ദുഃഖേന മഹതാവിഷ്ടശ്ചിംതയാനോ മുഹുര്മുഹുഃ । സമാഗതം മഹാത്മാനം തമുവാച പിതാ മമ
വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന എന്റെ അച്ഛൻ, അപ്പോൾ എത്തിയ മഹാത്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവംതം ദുഃഖസംതപ്തമിതി ജാനാമി സുവ്രത । കസ്മാദ്ദുഃഖീ ഭവാഞ്ജാതസ്തസ്മാത്ത്വം കാരണം വദ
സുശീലനേ, നീ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുകയാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതനായത്? അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.
ഏതദ്വാക്യം തതഃ ശ്രുത്വാ ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ । തമുവാച മഹാത്മാനം പിതരം മമ സുവ്രതഃ
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സദാചാരിയായവൻ എന്റെ അച്ഛനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വേദശര്മാ മഹാപ്രാജ്ഞ സര്വദുഃഖസ്യ കാരണമ് । മമ ഭാര്യാ മഹാസാധ്വീ പാതിവ്രത്യപരായണാ
വേദശർമൻ, വലിയ ജ്ഞാനിയായിരുന്നു. അവൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ എല്ലാ ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണം എന്റെ ഭാര്യയാണ്. അവൾ വലിയ സതീയും ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലും അർപ്പിതയുമാണ്.
അപുത്രാ സാ ഹി സംജാതാ മമ വംശോ ന വിദ്യതേ । ഏതത്തേ കാരണം പ്രോക്തം പ്രശ്നിതോസ്മി യതസ്ത്വയാ
എന്നാൽ അവൾക്ക് മക്കളില്ല, അതുകൊണ്ട് എന്റെ വംശം തുടരുന്നില്ല. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഇതാണ് അതിന്റെ കാരണം എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ പ്രാപ്തഃ കശ്ചിത്സിദ്ധഃ സമാഗതഃ । മമ പിത്രാ തഥാ തേന ഹ്യുത്ഥായ വേദശര്മണാ
അത് സമയത്ത്, ഒരു സിദ്ധപുരുഷൻ അവിടെ എത്തി. എന്റെ അച്ഛനും അവനും ചേർന്ന് വേദശർമനെ സ്വീകരിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റു.
ദ്വാഭ്യാമപി ച സിദ്ധോസൌ പൂജിതോ ഭക്തിപൂര്വകൈഃ । ഉപഹാരൈസ്സ ഭോജ്യാന്നൈര്വചനൈര്മധുരാക്ഷരൈഃ
അവരെ ഇരുവരും ആ സിദ്ധനെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു, സമ്മാനങ്ങളും നല്ല ഭക്ഷണവും മധുരമായ വാക്കുകളും നൽകി.
ദ്വാഭ്യാമന്തര്ഗതം പൃഷ്ടം പൂര്വോക്തം ച യഥാ ത്വയാ । ഉഭൌ തൌ പ്രാഹ ധര്മാത്മാ സസഖം പിതരം മമ
അവരെ ഇരുവരും മുമ്പ് ചോദിച്ച പോലെ വീണ്ടും ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധാർമ്മികനായ ആ സിദ്ധപുരുഷൻ എന്റെ അച്ഛനും സുഹൃത്തിനും ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ധര്മസ്യ കാരണം സര്വം മയോക്തം തേ തഥാ കില । ധര്മേണ പ്രാപ്യതേ പുത്രോ ധനം ധാന്യം തഥാ സ്ത്രിയഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞുതരാം. ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ മകനും സമ്പത്തും ധാന്യവും ഭാര്യകളും ലഭിക്കും.
തതസ്തേന കൃതം ധര്മം സംപൂര്ണം വേദശര്മണാ । തസ്മാദ്ധര്മാത്സുസംജാതം മഹത്സൌഖ്യം സപുത്രകമ്
അതിനുശേഷം, വേദശർമൻ ആ ധർമ്മം പൂർണ്ണമായി അനുഷ്ഠിച്ചു. ആ ധർമ്മഫലമായി, വലിയ സന്തോഷവും മകനുമാണ് ലഭിച്ചത്.
തേന സംഗപ്രസംഗേന മമൈഷ മതിനിശ്ചയഃ । യഥാ കാംത തവ പ്രോക്തം മയൈവ ച പരം ശുഭമ്
അങ്ങയോടുള്ള ഈ സൗഹൃദം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉണ്ടായത്. നീ പറഞ്ഞതുപോലെയും ഞാൻ തന്നെ പറഞ്ഞതുപോലെയും, അത്യുത്തമമായ ലാഭത്തിനായി.
തസ്മാച്ഛ്രുതം മഹാസിദ്ധാത്സര്വസംദേഹനാശനമ് । വിപ്രധര്മം സമാശ്രിത്യ അനുവര്ത്തസ്വ സര്വദാ
അതിനാൽ, ആ മഹാസിദ്ധനിൽ നിന്നു കേട്ടതുപോലെ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന വിധത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ധർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുസരിക്കണം.
സോമശര്മോവാച- ധര്മേണ കീദൃശോ മൃത്യുര്ജന്മ ചൈവ വദസ്വ മേ । ഉഭയോര്ലക്ഷണം കാംതേ തത്സര്വം ഹി വദസ്വ മേ
സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ മരണം എങ്ങനെയാകും? ജനനം എങ്ങനെയാകും? ഇരുവിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ എനിക്കു വിശദമായി പറയണം, പ്രിയേ.
സുമനോവാച- സത്യ ശൌച ക്ഷമാ ശാംതി തീര്ഥപുണ്യാദികൈസ്തഥാ । ധര്മശ്ച പാലിതോ യേന തസ്യ മൃത്യും വദാമ്യഹമ്
സുമന പറഞ്ഞു: സത്യം, ശുദ്ധി, ക്ഷമ, ശാന്തി, തീർത്ഥയാത്രകളിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം—ഇവയും ധർമ്മം പാലിച്ചതും കൊണ്ടു, ആളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.
രോഗോ ന ജായതേ തസ്യ ന ച പീഡാ കലേവരേ । ന ശ്രമോ വൈ ന ച ഗ്ലാനിര്ന ച സ്വേദോ ഭ്രമസ്തഥാ
അവനു രോഗം വരില്ല, ശരീരത്തിൽ വേദനയുമില്ല. ക്ഷീണം, തളർച്ച, ചോർച്ച, തലകറക്കം—ഇവയൊന്നും അവനില്ല.
ദിവ്യരൂപധരാ ഭൂത്വാ ഗംധര്വാ ബ്രാഹ്മണാസ്തഥാ । വേദപാഠസമായുക്താ ഗീതജ്ഞാനവിശാരദാഃ
ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്, ഗന്ധർവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഗാനജ്ഞാനത്തിൽ വിദഗ്ധതയും ഉള്ളവർ അവനടുത്ത് വരുന്നു.
തസ്യ പാര്ശ്വം സമായാംതി സ്തുതിം കുര്വംതി ചാതുലാമ് । സ്വസ്ഥോ ഹി ആസനേ യുക്തോ ദേവപൂജാരതഃ കില
അവർ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന്, സമൃദ്ധമായ സ്തുതികൾ ചെയ്യുന്നു. അവൻ ആശ്വാസത്തോടെ ഇരുന്ന് ദേവാരാധനയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
തീര്ഥം ച ലഭതേ പ്രാജ്ഞഃ സ്നാനാര്ഥം ധര്മതത്പരഃ । അഗ്ന്യാഗാരേ ച ഗോസ്ഥാനേ ദേവതായതനേഷു ച
ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സോടെയുള്ള ജ്ഞാനി, സ്നാനത്തിനായി തീർത്ഥജലം പ്രാപിക്കുന്നു—അഗ്നിയാഗശാലയിലോ, പശുശാലയിലോ, ദേവാലയങ്ങളിലോ എവിടെയായാലും.
ആരാമേ ച തഡാഗേ ച യത്രാശ്വത്ഥോ വടസ്തഥാ । ബ്രഹ്മവൃക്ഷം സമാശ്രിത്യ ശ്രീവൃക്ഷം ച തഥാ പുനഃ
തോട്ടത്തിലും കുളത്തിനരികിലും എവിടെയായാലും അശ്വത്ത്വമോ വടമരമോ ഉണ്ടെങ്കില്, ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിലും ശ്രീവൃക്ഷത്തിലും ആശ്രയം പ്രാപിച്ചവന്
അശ്വസ്ഥാനം സമാശ്രിത്യ ഗജസ്ഥാനഗതോ നരഃ । അശോകം ചൂതവൃക്ഷം ച സമാശ്രിത്യ യദാസ്ഥിതഃ
അശ്വത്ത്വമരത്തിന്റെ സമീപത്തോ ആനയുടെ ഇടത്തോ, അശോകമരത്തോ മാവിന്മരത്തോ സമീപത്തോ നിന്നാല്
സംനിധൌ ബ്രാഹ്മണാനാം ച രാജവേശ്മഗതോഥവാ । രണഭൂമിം സമാശ്രിത്യ പൂര്വം യത്ര മൃതോ ഭവേത്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലോ, യുദ്ധഭൂമിയില് മുമ്പ് മരിച്ചിടത്തോ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചാല്
മൃത്യുസ്ഥാനാനി പുണ്യാനി കേവലം ധര്മകാരണമ് । ഗോഗ്രഹം തു സുസംപ്രാപ്യ തഥാ ചാമരകംടകമ്
മരണസ്ഥലങ്ങള് പുണ്യമായവയാണ്, എല്ലാം ധര്മ്മത്തിനായാണ്. പശുക്കളെ കാക്കുന്ന സ്ഥലം, അമരകണ്ടകം എന്നിവയും അതുപോലെ.
ശുദ്ധധര്മകരോ നിത്യം ധര്മതോ ധര്മവത്സലഃ । ഏവം സ്ഥാനം സമാപ്നോതി യദാ മൃത്യും സമാശ്രിതഃ
ശുദ്ധമായ ധര്മ്മത്തില് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവനും ധര്മ്മത്തിന് പ്രിയനായവനും, ഇങ്ങനെ മരണം ഏറ്റുവാങ്ങുമ്പോള് അത്തരം സ്ഥലം പ്രാപിക്കും.
മാതരം പശ്യതേ പുണ്യം പിതരം ച നരോത്തമഃ । ഭ്രാതരം ശ്രേയസാ യുക്തമന്യം സ്വജനബാംധവമ്
നല്ലവന് തന്റെ പുണ്യവാനായ അമ്മയെയും പിതാവിനെയും, ഉത്തമഗുണങ്ങളുള്ള സഹോദരനെയും, മറ്റു ബന്ധുക്കളെയും കാണുന്നു.
ബംദീജനൈസ്തഥാ പുണ്യൈഃ സ്തൂയമാനം പുനഃപുനഃ । പാപിഷ്ഠം നൈവ പശ്യേത മാതൃപിത്രാദികം പുനഃ
പുണ്യശാലികളായ സേവകരാല് വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവന്, ഏറ്റവും പാപിയായവനെയും, അമ്മയെയും അച്ഛനെയും മറ്റും വീണ്ടും കാണുന്നില്ല.
ഗീതം ഗായംതി ഗംധര്വാഃ സ്തുവംതിസ്താവകാഃ സ്തവൈഃ । മംത്രപാഠൈസ്തഥാ വിപ്രാ മാതാ സ്നേഹേന പൂജയേത്
ഗന്ധര്വ്വന്മാര് പാട്ട് പാടുന്നു, ഭക്തര് സ്തോത്രങ്ങളാല് സ്തുതിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാര് മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു, അമ്മ സ്നേഹത്തോടെ പൂജിക്കുന്നു.
പിതാസ്വജനവര്ഗാശ്ച ധര്മാത്മാനം മഹാമതിമ് । ഏവം ദൂതാഃ സമാഖ്യാതാഃ പുണ്യസ്ഥാനാനി തേ വിഭോ
പിതാവും ബന്ധുക്കളും മഹത്തായ ജ്ഞാനിയെയും ധര്മ്മനിഷ്ഠനെയും ആദരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ദൂതന്മാരെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇവയാണ് പുണ്യസ്ഥലങ്ങള് മഹാനേ.
പ്രത്യക്ഷാന്പശ്യതേ ദൂതാന്ഹാസ്യസ്നേഹസമാവിലാന് । ന ച സ്വപ്നേന മോഹേന ക്ലേദയുക്തേന നൈവ സഃ
അവന് ദൂതന്മാരെ നേരിട്ട് കാണുന്നു, അവര് സന്തോഷത്തോടും സ്നേഹത്തോടും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സ്വപ്നം കൊണ്ടോ മോഹം കൊണ്ടോ ദു:ഖം കൊണ്ടോ അവന് അലഞ്ഞു പോകുന്നില്ല.
ധര്മരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞോ ഭവംതം തു സമാഹ്വയേത് । ഏഹ്യേഹി ത്വം മഹാഭാഗ യത്ര ധര്മഃ സ തിഷ്ഠതി
ധര്മ്മരാജാവ്, മഹാപണ്ഡിതന്, അവനെ വിളിക്കുന്നു: 'വാ, വാ, മഹാഭാഗവ, ഇവിടെ ധര്മ്മം നിലകൊള്ളുന്നിടത്തേക്ക് വരിക.'
തസ്യ മോഹോ ന ച ഭ്രാംതിര്ന ഗ്ലാനിഃ സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । ജായതേ നാത്ര സംദേഹഃ പ്രസന്നാത്മാ സ തിഷ്ഠതി
അവനില് മോഹമോ ഭ്രമമോ ക്ഷീണമോ ഓര്മ്മക്കുറവോ ഇല്ല; ഇവിടെ സംശയം ഒന്നുമില്ല, അവന് മനസ്സുതുറന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.