തേന സംഗപ്രസംഗേന മമൈഷ മതിനിശ്ചയഃ । യഥാ കാംത തവ പ്രോക്തം മയൈവ ച പരം ശുഭമ്
അങ്ങയോടുള്ള ഈ സൗഹൃദം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉണ്ടായത്. നീ പറഞ്ഞതുപോലെയും ഞാൻ തന്നെ പറഞ്ഞതുപോലെയും, അത്യുത്തമമായ ലാഭത്തിനായി.
തസ്മാച്ഛ്രുതം മഹാസിദ്ധാത്സര്വസംദേഹനാശനമ് । വിപ്രധര്മം സമാശ്രിത്യ അനുവര്ത്തസ്വ സര്വദാ
അതിനാൽ, ആ മഹാസിദ്ധനിൽ നിന്നു കേട്ടതുപോലെ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന വിധത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ധർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുസരിക്കണം.
സോമശര്മോവാച- ധര്മേണ കീദൃശോ മൃത്യുര്ജന്മ ചൈവ വദസ്വ മേ । ഉഭയോര്ലക്ഷണം കാംതേ തത്സര്വം ഹി വദസ്വ മേ
സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ മരണം എങ്ങനെയാകും? ജനനം എങ്ങനെയാകും? ഇരുവിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ എനിക്കു വിശദമായി പറയണം, പ്രിയേ.
സുമനോവാച- സത്യ ശൌച ക്ഷമാ ശാംതി തീര്ഥപുണ്യാദികൈസ്തഥാ । ധര്മശ്ച പാലിതോ യേന തസ്യ മൃത്യും വദാമ്യഹമ്
സുമന പറഞ്ഞു: സത്യം, ശുദ്ധി, ക്ഷമ, ശാന്തി, തീർത്ഥയാത്രകളിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം—ഇവയും ധർമ്മം പാലിച്ചതും കൊണ്ടു, ആളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.
രോഗോ ന ജായതേ തസ്യ ന ച പീഡാ കലേവരേ । ന ശ്രമോ വൈ ന ച ഗ്ലാനിര്ന ച സ്വേദോ ഭ്രമസ്തഥാ
അവനു രോഗം വരില്ല, ശരീരത്തിൽ വേദനയുമില്ല. ക്ഷീണം, തളർച്ച, ചോർച്ച, തലകറക്കം—ഇവയൊന്നും അവനില്ല.
ദിവ്യരൂപധരാ ഭൂത്വാ ഗംധര്വാ ബ്രാഹ്മണാസ്തഥാ । വേദപാഠസമായുക്താ ഗീതജ്ഞാനവിശാരദാഃ
ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്, ഗന്ധർവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഗാനജ്ഞാനത്തിൽ വിദഗ്ധതയും ഉള്ളവർ അവനടുത്ത് വരുന്നു.
തസ്യ പാര്ശ്വം സമായാംതി സ്തുതിം കുര്വംതി ചാതുലാമ് । സ്വസ്ഥോ ഹി ആസനേ യുക്തോ ദേവപൂജാരതഃ കില
അവർ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന്, സമൃദ്ധമായ സ്തുതികൾ ചെയ്യുന്നു. അവൻ ആശ്വാസത്തോടെ ഇരുന്ന് ദേവാരാധനയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
തീര്ഥം ച ലഭതേ പ്രാജ്ഞഃ സ്നാനാര്ഥം ധര്മതത്പരഃ । അഗ്ന്യാഗാരേ ച ഗോസ്ഥാനേ ദേവതായതനേഷു ച
ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സോടെയുള്ള ജ്ഞാനി, സ്നാനത്തിനായി തീർത്ഥജലം പ്രാപിക്കുന്നു—അഗ്നിയാഗശാലയിലോ, പശുശാലയിലോ, ദേവാലയങ്ങളിലോ എവിടെയായാലും.
ആരാമേ ച തഡാഗേ ച യത്രാശ്വത്ഥോ വടസ്തഥാ । ബ്രഹ്മവൃക്ഷം സമാശ്രിത്യ ശ്രീവൃക്ഷം ച തഥാ പുനഃ
തോട്ടത്തിലും കുളത്തിനരികിലും എവിടെയായാലും അശ്വത്ത്വമോ വടമരമോ ഉണ്ടെങ്കില്, ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിലും ശ്രീവൃക്ഷത്തിലും ആശ്രയം പ്രാപിച്ചവന്
അശ്വസ്ഥാനം സമാശ്രിത്യ ഗജസ്ഥാനഗതോ നരഃ । അശോകം ചൂതവൃക്ഷം ച സമാശ്രിത്യ യദാസ്ഥിതഃ
അശ്വത്ത്വമരത്തിന്റെ സമീപത്തോ ആനയുടെ ഇടത്തോ, അശോകമരത്തോ മാവിന്മരത്തോ സമീപത്തോ നിന്നാല്
സംനിധൌ ബ്രാഹ്മണാനാം ച രാജവേശ്മഗതോഥവാ । രണഭൂമിം സമാശ്രിത്യ പൂര്വം യത്ര മൃതോ ഭവേത്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലോ, യുദ്ധഭൂമിയില് മുമ്പ് മരിച്ചിടത്തോ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചാല്
മൃത്യുസ്ഥാനാനി പുണ്യാനി കേവലം ധര്മകാരണമ് । ഗോഗ്രഹം തു സുസംപ്രാപ്യ തഥാ ചാമരകംടകമ്
മരണസ്ഥലങ്ങള് പുണ്യമായവയാണ്, എല്ലാം ധര്മ്മത്തിനായാണ്. പശുക്കളെ കാക്കുന്ന സ്ഥലം, അമരകണ്ടകം എന്നിവയും അതുപോലെ.
ശുദ്ധധര്മകരോ നിത്യം ധര്മതോ ധര്മവത്സലഃ । ഏവം സ്ഥാനം സമാപ്നോതി യദാ മൃത്യും സമാശ്രിതഃ
ശുദ്ധമായ ധര്മ്മത്തില് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവനും ധര്മ്മത്തിന് പ്രിയനായവനും, ഇങ്ങനെ മരണം ഏറ്റുവാങ്ങുമ്പോള് അത്തരം സ്ഥലം പ്രാപിക്കും.
മാതരം പശ്യതേ പുണ്യം പിതരം ച നരോത്തമഃ । ഭ്രാതരം ശ്രേയസാ യുക്തമന്യം സ്വജനബാംധവമ്
നല്ലവന് തന്റെ പുണ്യവാനായ അമ്മയെയും പിതാവിനെയും, ഉത്തമഗുണങ്ങളുള്ള സഹോദരനെയും, മറ്റു ബന്ധുക്കളെയും കാണുന്നു.
ബംദീജനൈസ്തഥാ പുണ്യൈഃ സ്തൂയമാനം പുനഃപുനഃ । പാപിഷ്ഠം നൈവ പശ്യേത മാതൃപിത്രാദികം പുനഃ
പുണ്യശാലികളായ സേവകരാല് വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവന്, ഏറ്റവും പാപിയായവനെയും, അമ്മയെയും അച്ഛനെയും മറ്റും വീണ്ടും കാണുന്നില്ല.
ഗീതം ഗായംതി ഗംധര്വാഃ സ്തുവംതിസ്താവകാഃ സ്തവൈഃ । മംത്രപാഠൈസ്തഥാ വിപ്രാ മാതാ സ്നേഹേന പൂജയേത്
ഗന്ധര്വ്വന്മാര് പാട്ട് പാടുന്നു, ഭക്തര് സ്തോത്രങ്ങളാല് സ്തുതിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാര് മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു, അമ്മ സ്നേഹത്തോടെ പൂജിക്കുന്നു.
പിതാസ്വജനവര്ഗാശ്ച ധര്മാത്മാനം മഹാമതിമ് । ഏവം ദൂതാഃ സമാഖ്യാതാഃ പുണ്യസ്ഥാനാനി തേ വിഭോ
പിതാവും ബന്ധുക്കളും മഹത്തായ ജ്ഞാനിയെയും ധര്മ്മനിഷ്ഠനെയും ആദരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ദൂതന്മാരെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇവയാണ് പുണ്യസ്ഥലങ്ങള് മഹാനേ.
പ്രത്യക്ഷാന്പശ്യതേ ദൂതാന്ഹാസ്യസ്നേഹസമാവിലാന് । ന ച സ്വപ്നേന മോഹേന ക്ലേദയുക്തേന നൈവ സഃ
അവന് ദൂതന്മാരെ നേരിട്ട് കാണുന്നു, അവര് സന്തോഷത്തോടും സ്നേഹത്തോടും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സ്വപ്നം കൊണ്ടോ മോഹം കൊണ്ടോ ദു:ഖം കൊണ്ടോ അവന് അലഞ്ഞു പോകുന്നില്ല.
ധര്മരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞോ ഭവംതം തു സമാഹ്വയേത് । ഏഹ്യേഹി ത്വം മഹാഭാഗ യത്ര ധര്മഃ സ തിഷ്ഠതി
ധര്മ്മരാജാവ്, മഹാപണ്ഡിതന്, അവനെ വിളിക്കുന്നു: 'വാ, വാ, മഹാഭാഗവ, ഇവിടെ ധര്മ്മം നിലകൊള്ളുന്നിടത്തേക്ക് വരിക.'
തസ്യ മോഹോ ന ച ഭ്രാംതിര്ന ഗ്ലാനിഃ സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । ജായതേ നാത്ര സംദേഹഃ പ്രസന്നാത്മാ സ തിഷ്ഠതി
അവനില് മോഹമോ ഭ്രമമോ ക്ഷീണമോ ഓര്മ്മക്കുറവോ ഇല്ല; ഇവിടെ സംശയം ഒന്നുമില്ല, അവന് മനസ്സുതുറന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംപന്നഃ സ്മരന്ദേവം ജനാര്ദനമ് । തൈഃ സാര്ദ്ധം തു പ്രയാത്യേവം സംതുഷ്ടോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ
ജ്ഞാനവും വിവേകവും ഉള്ളവന്, ജനാര്ദ്ദനനെ ദൈവമായി ഓര്ത്തുകൊണ്ട്, അവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടും തൃപ്തിയോടും പുറപ്പെടുന്നു.
ഏകത്വം ജായതേ തത്ര ത്യജതഃ സ്വംകലേവരമ് । ദശമദ്വാരമാശ്രിത്യ ആത്മാ തസ്യ സ ഗച്ഛതി
സ്വന്തം ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോള് അവിടെ ഏകത്വം ഉണ്ടാകുന്നു; പത്താം വാതില് ആശ്രയിച്ച് ആത്മാവ് പുറപ്പെടുന്നു.
ശിബികാ തസ്യ ആയാതി ഹംസയാനം മനോഹരമ് । വിമാനമേവ ചായാതി ഹയോ വാ ഗജ ഉത്തമഃ
അവനുവേണ്ടി ശിഖി കൂദാരം എത്തുന്നു, മനോഹരമായ ഹംസവാഹനം; ദിവ്യവിമാനമോ, കുതിരയോ ഉത്തമമായ ആനയോ എത്തുന്നു.
ഛത്രേണ ധ്രിയമാണേന ചാമരൈര്വ്യജനൈസ്തഥാ । വീജ്യമാനഃ സ പുണ്യാത്മാ പുണ്യൈരേവം സമംതതഃ
കുടയാല് തലയ്ക്ക് കാവലായി, ചാമരങ്ങളാല് വീശി, ആ പുണ്യാത്മാവിനെ പുണ്യശാലികള് എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കുന്നു.
ഗീയമാനസ്തു ധര്മാത്മാ സ്തൂയമാനസ്തു പംഡിതൈഃ । ബംദിഭിശ്ചാരണൈര്ദിവ്യൈര്ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ
ധര്മ്മനിഷ്ഠന് പാട്ടായി പാടപ്പെടുന്നു, പണ്ഡിതന്മാര് സ്തുതിക്കുന്നു, ദിവ്യഗായകര് ബന്ദികള് വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണന്മാര് സ്തുതിക്കുന്നു.
സാധുഭിഃ സ്തൂയമാനസ്തു സര്വസൌഖ്യസമന്വിതഃ । യഥാദാനപ്രഭാവേണ ഫലമാപ്നോതി തത്ര സഃ
സദാചാരികള് സ്തുതിക്കുന്നവനും എല്ലാ സുഖവും അനുഭവിക്കുന്നവനും, താനുളള ദാനത്തിന്റെ ശക്തിയനുസരിച്ച് അവിടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.
ആരാമവാടികാമധ്യേ സ പ്രയാതി സുഖേന വൈ । അപ്സരോഭിഃ സമാകീര്ണോ ദിവ്യാഭിര്മംഗലൈര്യുതഃ
ആരാമങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും നടുവിൽ, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, സ്വർഗ്ഗസുന്ദരിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവൻ സന്തോഷത്തോടെ കടന്നു പോകുന്നു.
ദേവൈഃ സംസ്തൂയമാനസ്തു ധര്മരാജം പ്രപശ്യതി । ദേവാശ്ച ധര്മസംയുക്താ ജഗ്മുഃ സംമുഖമേവ തമ്
ദേവന്മാർ വാഴ്ത്തുമ്പോൾ, അവൻ ധർമ്മരാജനെ കാണുന്നു; ധർമ്മത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന ദേവന്മാർ നേരെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് വരുന്നു.
ഏഹ്യേഹി വൈ മഹാഭാഗ ഭുംക്ഷ്വ ഭോഗാന്മനോനുഗാന് । ഏവം സ പശ്യതേ ധര്മം സൌമ്യരൂപം മഹാമതിമ്
വളരെ ഭാഗ്യവാനേ, വരിക വരിക, മനസ്സിനനുസരിച്ച് ഇഷ്ടസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ എന്ന് ധർമ്മം, സൌമ്യമായ രൂപത്തിലും മഹത്തായ ജ്ഞാനത്തോടെയും, അവൻ കാണുന്നു.
സ്വസ്യ പുണ്യപ്രഭാവേണ ഭുംക്തേ ച സ്വര്ഗമേവ സഃ । ഭോഗക്ഷയാത്സധര്മാത്മാ പുനര്ജന്മ പ്രയാതി വൈ
തന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; ആ സുഖങ്ങൾ തീർന്നാൽ, ധർമ്മശീലൻ വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.