ആ ധർമ്മാത്മാവ് കേശവനെയും, കമലാക്ഷനായ ഗോവിന്ദനെയും കാണുന്നു.
ആകാശേ ഭൂമിമധ്യേ തു പര്വതേഷു വനേഷു ച । ജലേ സ്ഥലേ ച പാഷാണേ ജീവേഷ്വേവ മഹാമതിഃ
ആകാശത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പർവതങ്ങളിലും, കാടുകളിലും, ജലത്തിലും, കരയിലും, കല്ലിലും, ജീവികളിലും, ആ മഹാമനസ് അവനെ കാണുന്നു.
നൃസിംഹം പശ്യതേ വിപ്രഃ സുവ്രതഃ സുമനാസുതഃ । ബാലക്രീഡാം സമാസാദ്യ രമത്യേവം ദിനേദിനേ
സുവ്രതനും മനസ്സുതെളിഞ്ഞവനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ നരസിംഹനെയും കാണുന്നു; കുട്ടികളുടെ കളിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഇങ്ങനെ ദിവസേന സന്തോഷിക്കുന്നു.
ഗീതൈശ്ച ഗായതേ കൃഷ്ണം സുരാഗൈര്മധുരാക്ഷരൈഃ । താലൈര്ലയസമായുക്തൈഃ സുസ്വരൈര്മൂര്ച്ഛനാന്വിതൈഃ
അവൻ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച്, ഭാവപൂർണ്ണവും മധുരവുമായ അക്ഷരങ്ങളിൽ, താളവും ലയവും ചേർന്ന്, മനോഹരമായ സ്വരങ്ങളിലും സംഗീതരാഗങ്ങളിലും പാടുന്നു.
സുവ്രത ഉവാച- ധ്യായംതി വേദവിദുഷഃ സതതം സുരാരിം യസ്യാംഗമധ്യേ സകലം ഹി വിശ്വമ് । യോഗേശ്വരം സകലപാപവിനാശനം ച വ്രജാമി ശരണം മധുസൂദനസ്യ
സുവ്രതൻ പറഞ്ഞു: വേദം അറിയുന്നവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവായ, ശരീരത്തിൽ സർവ്വലോകവും ഉള്ളയാളെ ധ്യാനിക്കുന്നു. യോഗേശ്വരനും പാപനാശകനുമായ മധുസൂദനന്റെ ശരണം ഞാൻ പ്രാപിക്കുന്നു.
ലോകേഷു യോ ഹി സകലേഷ്വനുവര്തതേ യോ ലോകാശ്ച യസ്മിന്നിവസംതി സര്വേ । ദോഷൈര്വിഹീനമഖിലൈഃ പരമേശ്വരം തം തസ്യൈവ പാദയുഗലം സതതം നമാമി
എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ലോകങ്ങൾ പാർക്കുന്നവനും, പൂർണ്ണമായ ദോഷരഹിതനുമായ പരമേശ്വരന്റെ കാൽപാദങ്ങളിൽ ഞാൻ എന്നും നമസ്കരിക്കുന്നു.
നാരായണം ഗുണനിധാനമനംതവീര്യം വേദാംതശുദ്ധമതയഃ പ്രപഠംതി നിത്യമ് । സംസാരസാഗരമനംതമഗാധദുര്ഗമുത്താരണാര്ഥമഖിലം ശരണം പ്രപദ്യേ
നാരായണനെ, ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയെയും അനന്തശക്തിയെയും, വേദസാരത്തിൽ ശുദ്ധനായവനെ, ശുദ്ധഹൃദയങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ജപിക്കുന്നു. ഈ അനന്തവും അതിരില്ലാത്തും ദുർഗമമായ സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ ഞാൻ അവനിൽ പൂർണ്ണമായി ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യോഗീംദ്ര മാനസസരോവരരാജഹംസം ശുദ്ധം പ്രഭാവമഖിലം സതതം ഹി യസ്യ । തസ്യൈവ പാദയുഗലം വിമലം വിശാലം ദീനസ്യ മേഽസുരരിപോ കുരു തസ്യ രക്ഷാമ്
യോഗിമാരുടെ മനസ്സിന്റെ തടാകത്തിൽ രാജഹംസനായ, എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധമായ മഹത്വം ഉള്ളവന്റെ വിശാലവും നിർമ്മലവുമായ കാൽപാദങ്ങളിൽ, അസുരരിപുവേ, ഈ ദീനനായ എനിക്ക് സംരക്ഷണം നൽകണമേ.
ധ്യായേഽഖിലസ്യ ഭുവനം സ്വപതിം ച ദേവം ദുഃഖാംധകാരദലനാര്ഥമിഹൈവ ചംദ്രമ് । ലോകസ്യ പാലനകൃതേ പരിണീതധര്മം സത്യാന്വിതം സകലലോകഗുരും സുരേശമ്
എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും അധിപതിയായ ദൈവത്തെ, ദു:ഖത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അകറ്റുന്നവനെ, ലോകസംരക്ഷണത്തിനായി ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായി സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനെ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവായ ദേവാധിപതിയെ ഞാൻ ഇവിടെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഗായാമ്യഹം സുരസഗീതകതാലമാനൈഃ ശ്രീരംഗമേകമനിശം ഭുവനസ്യ ദേവമ് । അജ്ഞാനനാശകമലം ച ദിനേശതുല്യമാനംദകംദമഖിലം മഹിമാ സമേതമ്
സുരസഗീതവും താളമാനവുമൊക്കെയായി, ഞാൻ അനിശം ശ്രീരംഗത്തിലെ ഏകദൈവത്തെ പാടുന്നു; അജ്ഞാനത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, ആനന്ദത്തിന്റെ ഉറവിടമായവൻ, സർവ്വമഹിമയുള്ളവൻ.
സംപൂര്ണമേവമമൃതസ്യകലാനിധാനം തം ഗീതകൌശലമനന്യരസൈഃ പ്രഗായേ । യുക്തം സ്വയോഗകരണൈഃ പരമാര്ഥദൃഷ്ടിം വിശ്വം സ പശ്യതി ചരാചരമേവ നിത്യമ്
അമൃതത്തിന്റെ സാരത്തോടെ നിറഞ്ഞവനും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവനും മറ്റേതെങ്കിലും രസങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കാണാത്തവനും തന്റെ യോഗോപകരണങ്ങളാൽ ഏകാഗ്രനായി, പരമാർത്ഥദൃഷ്ടിയോടെ സകലചരാചരങ്ങളെയും എപ്പോഴും കാണുന്നു.
പശ്യംതി നൈവ യമിഹാഥ സുപാപലോകാസ്തം കേശവം ശരണമേവമുപൈതി നിത്യമ്
ഇവിടെ ദുഷ്ടലോകങ്ങളിൽ ഉള്ളവർ അവനെ കാണുന്നില്ല; എങ്കിലും അവൻ എപ്പോഴും കേശവനിൽ ആശ്രയം തേടുന്നു.
കരാഭ്യാം വാദ്യമാനസ്തു താലം താലസമന്വിതമ് । ഗീതേനഗായതേ കൃഷ്ണം ബാലകൈഃ സഹ മോദതേ
കൈകളാൽ താളം കൊടുത്ത്, ശരിയായ സമയത്തിൽ, ബാലന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണനെ പാടിയും ആനന്ദിച്ചും ഇരിക്കുന്നു.
ഏവം ക്രീഡാരതോ നിത്യം ബാലഭാവേന വൈ തദാ । സുവ്രതഃ സുമനാപുത്രോ വിഷ്ണുധ്യാനപരായണഃ
ഇങ്ങനെ, ബാലഭാവത്തിൽ എപ്പോഴും കളിയിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തി, സുമനയുടെ ധർമ്മപുത്രൻ വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവനായി തുടരുന്നു.
ക്രീഡമാനം പ്രാഹ മാതാ സുവ്രതം ചാരുലക്ഷണമ് । ഭോജനം കുരു മേ വത്സ ക്ഷുധാ ത്വാം പരിപീഡയേത്
അവനെ കളിക്കുമ്പോൾ കണ്ട അമ്മ, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള സുവ്രതനോട് പറഞ്ഞു: 'എൻ കുഞ്ഞേ, ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ, വിശപ്പു നിന്നെ വേദനിപ്പിക്കും.'
താമുവാച പുനഃ പ്രാജ്ഞഃ സുമനാ മാതരം പുനഃ । മഹാമൃതേന തൃപ്തോസ്മി ഹരിധ്യാനരസേന വൈ
അപ്പോൾ പ്രജ്ഞാനിയായ സുമന, അമ്മയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ഹരിയെ ധ്യാനിക്കുന്നതിന്റെ അമൃതരസത്തിൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്.'
ഭോജനാസനമാരൂഢോ മിഷ്ടമന്നം പ്രപശ്യതി । ഇദമന്നം സ്വയം വിഷ്ണുരാത്മാ ഹ്യന്നം സമാശ്രിതഃ
ഭക്ഷണത്തിനായി ഇരുന്ന് രുചികരമായ അന്നത്തെ നോക്കി: 'ഈ അന്നം വിഷ്ണുവാണ്; ആത്മാവു തന്നെ അന്നത്തിൽ അഭയം തേടുന്നു' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ആത്മരൂപേണ യോ വിഷ്ണുരനേനാന്നേന തൃപ്യതു । ക്ഷീരസാഗരസംവാസോ യസ്യൈവ പരിസംസ്ഥിതഃ
'ആത്മരൂപത്തിൽ ഉള്ള വിഷ്ണു ഈ അന്നത്തിൽ തൃപ്തനാകട്ടെ; ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.'
ജലേനാനേന പുണ്യേന തൃപ്തിമായാതു കേശവഃ । താംബൂലചംദനൈര്ഗംധൈരേഭിഃ പുഷ്പൈര്മനോഹരൈഃ
'ഈ പുണ്യജലത്തിൽ കേശവൻ തൃപ്തനാകട്ടെ; ഈ സുഗന്ധമുള്ള താമ്പൂലവും ചന്ദനവും മനോഹരമായ ഈ പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ടും.'
ആത്മസ്വരൂപേണ തൃപ്തസ്തൃപ്തിമായാതു കേശവഃ । ശയനേ യാതി ധര്മാത്മാ തദാ കൃഷ്ണം പ്രചിംതയേത്
'സ്വരൂപത്തിൽ തൃപ്തനായ കേശവൻ പൂർണ്ണതയിൽ എത്തട്ടെ.' ശയനത്തിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, ആ ധർമ്മാത്മാവ് കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
യോഗനിദ്രാന്വിതം കൃഷ്ണം തമഹം ശരണം ഗതഃ । ഭോജനാച്ഛാദനേഷ്വേവമാസനേ ശയനേ ദ്വിജഃ
'യോഗനിദ്രയിൽ ലയിച്ച കൃഷ്ണനിൽ ഞാൻ ആശ്രയം തേടുന്നു.' ഇങ്ങനെ, ഭക്ഷണത്തിലും വസ്ത്രധാരണത്തിലും ഇരിപ്പിലും കിടപ്പിലും ആ ദ്വിജൻ അവനെ ഓർക്കുന്നു.
ചിംതയേദ്വാസുദേവം തം തസ്മൈ സര്വം പ്രകല്പയേത് । താരുണ്യം പ്രാപ്യ ധര്മാത്മാ കാമഭോഗാന്വിഹായ വൈ
അവൻ വാസുദേവനെ ധ്യാനിക്കുകയും എല്ലാം അവനിൽ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണം; യൗവനം പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ ധർമ്മാത്മാവ് കാമസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
സ യുക്തഃ കേശവധ്യാനേ വൈഡൂര്യപര്വതോത്തമേ । യത്ര സിദ്ധേശ്വരം ലിംഗം വൈഷ്ണവം പാപനാശനമ്
കേശവധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ച്, ഉത്തമമായ വൈഡൂര്യപർവതത്തിൽ, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വൈഷ്ണവലിംഗമായ സിദ്ധേശ്വരനെ അവിടെ കാണുന്നു.
രുദ്രമോംകാരസംജ്ഞം ച ധ്യാത്വാ ചൈവ മഹേശ്വരമ് । ബ്രഹ്മണാ വര്ദ്ധിതം ദേവം നര്മദാദക്ഷിണേ തടേ
ഓംകാരമെന്നറിയപ്പെടുന്ന രുദ്രനെയും, ബ്രഹ്മാവാൽ വളർത്തപ്പെട്ട മഹേശ്വരനെയും, നർമദയുടെ തെക്കേ കരയിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു.
സിദ്ധേശ്വരം സമാശ്രിത്യ തപോഭാവം വ്യചിംതയത്
സിദ്ധേശ്വരനിൽ ആശ്രയം തേടി, തപസ്സിന്റെ സ്വഭാവം അവൻ ചിന്തിച്ചു.
വ്യാസ ഉവാച- പ്രശ്നമേകം മഹാഭാഗ കരിഷ്യേ സാംപ്രതം വദ । ത്വയൈവ പൂര്വമുക്തം ഹി സുവ്രതം ച പ്രതീശ്വരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗവ, ഞാൻ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കാം; നീ പറയണം. നീ തന്നെയാണ് മുമ്പ് സുവ്രതനും സർവ്വേശ്വരനെയും കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്.'
പൂര്വാഭ്യാസേന സംധ്യായന്നാരായണമനാമയമ് । കസ്യാം ജ്ഞാത്യാം സമുത്പന്നഃ സുവ്രതഃ പൂര്വജന്മനി
മുൻജന്മത്തിൽ സന്ധ്യാകാലത്തിൽ നിർമലനായ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചിരുന്ന സുവ്രതൻ ഏത് കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു?
തന്മേ ത്വം സാംപ്രതം ബ്രൂഹി കഥമാരാധിതോ ഹരിഃ । അനേനാപി സ ദേവേശ കോയം പുണ്യസമാവിലഃ
ഇത് ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പറയൂ: ഹരിയെ അവൻ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു? ഈ ധർമ്മാത്മാവ് ആരാണ്, ഇത്രയും പുണ്യം സമ്പാദിച്ചത്?