ഗ്രാസമാത്രം തഥാ ദേയം ക്ഷുധാര്തായ ന സംശയഃ । ദത്തേ സതി മഹത്പുണ്യമമൃതം സോശ്നുതേ സദാ
വിശക്കുന്നവനു കുറഞ്ഞതെങ്കിലും ഭക്ഷണം നൽകണം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദാനം ചെയ്താൽ വലിയ പുണ്യവും, അമൃതസ്വാദവും എന്നും ലഭിക്കും.
ദിനേദിനേ പ്രദാതവ്യം യഥാവിഭവസംഭവമ് । തൃണം ശയ്യാം ച വചനം ഗൃഹച്ഛായാം സുശീതലാമ്
ദിവസേനയും തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം: പുല്ല്, കിടക്ക, സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ, വീട്ടിന്റെ തണലുള്ള ഇടം എന്നിവയും.
ഭൂമിമാപസ്തഥാ ചാന്നം പ്രിയവാക്യമനുത്തമമ് । ആസനം വചനാലാപം കൌടില്യേന വിവര്ജിതമ്
ഭൂമി, വെള്ളം, അന്നം, മനോഹരവും ഉത്തമവുമായ വാക്കുകൾ, ഇരിപ്പിടം, വഞ്ചനയില്ലാത്ത സംഭാഷണം എന്നിവയും ദാനം ചെയ്യാവുന്നതാണ്.
ആത്മനോ ജീവനാര്ഥായ നിത്യമേവ കരോതി യഃ । ദേവാന്പിതൄന്സമഭ്യര്ച്യ ഏവം ദാനം ദദാതി യഃ
സ്വന്തം ജീവിക്കലിനായി, ദൈവങ്ങളെയും പിതൃകളെയും ആരാധിച്ച്, ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.
ഇഹൈവ മോദതേ സോ വൈ പരത്ര ഹി തഥൈവ ച । അവംധ്യം ദിവസം യോ വൈ ദാനാധ്യയനകര്മഭിഃ
അവൻ ഈ ലോകത്തും മറ്റുള്ള ലോകത്തും സന്തോഷിക്കുന്നു. ദാനം, പഠനം, ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവന്റെ ഒരു ദിവസവും വെറുതെ പോകുന്നില്ല.
പ്രകുര്യാന്മാനുഷോ ഭൂത്വാ സ ദേവോ നാത്ര സംശയഃ । നിയമം ച പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മസാധനമുത്തമമ്
മനുഷ്യരായി ജനിച്ച് ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ദൈവം ആകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉത്തമമായ ധർമ്മസാധനമായ നിയമത്തെ കുറിച്ച് പറയുന്നു.
ദേവാനാം ബ്രാഹ്മണാനാം ച പൂജാസ്വഭിരതോ ഹി യഃ । നിത്യം നിയമസംയുക്തോ ദാനവ്രതേഷു സുവ്രത
ദൈവങ്ങളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കാൻ ആസ്വദിക്കുന്നവനും, എന്നും നിയമത്തിൽ ഉറച്ചവനും, ദാനവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരനുമായവനാണ്.
ഉപകാരേഷു പുണ്യേഷു നിയമോഽയം പ്രകീര്തിതഃ । ക്ഷമാരൂപം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാം ദ്വിജസത്തമ
ഉപകാരങ്ങളിലും പുണ്യപ്രവൃത്തികളിലും ഈ നിയമമാണ് പ്രസിദ്ധം. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ക്ഷമയെ കുറിച്ച് പറയുന്നു, ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജനേ, കേൾക്കൂ.
പരാക്രോശം ഹി സംശ്രുത്യ താഡിതേ സതി കേനചിത് । ക്രോധം ന ചൈവ ഗച്ഛേത്തു താഡിതോ ന ഹി താഡയേത്
കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ടാലും ആരെങ്കിലും അടിച്ചാലും, കോപം കാണിക്കരുത്, അടിച്ചാൽ തിരിച്ചടിക്കരുത്.
സഹിഷ്ണുഃ സ്യാത്സ ധര്മാത്മാ നഹി രാഗം പ്രയാതി ച । സമശ്നാതി പരം സൌഖ്യമിഹ ചാമുത്ര വാപി ച
ക്ഷമയുള്ളവനാണ് ധാർമ്മികനും, ആസക്തിയിലേക്കു വീഴുന്നവനുമല്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും പരമസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവം ക്ഷമാ സമാഖ്യാതാ ശൌചമേവം വദാമ്യഹമ് । സബാഹ്യാഭ്യംതരേ യോ വൈ ശുദ്ധോ രാഗവിവര്ജിതഃ
ഇങ്ങനെ ക്ഷമയെ വിശദീകരിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശുദ്ധിയെ പറയുന്നു: അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധിയുള്ളവനും ആസക്തിയില്ലാത്തവനുമാണ് ഉത്തമൻ.
സ്നാനാചമനകൈരേവ വ്യവഹാരേണ വര്തതേ । ശൌചമേവം സമാഖ്യാതമഹിംസാം തു വദാമ്യഹമ്
കുളിയിലും ആചമനത്തിലും ശരിയായ പെരുമാറ്റത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് ശുദ്ധിയുള്ളവൻ. ഇങ്ങനെ ശുദ്ധിയെ വിശദീകരിച്ചു, ഇനി ഞാൻ അഹിംസയെ പറയുന്നു.
തൃണമപി വിനാ കാര്യഞ്ഛേത്തവ്യം ന വിജാനതാ । അഹിംസാനിരതോ ഭൂയാദ്യഥാത്മനി തഥാപരേ
ഒരു പുല്ലിനും അനാവശ്യമായി കൈവെക്കരുത് എന്നത് അറിയാത്തവൻ ഒന്നും ചെയ്യരുത്. മറ്റുള്ളവരോടും, സ്വയംനോടു പോലെ, അഹിംസയിൽ ഉറച്ചിരിക്കണം.
ശാംതിമേവ പ്രക്ഷ്യാമി ശാംത്യാ സുഖം സമശ്നുതേ । ശാംതിരേവ പ്രകര്തവ്യാ ക്ലേശാന്നൈവ പരിത്യജേത്
ഞാൻ സമാധാനം മാത്രമേ പറയൂ; സമാധാനത്തിലൂടെയാണ് സുഖം ലഭിക്കുന്നത്. സമാധാനം മാത്രം പ്രായോഗികമാക്കണം; കഷ്ടതയിലായാലും അതിനെ വിട്ടൊഴിയരുത്.
ഭൂതവൈരം വിസൃജ്യൈവ മന ഏവം പ്രകാരയേത് । ഏവം ശാംതിഃ സമാഖ്യാതാ അസ്തേയം തു വദാമ്യഹമ്
സകല ജീവികളോടുള്ള വൈരം വിട്ട് മനസ്സിനെ സമാധാനത്തിലേക്ക് നയിക്കണം. ഇങ്ങനെ സമാധാനം വിശദീകരിച്ചു; ഇനി ഞാൻ അദ്രവ്യം കൈവശപ്പെടുത്തരുതെന്നതിനെ കുറിച്ച് പറയുന്നു.
പരസ്വം നൈവ ഹര്തവ്യം പരജായാ തഥൈവ ച । മനോഭിര്വചനൈഃ കായൈര്മന ഏവം പ്രകാരയേത്
മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വത്തും, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെയും കൈവശപ്പെടുത്തരുത്. മനസ്സിലും, വാക്കിലും, ശരീരത്തിലും ഇതു ഉറപ്പാക്കണം.
ദമമേവ പ്രവക്ഷ്യാമി തവാഗ്രേ ദ്വിജസത്തമ । ദമനാദിംദ്രിയാണാം വൈ മനസോപി വികാരിണഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആത്മനിയന്ത്രണം വിശദീകരിക്കുന്നു, മഹാനുഭാവാ. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് ആത്മനിയന്ത്രണം.
ഔദ്ധത്യം നാശയേത്തേഷാം സ ചൈതന്യോ വശീ തദാ । ശുശ്രൂഷാം തു പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മശാസ്ത്രേഷു യാദൃശീ
ഇവയിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം നീക്കം ചെയ്യണം; അപ്പോൾ മനസ്സും നിയന്ത്രണത്തിലാകും. ഇനി ഞാൻ സേവനം എന്താണെന്ന് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രകാരം വിശദീകരിക്കുന്നു.
പൂര്വാചാര്യൈര്യഥാ പ്രോക്താ താമേവം പ്രവദാമ്യഹമ് । വാചാ ദേഹേന മനസാ ഗുരുകാര്യം പ്രസാധയേത്
മുൻ ഗുരുക്കന്മാർ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു: വാക്കിലും, ശരീരത്തിലും, മനസ്സിലും ഗുരുവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ജായതേഽനുഗ്രഹോ യത്ര ശുശ്രൂഷാ സാ നിഗദ്യതേ । സാംഗോ ധര്മഃ സമാഖ്യാതസ്തവാഗ്രേ ദ്വിജസത്തമ
എവിടെ അനുഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നു, അതാണ് സേവനം എന്നു പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ സമ്പൂർണ്ണ ധർമ്മം ഞാൻ നിനക്കു മുന്നിൽ വിശദീകരിച്ചു, മഹാനുഭാവാ.
അന്യച്ച തേ പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രോതുമിച്ഛസി യത്പതേ । ഈദൃശേ ചാപി ധര്മേ തു വര്തതേ യോ നരഃ സദാ
നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ഇനി ഞാൻ പറയുന്നു, പ്രഭോ. ഇങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവൻ—
സംസാരേ തസ്യ സംഭൂതിഃ പുനരേവ ന ജായതേ । സ്വര്ഗം ഗച്ഛതി ധര്മേണ സത്യംസത്യം വദാമ്യഹമ്
അവനു വീണ്ടും ഈ ലോകത്ത് ജന്മം ഉണ്ടാകില്ല; ധർമ്മം പാലിച്ചവൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തും—ഇത് സത്യമാണ്, ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നു.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞ ധര്മമേവ വ്രജസ്വ ഹി । സര്വം ഹി പ്രാപ്യതേ കാംത യദസാധ്യം മഹീതലേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ, മഹാപണ്ഡിതാ, നീ ധർമ്മം പിന്തുടരണം. ഭൂമിയിൽ അസാധ്യമായതും ഇതിലൂടെ നേടാം, പ്രിയനേ.
ധര്മപ്രസാദതസ്തസ്മാത്കുരു വാക്യം മമൈവ ഹി । ഭാര്യായാസ്തുവചഃ ശ്രുത്വാ സോമശര്മാ സുബുദ്ധിമാന്
അതിനാൽ, ധർമ്മത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കണം. ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സോമശർമ്മൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ—
പുനഃ പ്രോവാച താം ഭാര്യാം സുമനാം ധര്മവാദിനീമ്
പുനരായിയും ധർമ്മം സംസാരിച്ച സുമനയെന്ന തന്റെ ഭാര്യയോട് സോമശർമ്മൻ പറഞ്ഞു.
സോമശര്മോവാച- ഏവംവിധം മഹാപുണ്യം ധര്മവ്യാഖ്യാനമുത്തമമ് । കഥം ജാനാസി ഭദ്രേ ത്വം കസ്മാച്ചൈവ ത്വയാ ശ്രുതമ്
സോമശർമ്മൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെയൊരു മഹാപുണ്യമായ ഉത്തമമായ ധർമ്മവ്യാഖ്യാനം നീ എങ്ങനെ അറിയുന്നു, ഭദ്രേ? ആരിൽ നിന്നാണ് നീ ഇത് കേട്ടത്?
സുമനോവാച-। ഭാര്ഗവാണാം കുലേ ജാതഃ പിതാ മമ മഹാമതേ । ച്യവനോ നാമ വിഖ്യാതഃ സര്വജ്ഞാനവിശാരദഃ
സുമന പറഞ്ഞു: ഭാർഗവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, മഹാമതിയേ. ച്യവനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും സർവ്വജ്ഞനുമായവനാണ് അദ്ദേഹം.
തസ്യാഹം പ്രിയ കന്യാ വൈ പ്രാണാദപി ച വല്ലഭാ । യത്രയത്ര വ്രജത്യേഷ തീര്ഥാരാമേഷു സുവ്രത
ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകളാണ്, ജീവനെക്കാൾ പ്രിയം. അദ്ദേഹം എവിടെയെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, തീർത്ഥങ്ങളിലും, വനംശോഭയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും—
സഭാസു ച മുനീനാം തു ദേവതായതനേഷു ച । തേന സാര്ദ്ധം വ്രജാമ്യേകാ ക്രീഡമാനാ സദൈവ ഹി
മുനികളുടെയും സഭകളിലും, ദേവതാമന്ദിരങ്ങളിലും, ഞാൻ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മാത്രം പോകും, സന്തോഷത്തോടെ.
കൌശികാന്വയസംഭൂതോ വേദശര്മാ മഹാമതിഃ । പിതുര്മമ സഖാ ദൈവാദടമാനഃ സമാഗതഃ
കൗശികവംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാമതിയായ വേദശർമ്മൻ, എന്റെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത്, ദൈവാനുകൂല്യത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച് അവിടെ എത്തി.