ഇയം വൃദ്ധാ മഹാപ്രാജ്ഞ ഭാവഭാര്യാ തപസ്വിനീ । മമ മാതാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ധര്മോഹം തവ സുവ്രത
ഈ പ്രായമായ, വലിയ ജ്ഞാനമുള്ള, ഭാവഭാര്യയായ, തപസ്സുകാരിയായവൾ എന്റെ അമ്മയാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ; ഞാൻ ധർമ്മമാണ്, നീ വ്രതനിഷ്ഠനാണ്.
ഇതി ജ്ഞാത്വാ ശമം ഗച്ഛ മാമേവം പരിപാലയ । ദുര്വാസാ ഉവാച- യദി ധര്മഃ സമായാതോ മത്സമീപം തു സാംപ്രതമ്
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, സമാധാനത്തിലേക്ക് പോവൂ; എന്നെ ഇങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കണം. ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മം ഇപ്പോൾ എന്റെ അടുത്തെത്തിയെങ്കിൽ—
ഏതന്മേ കാരണം ബ്രൂഹി കിം തേ ധര്മ കരോമ്യഹമ് । ധര്മ ഉവാച- കസ്മാത്ക്രുദ്ധോസി വിപ്രേന്ദ്ര കിമേതൈര്വിപ്രിയം കൃതമ്
ഇതിന് കാരണമെന്തെന്ന് പറയൂ, നീ എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ട ധർമ്മം എന്താണ്? ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എന്തിനാണ് കോപിച്ചിരിക്കുന്നത്? ഇവർ എന്താണ് തെറ്റു ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
തന്മേ ത്വം കാരണം ബ്രൂഹി ദുര്വാസോ യദി മന്യസേ । ദുര്വാസാ ഉവാച- യേനാഹം കുപിതോ ദേവ തദിദം കാരണം ശൃണു
ദുര്വാസാ, നീ ഉചിതമെന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ കാരണമെനിക്കു പറയൂ. ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ കോപിച്ചത് എങ്ങനെയാണെന്നു കേൾക്കൂ, ദേവനേ.
ദമശൌചൈഃ സുസംക്ലേശൈഃ ശോധിതം കായമാത്മനഃ । ലക്ഷവര്ഷപ്രമാണം വൈ തപശ്ചര്യാ മയാ കൃതാ
സ്വയംനിയമവും ശുദ്ധിയും കഠിനമായ തപസ്സും കൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ശുദ്ധീകരിച്ചു; ലക്ഷം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഏവം പശ്യസി മാമേവം ദയാ തേന പ്രവര്തതേ । തസ്മാത്ക്രുദ്ധോസ്മി തേദ്യൈവ ശാപമേവം ദദാമ്യഹമ്
ഇങ്ങനെ നീ എന്നെ കാണുമ്പോൾ, ദയ എന്നനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ കോപിച്ചത്, ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ ശാപം നൽകും.
ഏവം ശ്രുത്വാ തദാ തസ്യ തമുവാച മഹാമതിഃ । ധര്മ ഉവാച- മയി നഷ്ടേ മഹാപ്രാജ്ഞ ലോകോ നാശം സമേഷ്യതി
ഇത് കേട്ടശേഷം, മഹാമതിയായവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു. ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് നാശം സംഭവിച്ചാൽ, മഹാജ്ഞാനിയേ, ലോകം നശിക്കും.
ദുഃഖമൂലമഹം താത നികര്ശാമി ഭൃശം ദ്വിജ । സൌഖ്യം പശ്ചാദഹം ദദ്മി യദി സത്യം ന മുംചതി
ഞാൻ തന്നെയാണ് ദു:ഖത്തിന്റെ മൂലകാരണമായത്, പ്രിയനേ, ഞാൻ ദ്വിജനേ, അതിവേകമവരെ ബാധിക്കുന്നു; സത്യം ഉപേക്ഷിക്കാതെ ഇരുന്നാൽ, പിന്നെ ഞാൻ സുഖം നൽകും.
പാപോയം സുഖമൂലസ്തു പുണ്യം ദുഃഖേന ലഭ്യതേ । പുണ്യമേവം പ്രകുര്വാണഃ പ്രാണീ പ്രാണാന്വിമുംചതി
പാപം സുഖത്തിന്റെ മൂലമാണ്, പക്ഷേ പുണ്യം ദു:ഖത്തിലൂടെ ലഭിക്കും; ഇങ്ങനെ പുണ്യം ചെയ്യുന്നവൻ ജീവൻ വിട്ട് പോകുന്നു.
മഹത്സൌഖ്യം ദദാമ്യേവം പരത്ര ച ന സംശയഃ । ദുര്വാസാ ഉവാച- സുഖം യേനാപ്യതേ തേന പരം ദുഃഖം പ്രപദ്യതേ
ഇങ്ങനെ ഞാൻ വലിയ സുഖം നൽകുന്നു, പിന്നെയും സംശയമില്ല. ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: ആരാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്, അവൻ വലിയ ദു:ഖവും അനുഭവിക്കും.
തത്തു മര്ത്യഃ പരിത്യജ്യ അന്യേനാപി പ്രഭുജ്യതേ । തത്സുഖം കോ വിജാനാതി നിശ്ചയം നൈവ പശ്യതി
മനുഷ്യൻ അതു ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മറ്റൊരാൾ അതു അനുഭവിക്കും; ആ സുഖം ആരാണ് അറിയുന്നത്? ഉറപ്പായി ആരും കാണുന്നില്ല.
തച്ഛ്രേയോ നൈവ പശ്യാമി അന്യായ്യം ഹി കൃതം തവ । യേന കായേന ക്രിയതേ ഭുജ്യതേ നൈവ തത്സുഖമ്
അത് ഞാൻ നല്ലതെന്നു കാണുന്നില്ല; നീ ചെയ്തത് നീതികേടാണ്. ഏത് ശരീരത്തിൽ പ്രവർത്തി ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ആ ശരീരത്തിന് ആ സുഖം ലഭിക്കില്ല.
അന്യേന ക്രിയതേ ക്ലേശമന്യേനാപി പ്രഭുജ്യതേ । തത്സുഖം കോ വിജാനാതി ചാന്യായം ധര്മമേവ വാ
ഒരാൾ ചെയ്യുന്നത് മറ്റൊരാൾക്കു ദു:ഖം നൽകുന്നു, മറ്റൊരാൾക്കു സുഖം ലഭിക്കുന്നു; ആ സുഖം ആരാണ് അറിയുന്നത്, അതോ ധർമ്മം നീതിയാണോ?
അന്യേന ക്രിയതേ ക്ലേശമന്യേനാപി സുഖം പുനഃ । ഭുനക്തി പുരുഷോ ധര്മ തത്സര്വം ശ്രേയസാ യുതമ്
ഒരാൾ ചെയ്യുന്നത് മറ്റൊരാൾക്കു ദു:ഖം നൽകുന്നു, പിന്നെയും മറ്റൊരാൾക്കു സുഖം ലഭിക്കുന്നു; മനുഷ്യൻ ധർമ്മം അനുഭവിക്കുന്നു, എല്ലാം നല്ലതിനായി തന്നെയാണ്.
പുണ്യം ചൈവ അനേനാപി അനേന ഫലമശ്നുതേ । ക്രിയമാണം പുനഃ പുണ്യമന്യേന പരിഭുജ്യതേ
ഇതുകൊണ്ടും പുണ്യം ലഭിക്കും, അതിന്റെ ഫലം ഇതിൽനിന്നും അനുഭവപ്പെടും; ചെയ്ത പുണ്യം മറ്റൊരാൾക്കു വീണ്ടും അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു.
തത്സര്വം ഹി സുഖം പ്രോക്തം യത്തഥാ യസ്യ ലക്ഷണമ് । ധര്മശാസ്ത്രോദിതം ചൈവ കൃതം സര്വത്ര നാന്യഥാ
എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര്ക്ക് അനുയോജ്യമെന്നു അതിന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം സുഖം നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെയാണ് എല്ലാം നടക്കുന്നത്, വേറെയില്ല.
യേന കായേന കുര്വംതി തേന ദുഃഖം സഹന്തി തേ । പരത്ര തേന ഭുംജംതി അനേനാപി തഥൈവ ച
യാരുടെ ശരീരത്തിലൂടെ അവർ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു, അതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെയാണ് അവർ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നത്. മറ്റുള്ള ലോകത്തും ഇതുപോലെ തന്നെയാണ് അനുഭവം, ഈ ലോകത്തും അതുപോലെയാണ്.
ഇതി ജ്ഞാത്വാ സ ധര്മാത്മാ ഭവാന്സമവലോകയേത് । യഥാ ചൌരാ മഹാപാപാഃ സ്വകായേന സഹംതി തേ
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ളവൻ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കണം. കള്ളന്മാരും വലിയ പാപികൾക്കും തങ്ങളുടെ തന്നെ ശരീരത്തിൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് പോലെ.
ദുഃഖേന ദാരുണം തീവ്രം തഥാ സുഖം കഥം നഹി । ധര്മ ഉവാച- യേന കായേന പാപാശ്ച സംചരന്തി ഹി പാതകമ്
അവർ കടുത്ത ദു:ഖം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, അതുപോലെ സുഖം അനുഭവിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: പാപികൾ ഏത് ശരീരത്തിൽ പാപം ചെയ്യുന്നു—
തേന പീഡാം സഹംത്യേവ പാതകസ്യ ഹി തത്ഫലമ് । ദംഡമേകം പരം ദൃഷ്ടം ധര്മശാസ്ത്രേഷു പംഡിതൈഃ
അവരെ അതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെയാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടത്. അതാണ് പാപത്തിന്റെ ഫലം. ഒരു ശിക്ഷ മാത്രം ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു.
തം ധര്മപൂര്വകം വിദ്ധി ഏതൈര്ന്യായൈസ്ത്വമേവ ഹി । ദുര്വാസാ ഉവാച- ഏവം ന്യായം ന മന്യേഹം തഥൈവ ശൃണു ധര്മരാട്
അത് നീ ധർമ്മത്തിന് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, ഈ ന്യായങ്ങൾ പ്രകാരം നീ തന്നെ അതു നടപ്പിലാക്കണം. ദുര്വാസ പറഞ്ഞു: ഈ ന്യായം ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; ധർമ്മരാജാവേ, യഥാർത്ഥം കേൾക്കു.
ശാപത്രയം പ്രദാസ്യാമി ക്രുദ്ധോഹം തവ നാന്യഥാ । ധര്മ ഉവാച- യദാ ക്രുദ്ധോ മഹാപ്രാജ്ഞ മാമേവ ഹി ക്ഷമസ്വ ച
ഞാൻ കോപത്തോടെ നിന്നെ മൂന്നു ശാപങ്ങൾ നൽകും; വേറൊരു വഴി ഇല്ല. ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിവേ, നീ കോപിതനായാൽ എന്നെയും ക്ഷമിക്കണം.
നൈവ ക്ഷമസി വിപ്രേംദ്ര ദാസീപുത്രം ഹി മാം കുരു । രാജാനം തു പ്രകര്തവ്യം ചാംഡാലം ച മഹാമുനേ
നീ ക്ഷമിക്കുന്നില്ല, ബ്രാഹ്മണരിൽ പ്രധാനനായവനേ; എന്നെ ദാസിയുടെ മകനാക്കൂ. എന്നെ രാജാവും, ചാണ്ഡാളനുമാക്കൂ, മഹാമുനിവേ.
പ്രസാദസുമുഖോ വിപ്ര പ്രണതസ്യ സദൈവ ഹി । ദുര്വാസാശ്ച തതഃ ക്രുദ്ധോ ധര്മം ചൈവ ശശാപ ഹ
പ്രണാമം ചെയ്യുന്നവനോടു എപ്പോഴും ദയാഭാവം കാണിക്കണം, ബ്രാഹ്മണനേ. അതിനുശേഷം ദുര്വാസൻ കോപത്തോടെ ധർമ്മനെ ശപിച്ചു.
ദുര്വാസാ ഉവാച-। രാജാ ഭവ ത്വം ധര്മാദ്യ ദാസീപുത്രശ്ച നാന്യഥാ । ഗച്ഛ ചാംഡാലയോനിം ച ധര്മ ത്വം സ്വേച്ഛയാ വ്രജ
ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: ഇന്നുമുതൽ നീ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് രാജാവാവുക, ദാസിയുടെ മകനാവുക; വേറൊരു വഴി ഇല്ല. ചാണ്ഡാളന്റെ ജന്മം സ്വീകരിക്കൂ, ധർമ്മാ, നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പോവുക.
ഏവം ശാപത്രയം ദത്ത്വാ ഗതോസൌ ദ്വിജസത്തമഃ । അനേനാപി പ്രസംഗേന ദൃഷ്ടോ ധര്മഃ പുരാ കില
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ശാപങ്ങൾ നൽകി ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ നിന്ന് പോയി; ഈ സംഭവത്തിലൂടെ തന്നെ പുരാതനകാലത്ത് ധർമ്മൻ കാണപ്പെട്ടു.
സോമശര്മോവാച-। ധര്മസ്തു കീദൃശോ ജാതസ്തേന ശപ്തോ മഹാത്മനാ । തദ്രൂപം തസ്യ മേ ബ്രൂഹി യദി ജാനാസി ഭാമിനി
സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശാപം ലഭിച്ചപ്പോൾ ധർമ്മൻ എങ്ങനെയായിരുന്നു? അവന്റെ രൂപം എങ്കിൽ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ എന്നോട് പറയൂ, സുന്ദരിയേ.
സുമനോവാച-। ഭരതാനാം കുലേ ജാതോ ധര്മോ ഭൂത്വാ യുധിഷ്ഠിരഃ । വിദുരോ ദാസീപുത്രസ്തു അന്യം ചൈവ വദാമ്യഹമ്
സുമന പറഞ്ഞു: ഭാരതവംശത്തിൽ ജനിച്ച് ധർമ്മൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനായി; ദാസിയുടെ മകൻ വിദ്യുരനായി, മറ്റൊന്ന് ഞാൻ പറയാം.
യദാ രാജാ ഹരിശ്ചംദ്രോ വിശ്വാമിത്രേണ കര്ഷിതഃ । തദാ ചാംഡാലതാം പ്രാപ്തഃ സ ഹി ധര്മോ മഹാമതിഃ
രാജാവായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വിശ്വാമിത്രനാൽ ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ ചാണ്ഡാളനായി; ആ ധർമ്മൻ വലിയ ജ്ഞാനിയായിരുന്നു.
ഏവം കര്മഫലം ഭുക്തം ധര്മേണാപി മഹാത്മനാ । ദുര്വാസസോ ഹി ശാപാദ്വൈ സത്യമുക്തം തവാഗ്രതഃ
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ധർമ്മനും കർമ്മഫലം അനുഭവിച്ചു; ദുര്വാസന്റെ ശാപം മൂലം മുമ്പ് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.