അന്യച്ച തേ പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രോതുമിച്ഛസി യത്പതേ । ഈദൃശേ ചാപി ധര്മേ തു വര്തതേ യോ നരഃ സദാ
നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ഇനി ഞാൻ പറയുന്നു, പ്രഭോ. ഇങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവൻ—
സംസാരേ തസ്യ സംഭൂതിഃ പുനരേവ ന ജായതേ । സ്വര്ഗം ഗച്ഛതി ധര്മേണ സത്യംസത്യം വദാമ്യഹമ്
അവനു വീണ്ടും ഈ ലോകത്ത് ജന്മം ഉണ്ടാകില്ല; ധർമ്മം പാലിച്ചവൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തും—ഇത് സത്യമാണ്, ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നു.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞ ധര്മമേവ വ്രജസ്വ ഹി । സര്വം ഹി പ്രാപ്യതേ കാംത യദസാധ്യം മഹീതലേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ, മഹാപണ്ഡിതാ, നീ ധർമ്മം പിന്തുടരണം. ഭൂമിയിൽ അസാധ്യമായതും ഇതിലൂടെ നേടാം, പ്രിയനേ.
ധര്മപ്രസാദതസ്തസ്മാത്കുരു വാക്യം മമൈവ ഹി । ഭാര്യായാസ്തുവചഃ ശ്രുത്വാ സോമശര്മാ സുബുദ്ധിമാന്
അതിനാൽ, ധർമ്മത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കണം. ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സോമശർമ്മൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ—
പുനഃ പ്രോവാച താം ഭാര്യാം സുമനാം ധര്മവാദിനീമ്
പുനരായിയും ധർമ്മം സംസാരിച്ച സുമനയെന്ന തന്റെ ഭാര്യയോട് സോമശർമ്മൻ പറഞ്ഞു.
സോമശര്മോവാച- ഏവംവിധം മഹാപുണ്യം ധര്മവ്യാഖ്യാനമുത്തമമ് । കഥം ജാനാസി ഭദ്രേ ത്വം കസ്മാച്ചൈവ ത്വയാ ശ്രുതമ്
സോമശർമ്മൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെയൊരു മഹാപുണ്യമായ ഉത്തമമായ ധർമ്മവ്യാഖ്യാനം നീ എങ്ങനെ അറിയുന്നു, ഭദ്രേ? ആരിൽ നിന്നാണ് നീ ഇത് കേട്ടത്?
സുമനോവാച-। ഭാര്ഗവാണാം കുലേ ജാതഃ പിതാ മമ മഹാമതേ । ച്യവനോ നാമ വിഖ്യാതഃ സര്വജ്ഞാനവിശാരദഃ
സുമന പറഞ്ഞു: ഭാർഗവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, മഹാമതിയേ. ച്യവനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും സർവ്വജ്ഞനുമായവനാണ് അദ്ദേഹം.
തസ്യാഹം പ്രിയ കന്യാ വൈ പ്രാണാദപി ച വല്ലഭാ । യത്രയത്ര വ്രജത്യേഷ തീര്ഥാരാമേഷു സുവ്രത
ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകളാണ്, ജീവനെക്കാൾ പ്രിയം. അദ്ദേഹം എവിടെയെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, തീർത്ഥങ്ങളിലും, വനംശോഭയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും—
സഭാസു ച മുനീനാം തു ദേവതായതനേഷു ച । തേന സാര്ദ്ധം വ്രജാമ്യേകാ ക്രീഡമാനാ സദൈവ ഹി
മുനികളുടെയും സഭകളിലും, ദേവതാമന്ദിരങ്ങളിലും, ഞാൻ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മാത്രം പോകും, സന്തോഷത്തോടെ.
കൌശികാന്വയസംഭൂതോ വേദശര്മാ മഹാമതിഃ । പിതുര്മമ സഖാ ദൈവാദടമാനഃ സമാഗതഃ
കൗശികവംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാമതിയായ വേദശർമ്മൻ, എന്റെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത്, ദൈവാനുകൂല്യത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച് അവിടെ എത്തി.
ദുഃഖേന മഹതാവിഷ്ടശ്ചിംതയാനോ മുഹുര്മുഹുഃ । സമാഗതം മഹാത്മാനം തമുവാച പിതാ മമ
വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന എന്റെ അച്ഛൻ, അപ്പോൾ എത്തിയ മഹാത്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവംതം ദുഃഖസംതപ്തമിതി ജാനാമി സുവ്രത । കസ്മാദ്ദുഃഖീ ഭവാഞ്ജാതസ്തസ്മാത്ത്വം കാരണം വദ
സുശീലനേ, നീ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുകയാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതനായത്? അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.
ഏതദ്വാക്യം തതഃ ശ്രുത്വാ ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ । തമുവാച മഹാത്മാനം പിതരം മമ സുവ്രതഃ
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സദാചാരിയായവൻ എന്റെ അച്ഛനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വേദശര്മാ മഹാപ്രാജ്ഞ സര്വദുഃഖസ്യ കാരണമ് । മമ ഭാര്യാ മഹാസാധ്വീ പാതിവ്രത്യപരായണാ
വേദശർമൻ, വലിയ ജ്ഞാനിയായിരുന്നു. അവൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ എല്ലാ ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണം എന്റെ ഭാര്യയാണ്. അവൾ വലിയ സതീയും ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലും അർപ്പിതയുമാണ്.
അപുത്രാ സാ ഹി സംജാതാ മമ വംശോ ന വിദ്യതേ । ഏതത്തേ കാരണം പ്രോക്തം പ്രശ്നിതോസ്മി യതസ്ത്വയാ
എന്നാൽ അവൾക്ക് മക്കളില്ല, അതുകൊണ്ട് എന്റെ വംശം തുടരുന്നില്ല. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഇതാണ് അതിന്റെ കാരണം എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ പ്രാപ്തഃ കശ്ചിത്സിദ്ധഃ സമാഗതഃ । മമ പിത്രാ തഥാ തേന ഹ്യുത്ഥായ വേദശര്മണാ
അത് സമയത്ത്, ഒരു സിദ്ധപുരുഷൻ അവിടെ എത്തി. എന്റെ അച്ഛനും അവനും ചേർന്ന് വേദശർമനെ സ്വീകരിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റു.
ദ്വാഭ്യാമപി ച സിദ്ധോസൌ പൂജിതോ ഭക്തിപൂര്വകൈഃ । ഉപഹാരൈസ്സ ഭോജ്യാന്നൈര്വചനൈര്മധുരാക്ഷരൈഃ
അവരെ ഇരുവരും ആ സിദ്ധനെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു, സമ്മാനങ്ങളും നല്ല ഭക്ഷണവും മധുരമായ വാക്കുകളും നൽകി.
ദ്വാഭ്യാമന്തര്ഗതം പൃഷ്ടം പൂര്വോക്തം ച യഥാ ത്വയാ । ഉഭൌ തൌ പ്രാഹ ധര്മാത്മാ സസഖം പിതരം മമ
അവരെ ഇരുവരും മുമ്പ് ചോദിച്ച പോലെ വീണ്ടും ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധാർമ്മികനായ ആ സിദ്ധപുരുഷൻ എന്റെ അച്ഛനും സുഹൃത്തിനും ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ധര്മസ്യ കാരണം സര്വം മയോക്തം തേ തഥാ കില । ധര്മേണ പ്രാപ്യതേ പുത്രോ ധനം ധാന്യം തഥാ സ്ത്രിയഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞുതരാം. ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ മകനും സമ്പത്തും ധാന്യവും ഭാര്യകളും ലഭിക്കും.
തതസ്തേന കൃതം ധര്മം സംപൂര്ണം വേദശര്മണാ । തസ്മാദ്ധര്മാത്സുസംജാതം മഹത്സൌഖ്യം സപുത്രകമ്
അതിനുശേഷം, വേദശർമൻ ആ ധർമ്മം പൂർണ്ണമായി അനുഷ്ഠിച്ചു. ആ ധർമ്മഫലമായി, വലിയ സന്തോഷവും മകനുമാണ് ലഭിച്ചത്.
തേന സംഗപ്രസംഗേന മമൈഷ മതിനിശ്ചയഃ । യഥാ കാംത തവ പ്രോക്തം മയൈവ ച പരം ശുഭമ്
അങ്ങയോടുള്ള ഈ സൗഹൃദം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉണ്ടായത്. നീ പറഞ്ഞതുപോലെയും ഞാൻ തന്നെ പറഞ്ഞതുപോലെയും, അത്യുത്തമമായ ലാഭത്തിനായി.
തസ്മാച്ഛ്രുതം മഹാസിദ്ധാത്സര്വസംദേഹനാശനമ് । വിപ്രധര്മം സമാശ്രിത്യ അനുവര്ത്തസ്വ സര്വദാ
അതിനാൽ, ആ മഹാസിദ്ധനിൽ നിന്നു കേട്ടതുപോലെ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന വിധത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ധർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുസരിക്കണം.
സോമശര്മോവാച- ധര്മേണ കീദൃശോ മൃത്യുര്ജന്മ ചൈവ വദസ്വ മേ । ഉഭയോര്ലക്ഷണം കാംതേ തത്സര്വം ഹി വദസ്വ മേ
സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ മരണം എങ്ങനെയാകും? ജനനം എങ്ങനെയാകും? ഇരുവിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ എനിക്കു വിശദമായി പറയണം, പ്രിയേ.
സുമനോവാച- സത്യ ശൌച ക്ഷമാ ശാംതി തീര്ഥപുണ്യാദികൈസ്തഥാ । ധര്മശ്ച പാലിതോ യേന തസ്യ മൃത്യും വദാമ്യഹമ്
സുമന പറഞ്ഞു: സത്യം, ശുദ്ധി, ക്ഷമ, ശാന്തി, തീർത്ഥയാത്രകളിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം—ഇവയും ധർമ്മം പാലിച്ചതും കൊണ്ടു, ആളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.
രോഗോ ന ജായതേ തസ്യ ന ച പീഡാ കലേവരേ । ന ശ്രമോ വൈ ന ച ഗ്ലാനിര്ന ച സ്വേദോ ഭ്രമസ്തഥാ
അവനു രോഗം വരില്ല, ശരീരത്തിൽ വേദനയുമില്ല. ക്ഷീണം, തളർച്ച, ചോർച്ച, തലകറക്കം—ഇവയൊന്നും അവനില്ല.
ദിവ്യരൂപധരാ ഭൂത്വാ ഗംധര്വാ ബ്രാഹ്മണാസ്തഥാ । വേദപാഠസമായുക്താ ഗീതജ്ഞാനവിശാരദാഃ
ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്, ഗന്ധർവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഗാനജ്ഞാനത്തിൽ വിദഗ്ധതയും ഉള്ളവർ അവനടുത്ത് വരുന്നു.
തസ്യ പാര്ശ്വം സമായാംതി സ്തുതിം കുര്വംതി ചാതുലാമ് । സ്വസ്ഥോ ഹി ആസനേ യുക്തോ ദേവപൂജാരതഃ കില
അവർ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന്, സമൃദ്ധമായ സ്തുതികൾ ചെയ്യുന്നു. അവൻ ആശ്വാസത്തോടെ ഇരുന്ന് ദേവാരാധനയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
തീര്ഥം ച ലഭതേ പ്രാജ്ഞഃ സ്നാനാര്ഥം ധര്മതത്പരഃ । അഗ്ന്യാഗാരേ ച ഗോസ്ഥാനേ ദേവതായതനേഷു ച
ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സോടെയുള്ള ജ്ഞാനി, സ്നാനത്തിനായി തീർത്ഥജലം പ്രാപിക്കുന്നു—അഗ്നിയാഗശാലയിലോ, പശുശാലയിലോ, ദേവാലയങ്ങളിലോ എവിടെയായാലും.
ആരാമേ ച തഡാഗേ ച യത്രാശ്വത്ഥോ വടസ്തഥാ । ബ്രഹ്മവൃക്ഷം സമാശ്രിത്യ ശ്രീവൃക്ഷം ച തഥാ പുനഃ
തോട്ടത്തിലും കുളത്തിനരികിലും എവിടെയായാലും അശ്വത്ത്വമോ വടമരമോ ഉണ്ടെങ്കില്, ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിലും ശ്രീവൃക്ഷത്തിലും ആശ്രയം പ്രാപിച്ചവന്
അശ്വസ്ഥാനം സമാശ്രിത്യ ഗജസ്ഥാനഗതോ നരഃ । അശോകം ചൂതവൃക്ഷം ച സമാശ്രിത്യ യദാസ്ഥിതഃ
അശ്വത്ത്വമരത്തിന്റെ സമീപത്തോ ആനയുടെ ഇടത്തോ, അശോകമരത്തോ മാവിന്മരത്തോ സമീപത്തോ നിന്നാല്