ഗംഗാതീരേ സ്ഥിതം പുണ്യമാശ്രമസ്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് । തേജോജ്വാലാസമാകീര്ണം ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരമ്
ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, ഒരു പുണ്യശാലിയായ അശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ നില്ക്കുന്നു. അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പ്രകാശം പടർന്നിരിക്കുന്നു, രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെന്നപോലെ.
രാജമാനം മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മണ്യം ച ദ്വിജോത്തമമ് । ഭക്ത്യാ പ്രണമ്യ വിപ്രേശം ദംഡവച്ച പുനഃ പുനഃ
ആ മഹാത്മാവായ, പ്രശസ്തനും ബ്രഹ്മണ്യനും ആയ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട രാജാവ് ഭക്തിയോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു.
തമുവാച മഹാതേജാ ബ്രഹ്മസൂനുരകല്മഷഃ । ഉപാവിശാസനേ പുണ്യേ സുഖേന സുമഹാമതേ
വലിയ തേജസ്സുള്ള, പാപരഹിതനായ ബ്രഹ്മപുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഈ പുണ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ സുഖമായി ഇരിക്കൂ.
ഏവമുക്ത്വാ സ യോഗീംദ്രഃ പുനഃ പ്രാഹ തപോധനമ് । ഗൃഹേ പുത്രേഷു തേ വത്സ ദാരഭൃത്യേഷു സര്വദാ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം യോഗീശ്വരൻ വീണ്ടും തപസ്സുകാരനോട് ചോദിച്ചു: മകനേ, നിന്റെ വീട്ടിലും മക്കളിലും ഭാര്യയിലും ദാസന്മാരിലും എല്ലായ്പ്പോഴും സുഖമാണോ?
ക്ഷേമമസ്തി മഹാഭാഗ പുണ്യകര്മസു ചാഗ്നിഷു । നിരാമയോസി ചാംഗേഷു ധര്മം പാലയസേ സദാ
മഹാഭാഗവനേ, നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും ഹോമങ്ങളിലും എല്ലാം സുഖമാണോ? ശരീരത്തിൽ രോഗമില്ലേ? നീ സദാ ധർമ്മം പാലിക്കുമോ?
ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പുനഃ പ്രാഹ സുശര്മണമ് । കിം കരോമി പ്രിയം കാര്യം സുപ്രിയം തേ ദ്വിജോത്തമ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാപ്രജ്ഞൻ വീണ്ടും സുശർമനോട് ചോദിച്ചു: ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ നിനക്കു ഏറ്റവും ഇഷ്ടമായതോ പ്രിയപ്പെട്ടതോ എന്ത് ചെയ്യണമെന്നു പറയൂ.
ഏവം സംഭാഷിതം വിപ്രം വിരരാമ സ കുംഭജഃ । തസ്മിന്നുക്തേ മഹാഭാഗേ വസിഷ്ഠേ മുനിപുംഗവേ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞു, കുംഭജനാമനായ മുനി ആ ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിക്കുന്നത് നിർത്തി. മഹാഭാഗനായ വസിഷ്ഠൻ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ, അങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ—
സ ഹോവാച മഹാത്മാനം വസിഷ്ഠം തപതാം വരമ് । ഭഗവഞ്ഛ്രൂയതാം വാക്യം സുപ്രസന്നേന ചേതസാ
അവൻ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോട്, തപസ്സുകാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കൂ.
യദി മേ സുപ്രിയം കാര്യം ത്വയൈവ മുനിപുംഗവ । മമ പ്രശ്നാര്ഥസംദേഹം വിച്ഛേദയ ദ്വിജോത്തമ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എന്റെ സംശയവും ചോദ്യവും നീ തീർക്കണം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
ദാരിദ്ര്യം കേന പാപേന പുത്രസൌഖ്യം കഥം നഹി । ഏതന്മേ സംശയം താത കസ്മാത്പാപാദ്വദസ്വ മേ
ഏത് പാപം മൂലമാണ് ദാരിദ്ര്യം വരുന്നത്? മക്കളിൽ നിന്നു സന്തോഷം എങ്ങനെ ഇല്ലാതാകുന്നു? അപ്പാ, എന്റെ ഈ സംശയം ഏത് പാപം കൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മഹാമോഹേന സംമുഗ്ധഃ പ്രിയയാ ബോധിതോ ദ്വിജ । തയാഹം പ്രേഷിതസ്താത തവ പാര്ശ്വം സമാതുരഃ
വലിയ അജ്ഞാനത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ ഞാൻ, പ്രിയയായ ഭാര്യയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, അവളുടെ നിർദ്ദേശം അനുസരിച്ച്, അപ്പാ, ദുഃഖിതനായി നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
തത്സര്വം ഹി സമാചക്ഷ്വ സര്വസംദേഹനാശകമ് । മുക്തിദാതാ ഭവസ്വ ത്വം മമസംസാരബംധനാത്
എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സത്യം ദയവായി പറയൂ. ഈ സാംസാരിക ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് എനിക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നവനാകൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- പുത്രാ മിത്രാണ്യഥ ഭ്രാതാ അന്യേ സ്വജനബാംധവാഃ । പംചഭേദാസ്തു സംഭേദാത്പുരുഷസ്യ ഭവംതി തേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ—ഇവയെല്ലാം അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളായി, ഒരാളുടെ സമ്ബർക്കത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
തേ തേ സുമനയാ പ്രോക്താഃ പൂര്വമേവ തവാഗ്രതഃ । ഋണസംബംധിനഃ സര്വേ തേ കുപുത്രാ ദ്വിജോത്തമ
ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് സന്തോഷത്തോടെ നിനക്കു വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവർ എല്ലാവരും ഋണബന്ധിതരാണ്; ഇവരൊക്കെ ദുഷ്പുത്രന്മാരാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
പുത്രസ്യ ലക്ഷണം പുണ്യം തവാഗ്രേ പ്രവദാമ്യഹമ് । പുണ്യപ്രസക്തോ യസ്യാത്മാ സത്യധര്മരതഃ സദാ
നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ നല്ല മകന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പറയുന്നു: ആരുടെ മനസ്സ് പുണ്യത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ട്, സത്യം ധർമ്മം എന്നിവയിൽ സദാ ആനന്ദിക്കുന്നു.
ശുദ്ധിവിജ്ഞാനസംപന്നസ്തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരഃ । സര്വകര്മസുസംധീരോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ശുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ, തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, വേദപഠനത്തിൽ എപ്പോഴും താൽപര്യമുള്ളവൻ.
സ സര്വശാസ്ത്രവേത്താ ച ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । യാജകഃ സര്വയജ്ഞാനാം ദാതാ ത്യാഗീ പ്രിയംവദഃ
അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും പങ്കാളിയാകുന്നവൻ, ദാനശീലനും ത്യാഗിയും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും.
വിഷ്ണുധ്യാനപരോ നിത്യം ശാംതോ ദാംതഃ സുഹൃത്സദാ । പിതൃമാതൃപരോനിത്യം സര്വസ്വജനവത്സലഃ
വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ എപ്പോഴും ലീനനായവൻ, ശാന്തനും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും എല്ലായ്പ്പോഴും സ്നേഹിതനുമാണ്. പിതാവിനോടും മാതാവിനോടും എപ്പോഴും ഭക്തിയുള്ളവൻ, എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും സ്നേഹമുള്ളവൻ.
കുലസ്യ താരകോ വിദ്വാന്കുലസ്യ പരിപോഷകഃ । ഏവം ഗുണൈശ്ച സംയുക്തഃ സപുത്രഃ സുഖദായകഃ
ഒരു പണ്ഡിതൻ കുടുംബത്തിന് രക്ഷകനാണ്, കുടുംബത്തെ വളർത്തുന്നവനും ആണു. ഇങ്ങനെ നല്ല ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, മക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷം നൽകുന്നവനാണ്.
അന്യേ സംബംധസംയുക്താഃ ശോകസംതാപദായകാഃ । ഏതാദൃശേന കിം കാര്യം ഫലഹീനേന തേന ച
മറ്റുള്ളവർ ബന്ധം കൊണ്ടു മാത്രം ചേർന്നവരാണ്, അവർ ദു:ഖവും വേദനയും മാത്രം നൽകുന്നു. ഫലം ഇല്ലാത്ത ഇത്തരക്കാരെന്തിനാണ് വേണ്ടത്?
ആയാംതി യാംതി തേ സര്വേ താപം ദത്വാ സുദാരുണമ് । പുത്രരൂപേണ തേ സര്വേ സംസാരേ ദ്വിജസത്തമ
അവർ എല്ലാവരും വരികയും പോവുകയും ചെയ്യുന്നു, അതിനിടെ കഠിനമായ വേദന മാത്രം നൽകുന്നു. മക്കളുടെ രൂപത്തിൽ ഇവർ ലോകത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
പൂര്വജന്മകൃതം പുണ്യം യത്ത്വയാ പരിപാലിതമ് । തത്സര്വം ഹി പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാമദ്ഭുതം പുനഃ
നീ മുൻജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ചും സൂക്ഷിച്ചും വെച്ച പുണ്യം ഞാൻ ഇപ്പോൾ മുഴുവനും പറയാം. അത്ഭുതമായ ഈ കഥ വീണ്ടും കേൾക്കു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- ഭവാഞ്ഛൂദ്രോ മഹാപ്രാജ്ഞ പൂര്വജന്മനി നാന്യഥാ । കൃഷികര്ത്താ ജ്ഞാനഹീനോ മഹാലോഭേന സംയുതഃ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മഹാപണ്ഡിതനേ, മുൻജന്മത്തിൽ നീ ഒരു ശൂദ്രനായിരുന്നു, മറ്റൊന്നുമല്ല. നീ കൃഷി ചെയ്തവനും ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവനും വലിയ ലോഭിയുമായിരുന്നു.
ഏകഭാര്യാ സദാ ദ്വേഷീ ബഹുപുത്രോ ഹ്യദത്തവാന് । ധര്മം നൈവ വിജാനാസി സത്യം നൈവ പരിശ്രുതമ്
നിനക്ക് ഒരു ഭാര്യ മാത്രമുണ്ടായിരുന്നു, എപ്പോഴും വിരോധം കാണിച്ചവൻ. മക്കൾ പലരും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നീ ആര്ക്കും ഒന്നും നൽകിയില്ല. നീ ധർമ്മം അറിയില്ല, സത്യം കേട്ടതുമില്ല.
ദാനം നൈവ ത്വയാ ദത്തം ശാസ്ത്രം നൈവ പ്രതിശ്രുതമ് । കൃതാ നൈവ ത്വയാ തീര്ഥേ യാത്രാ ചൈവ മഹാമതേ
നീ ഒരിക്കലും ദാനം നൽകിയിട്ടില്ല, ശാസ്ത്രം പഠിച്ചുമില്ല. തീർത്ഥയാത്രകൾ പോലും നീ ചെയ്തിട്ടില്ല, മഹാമതിയേ.
ഏവം കൃതം ത്വയാ വിപ്ര കൃഷിമാര്ഗം പുനഃ പുനഃ । പശൂനാം പാലനം സര്വ ഗവാം ചൈവ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും കൃഷി ചെയ്തതും, എല്ലാ മൃഗങ്ങളെയും പശുക്കളെയും വളർത്തിയതും ചെയ്തിരുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
മഹിഷീണാം തഥാഽശ്വാനാം പാലനം ച പുനഃ പുനഃ । ഏവം പൂ ര്വംകൃതം കര്മ ത്വയൈവ ദ്വിജസത്തമ
അതു പോലെ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും കാളകളും കുതിരകളും വളർത്തിയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മുൻകാലത്ത് നീ ചെയ്തതെല്ലാം ഇതായിരുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
വിപുലം ച ധനം തദ്വല്ലോഭേന പരിസംചിതമ് । തസ്യ വ്യയം സുപുണ്യേന ന കൃതം തു ത്വയാ കദാ
നീ വലിയ ധനം സമ്പാദിച്ചു, അതും ലോഭം കൊണ്ടാണ്. പക്ഷേ, അതു ഒരിക്കലും നല്ല കാര്യങ്ങൾക്കായി ചെലവഴിച്ചില്ല.
പാത്രേ ദാനം ന ദത്തം തു ദൃഷ്ട്വാ ദുര്ബലമേവ ച । കൃപാം കൃത്വാ ന ദത്തം തു ഭവതാ ധനമേവ ച
യോഗ്യരായവർക്കും ദാനം നൽകിയില്ല, ദുർബലരെ കണ്ടിട്ടും കരുണ കാണിച്ചില്ല. സഹാനുഭൂതി കൊണ്ടല്ല, നീ സ്വത്ത് മാത്രം സൂക്ഷിച്ചു.
ഗോമഹിഷ്യാദികം സര്വം പശൂനാം സംചിതം ത്വയാ । വിക്രീയ ച ധനം വിപ്ര സംചിതം വിപുലം ത്വയാ
പശുക്കളും കാളകളും മറ്റ് മൃഗങ്ങളും നീ ഒത്തുചേർത്തു. അവയെ വിറ്റ് നീ വലിയ ധനം സമ്പാദിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ.