സത്പുത്രേണ മഹാഭാഗ പിതാ മാതാ ച ജംതവഃ । ഏകഃ പുത്രോ വരോ വിദ്വാന്ബഹുഭിര്നിര്ഗുണൈസ്തു കിമ്
മനോഹരമായ മകനാൽ, ഭാഗ്യവാൻ, പിതാവും മാതാവും എല്ലാ ജീവികളും ഉയരുന്നു; ജ്ഞാനമുള്ള ഒരുമകൻ എത്രയും നല്ലത്, ഗുണമില്ലാത്ത അനേകം മക്കളെക്കാൾ.
ഏകസ്താരയതേ വംശമന്യേ സംതാപകാരകാഃ । പൂര്വമേവ മയാ പ്രോക്തമന്യേ സംബംധഗാമിനഃ
ഒറ്റമകൻ വംശത്തെ ഉയർത്തുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു. ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മറ്റുള്ളവർ കൂടുതൽ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
പുണ്യേന പ്രാപ്യതേ പുത്രഃ പുണ്യേന പ്രാപ്യതേ കുലമ് । സുഗര്ഭഃ പ്രാപ്യതേ പുണ്യൈസ്തസ്മാത്പുണ്യം സമാചര
പുണ്യത്താൽ മകൻ ലഭിക്കുന്നു; പുണ്യത്താൽ കുടുംബം ലഭിക്കുന്നു. നല്ല ഗർഭം പുണ്യത്താൽ ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.
ജാതസ്യ മൃതിരേവാസ്തി ജന്മ ഏവ മൃതസ്യ ച । സുജന്മ പ്രാപ്യതേ പുണ്യൈര്മരണം തു തഥൈവ ച
ജനിച്ചവർക്കു മരണം ഉറപ്പാണ്; മരിച്ചവർക്കു ജനനം ഉറപ്പാണ്. നല്ല ജന്മം പുണ്യത്താൽ ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ മരണം കൂടി.
സുഖം ധനചയഃ കാംത ഭുജ്യതേ പുണ്യകര്മഭിഃ । സോമശര്മോവാച- പുണ്യസ്യാചരണം ബ്രൂഹി തഥാ ജന്മാന്യപി പ്രിയേ
സന്തോഷവും സമ്പത്തും, പ്രിയേ, സദാചാരമുള്ളവരാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: സദ്ഗുണങ്ങളുടെ ആചരണം എങ്ങനെയെന്ന് പറയൂ, അതിനാൽ ജന്മഫലങ്ങളും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
സുപുണ്യഃ കീദൃശോ ഭദ്രേ വദ പുണ്യസ്യ ലക്ഷണമ് । സുമനോവാച- ആദൌ പുണ്യം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാ പുണ്യം ശ്രുതം മയാ
ഏത് വിധത്തിലുള്ള സദ്ഗുണമാണ് ഉത്തമം, സദ്ഗുണത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പറയൂ എന്ന് സുമന പറഞ്ഞു: ആദ്യം ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ സദ്ഗുണം എന്താണെന്ന് വിശദീകരിക്കാം.
പുരുഷോ വാഥവാ നാരീ യഥാ നിത്യം ച വര്തതേ । യഥാ പുണ്യൈഃ സമാപ്നോതി കീര്തിം പുത്രാന്പ്രിയാന്ധനമ്
പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആയാലും, ഓരോ ദിവസവും നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോൾ, പ്രശസ്തിയും പ്രിയപ്പെട്ട മക്കളും സമ്പത്തും ലഭിക്കും.
പുണ്യസ്യ ലക്ഷണം കാംത സര്വമേവ വദാമ്യഹമ് । ബ്രഹ്മചര്യേണ സത്യേന മഖപംചകവര്തനൈഃ
സദ്ഗുണത്തിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഞാൻ പറയാം, പ്രിയേ: ബ്രഹ്മചര്യവും സത്യവും അഞ്ചു യാഗങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ദാനേന നിയമൈശ്ചാപി ക്ഷമാശൌചേന വല്ലഭ । അഹിംസയാ സുശക്ത്യാ ച അസ്തേയേനാപി വര്തനൈഃ
ദാനം, വ്രതങ്ങൾ, ക്ഷമ, ശുദ്ധി, അഹിംസ, കഴിയുന്നത്ര പരിശ്രമം, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക — ഇതെല്ലാം കൂടി സദ്ഗുണത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്, പ്രിയേ.
ഏതൈര്ദശഭിരംഗൈസ്തു ധര്മമേവം പ്രപൂരയേത് । സംപൂര്ണോ ജായതേ ധര്മോ ഗ്രാസൈര്ഭോഗോ യഥോദരേ
ഈ പത്ത് ഗുണങ്ങളാൽ സദ്ഗുണം പൂർണ്ണമാകും; ഭക്ഷണം വയറു നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, സദ്ഗുണം സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നു.
ധര്മം സൃജതി ധര്മാത്മാ ത്രിവിധേനൈവ കര്മണാ । തസ്യ ധര്മഃ പ്രസന്നാത്മാ പുണ്യമേവം തു പ്രാപയേത്
മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികളാൽ സദാചാരമുള്ളവൻ സദ്ഗുണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെ സദ്ഗുണം ലഭിക്കും.
യം യം ചിംതയതേ പ്രാജ്ഞസ്തം തം പ്രാപ്നോതി ദുര്ലഭമ് । സോമശര്മോവാച- കീദൃങ്മൂര്തിസ്തു ധര്മസ്യ കാന്യംഗാനി ച ഭാമിനി
യാതൊന്നിനെ കുറിച്ച് ജ്ഞാനിയോർത്താൽ പോലും, അതു പ്രാപിക്കാനാവശ്യമായതെന്തും അവൻ നേടും. സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: സദ്ഗുണത്തിന് രൂപം എങ്ങനെയാണ്, അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, സുന്ദരിയേ?
പ്രീത്യാ കഥയ മേ കാംതേ ശ്രോതും ശ്രദ്ധാ പ്രവര്തതേ । സുമനോവാച- ലോകേ ധര്മസ്യ വൈ മൂര്തിഃ കൈര്ദൃഷ്ടാ ന ദ്വിജോത്തമ
സ്നേഹത്തോടെ പറയൂ, പ്രിയേ, കേൾക്കാൻ വിശ്വാസം ഉണരുന്നു. സുമന പറഞ്ഞു: ലോകത്ത് സദ്ഗുണത്തിന്റെ രൂപം ആരും കണ്ടിട്ടില്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
അദൃശ്യവര്ത്മാ സത്യാത്മാ ന ദൃഷ്ടോ ദേവദാനവൈഃ । അത്രിവംശേ സമുത്പന്നോ അനസൂയാത്മജോ ദ്വിജഃ
അത് കാണാനാവാത്ത വഴിയാണ്, അതിന്റെ സ്വഭാവം സത്യമാണ്; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും അതിനെ കണ്ടിട്ടില്ല. അത്രിവംശത്തിൽ അനസൂയയുടെ മകനായ ഒരു ദ്വിജൻ ജനിച്ചു.
തേന ദൃഷ്ടോ മഹാധര്മോ ദത്താത്രേയേണ വൈ സദാ । ദ്വാവേതൌ തു മഹാത്മാനൌ കുര്വാണൌ തപ ഉത്തമമ്
അവൻ ദത്താത്രേയനൊപ്പം മഹാസദ്ഗുണം കണ്ടു; ഈ രണ്ടുപേരും ഉത്തമമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
ധര്മേണ വര്തമാനൌ തൌ തപസാ ച ബലേന ച । ഇംദ്രാധികേന രൂപേണ പ്രശസ്തേന ഭവിഷ്യതഃ
അവർ സദ്ഗുണത്തിലും തപസ്സിലും ശക്തിയിലും നിലകൊണ്ടു; ഇന്ദ്രനേക്കാൾ ഭംഗിയുള്ള രൂപത്തിൽ പ്രശസ്തരായി.
ദശവര്ഷസഹസ്രം തൌ യാവത്തു വനസംസ്ഥിതൌ । വായുഭക്ഷൌ നിരാഹാരൌ സംജാതൌ ശുഭദര്ശനൌ
പതിനായിരം വർഷം അവർ കാടിൽ താമസിച്ചു; വായുവാണ് ഭക്ഷ്യമായി, ഭക്ഷണം ഇല്ലാതെ, ഭംഗിയാർന്ന രൂപം അവർ നേടി.
ദശവര്ഷസഹസ്രം തു താവത്കാലം തപോര്ജിതമ് । സുസാധ്യമാനയോശ്ചൈവ തത്ര ധര്മഃ പ്രദൃശ്യതേ
പതിനായിരം വർഷം അവർ തപസ്സിലൂടെ വിജയിച്ചു; അത്രയും കാലം എളുപ്പത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തപ്പോൾ അവിടെ സദ്ഗുണം തെളിഞ്ഞു.
പംചാഗ്നിഃ സാധ്യതേ ദ്വാഭ്യാം താവത്കാലം ദ്വിജോത്തമ । ത്രികാലം സാധിതം താവന്നിരാഹാരം കൃതം തഥാ
അവർ രണ്ടുപേരും ആ കാലം മുഴുവൻ പഞ്ചാഗ്നി വ്രതം പാലിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ; ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചരിച്ചു, ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെയും തുടരുകയും ചെയ്തു.
ജലമധ്യേ സ്ഥിതൌ താവദ്ദത്താത്രേയോ യതിസ്തഥാ । ദുര്വാസാസ്തു മുനിശ്രേഷ്ഠസ്തപസാ ചൈവ കര്ഷിതഃ
ജലത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, ദത്താത്രേയൻ എന്ന യതിയും, ദുർവാസസെന്ന മഹാമുനിയും, തപസ്സിൽ ക്ഷീണിച്ചവരായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ധര്മം പ്രതി സ ധര്മാത്മാ ചുക്രോധ മുനിപുംഗവഃ । ക്രുദ്ധേ സതി മഹാഭാഗ തസ്മിന്മുനിവരേ തദാ
സദ്ഗുണത്തിനെതിരെ ആ ധർമ്മാത്മാവായ മഹാമുനി കോപിച്ചു; അപ്പോൾ ആ മഹാഭാഗൻ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ, ക്രുദ്ധനായി.
അഥ ധര്മഃ സമായാതഃ സ്വരൂപേണ ച വൈ തദാ । ബ്രഹ്മചര്യാദിഭിര്യുക്തസ്തപോഭിശ്ച സ ബുദ്ധിമാന്
അപ്പോൾ സദ്ഗുണം തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി; ബ്രഹ്മചര്യാദി ഗുണങ്ങളോടും തപസ്സോടും കൂടി, ജ്ഞാനത്തോടെ.
സത്യം ബ്രാഹ്മണരൂപേണ ബ്രഹ്മചര്യം തഥൈവ ച । തപസ്തു ദ്വിജവര്യോസ്തി ദമഃ പ്രാജ്ഞോ ദ്വിജോത്തമഃ
സത്യവും ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിലും, അതുപോലെ ബ്രഹ്മചര്യവും, ഉത്തമരായ ദ്വിജന്മാരിൽ തപസ്സാണ് പ്രധാനമായത്. ജ്ഞാനമുള്ളവനിൽ സ്വയംനിയന്ത്രണമാണ് പ്രധാന ലക്ഷണം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
നിയമസ്തു മഹാപ്രാജ്ഞോ ദാനമേവ തഥൈവ ച । അഗ്നിഹോത്രിസ്വരൂപേണ ഹ്യാത്രേയം ഹി സമാഗതാഃ
മഹാജ്ഞാനിയാകുന്നവനിൽ ശീലവും, അതുപോലെ ദാനം എന്ന ഗുണവും, അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവന്റെ രൂപത്തിൽ ഇവയൊക്കെയും ഇവിടെ ഒന്നിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു, അത്രികുലജ.
ക്ഷമാ ശാംതിസ്തഥാ ലജ്ജാ ചാഹിംസാ ച ഹ്യകല്പനാ । ഏതാഃ സര്വാഃ സമായാതാഃ സ്ത്രീരൂപാസ്തു ദ്വിജോത്തമ
ക്ഷമ, ശാന്തി, ലജ്ജ, അഹിംസ, വഞ്ചനയില്ലായ്മ — ഈ സകല ഗുണങ്ങളും സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ഇവിടെ ഒന്നിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ബുദ്ധിഃ പ്രജ്ഞാ ദയാ ശ്രദ്ധാ മേധാ സത്കൃതി ശാംതയഃ । പംചയജ്ഞാസ്തഥാ പുണ്യാഃ സാംഗാ വേദാസ്തു തേ തദാ
ബുദ്ധി, വിവേകം, കരുണ, വിശ്വാസം, മെധ, നല്ല പെരുമാറ്റം, ശാന്തി, അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങൾ, അതുപോലെ പുണ്യമായ വേദങ്ങൾ എല്ലാം ഇവിടെയുണ്ട്.
സ്വസ്വരൂപധരാശ്ചൈവ തേ സര്വേ സിദ്ധിമാഗതാഃ । അഗ്ന്യാധാനാദയഃ പുണ്യാ അശ്വമേധാദയസ്തഥാ
സ്വന്തം രൂപം ധരിച്ചവരായി ഇവർ എല്ലാവരും സിദ്ധി നേടിയിരിക്കുന്നു; അഗ്നി സ്ഥാപനം തുടങ്ങി അശ്വമേധം വരെ എല്ലാ മഹായജ്ഞങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.
രൂപലാവണ്യസംയുക്താഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ । ദിവ്യമാല്യാംബരധരാ ദിവ്യഗംധാനുലേപനാഃ
സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും നിറഞ്ഞവരായി, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചു, ദിവ്യഗന്ധം പുരട്ടിയവരാണ് ഇവർ.
കിരീടകുംഡലോപേതാ ദിവ്യാഭരണഭൂഷിതാഃ । ദീപ്തിമംതഃ സുരൂപാസ്തേ തേജോജ്വാലാഭിരാവൃതാഃ
കിരീടവും കുണ്ഡലവും അണിഞ്ഞ്, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ മനോഹരരായി, തേജസ്സിന്റെ ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരാണ് ഇവർ.
ഏവം ധര്മഃ സമായാതഃ പരിവാരസമന്വിതഃ । യത്ര തിഷ്ഠതി ദുര്വാസാഃ ക്രോധനഃ കാലവത്തഥാ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മം തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു, ദുർവാസൻ കോപഭരിതനായി, കാലനെപ്പോലെ അവിടെയുണ്ട്.