രണേ നിര്ജിത്യ ഗോവിംദം തമിമം പാപചേതസമ് । വ്യാപാദ്യ ദേവതാഃ സര്വാഃ പദമൈംദ്രം വ്രജാമ്യഹമ്
യുദ്ധത്തില് ഗോവിന്ദനെ ജയിച്ച്, ഈ ദുഷ്ടചിത്തനെയെ കൊല്ലുകയും, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രന്റെ സിംഹാസനം നേടും.
ബലിരുവാച- ഏവം ന യുജ്യതേ കര്തും യുഷ്മാഭിര്ദിതിജേശ്വരാഃ । വിഷ്ണുനാ സഹ യദ്വൈരം തദ്വൈരം നാശകാരണമ്
ബലി പറഞ്ഞു: "ദാനവന്മാരുടെ നേതാക്കളേ, നിങ്ങള് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല; വിഷ്ണുവുമായി വൈരമുണ്ടാക്കുന്നത് നമ്മുടെ നാശത്തിന് കാരണമാകില്ല."
ദാനധര്മൈസ്തഥാ പുണ്യൈസ്തപോഭിര്യജ്ഞയാജനൈഃ । തമാരാധ്യ ഹൃഷീകേശം സുഖം ഗച്ഛംതി മാനവാഃ
ദാനം, ധർമ്മം, തപസ്സ്, യജ്ഞം എന്നിവയിലൂടെ മനുഷ്യര് ഹൃഷീകേശനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി സന്തോഷം നേടുന്നു.
ഹിരണ്യകശിപുരുവാച- അഹമേവം ന കരിഷ്യേ ഹരേരാരാധനം കദാ । സ്വഭാവം തു പരിത്യജ്യ ശത്രുസേവാ പ്രചര്യതേ
ഹിരണ്യകശിപു പറഞ്ഞു: "ഞാന് അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല, ഹരിയെ ആരാധിക്കില്ല; എന്റെ സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ശത്രുവിനെ സേവിക്കുന്നത് ശരിയല്ല."
മരണാദധികം തം തു മാനയംതി ഹി പംഡിതാഃ । വിഷ്ണോഃ സേവാ ന വൈ കാര്യാ മയാ ചാന്യൈശ്ച ദാനവൈഃ
മരണത്തെക്കാള് വലിയവനെ പണ്ഡിതന്മാര് ആദരിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിനെ സേവിക്കുന്നത് ഞാനും മറ്റു ദാനവന്മാരും ചെയ്യേണ്ടതല്ല.
തമുവാച മഹാത്മാനം ബലിഃ പിതാമഹം പുനഃ । ധര്മശാസ്ത്രേഷു യദ്ദൃഷ്ടം മുനിഭിസ്തത്ത്വവേദിഭിഃ
ബലി വീണ്ടും മഹാത്മാവായ പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: "ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ സത്യം അറിയുന്ന മുനികൾ കണ്ടതെന്താണോ—"
രാജനീതിയുതം മംത്രം ശത്രോശ്ചൈവ പ്രധാനതഃ । ഹീനമാത്മാനമാജ്ഞായ രിപും തം ബലിനം തഥാ
"രാജനീതിയോടൊപ്പം ശത്രുവിനെ കുറിച്ച് പ്രധാനമായും, തനിക്കുള്ള ദൗർബല്യവും ശത്രുവിന്റെ ശക്തിയും മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് യുക്തി."
തസ്യ പാര്ശ്വേ പ്രഗത്വൈവ ജയകാലം പ്രതീക്ഷയേത് । ദീപച്ഛായാം സമാശ്രിത്യ തമോ വസതി സര്വദാ
"അവന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു ജയിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കണം; ദീപത്തിന്റെ നിഴലിൽ എപ്പോഴും ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു."
സ്നേഹം ദശാഗതം പ്രേക്ഷ്യ ദീപസ്യാപി മഹാബലമ് । പ്രകാശം യാതി വേഗേന തമശ്ച വര്ദ്ധതേ പുനഃ
"ദീപത്തിലെ എണ്ണയുടെ നില കാണുമ്പോൾ, വലിയ ദീപത്തിന്റെ വെളിച്ചം വേഗത്തിൽ വർദ്ധിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഇരുണ്ടിയും വീണ്ടും കൂടുന്നു."
തഥാ പ്രസാദയേച്ഛന്നഃ സ്നേഹം നിര്ദിശ്യ തത്ത്വതഃ । സ്നേഹം കൃത്വാസുരൈഃ സാര്ദ്ധം ധര്മഭാവൈഃ സുരദ്വിഷഃ
"അങ്ങനെ, സ്നേഹം സത്യമായി കാണിച്ച് രഹസ്യമായി പ്രീതിപ്പെടുത്തണം; അസുരന്മാരോടൊപ്പം സ്നേഹം പുലർത്തി, ദേവദ്വേഷികൾ ധർമ്മപാതത്തിൽ നടക്കുന്നു."
പൂര്വമുക്തം സുമംത്രം തു മുനിനാ കശ്യപേന ഹി । തേന മംത്രേണ രാജേംദ്ര കുരു കാര്യം സ്വമാത്മവാന്
"മുനിയായ കശ്യപന് മുമ്പ് പറഞ്ഞ യുക്തി, രാജാവേ, അതനുസരിച്ച് ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നീ പ്രവർത്തിക്കണം."
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രാഹ ദൈത്യഃ പ്രതാപവാന് । പൌത്ര നൈവം കരിഷ്യേഹം മാനഭംഗം തഥാത്മനഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശക്തിയുള്ള ദൈത്യൻ പറഞ്ഞു: "പൗത്രാ, ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല, എനിക്ക് അപമാനം വരുത്തില്ല."
അന്യേ ച ബാംധവാഃ സര്വേ തമൂചുര്നയപംഡിതമ് । ബലിനോക്തം ച യത്പുണ്യം ദേവതാനാം പ്രിയംകരമ്
മറ്റു ബന്ധുക്കൾ എല്ലാവരും, നയത്തിൽ പണ്ഡിതനായ അവനോട് പറഞ്ഞു: "ബലി പറഞ്ഞ പുണ്യം, ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായത്—"
ശക്രമാനകരം പ്രോക്തം ദാനവാനാം ഭയംകരമ് । കരിഷ്യാമോ വയം സര്വേ തപ ഏവമനുത്തമമ്
"ഇത് ഇന്ദ്രനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല, ദാനവന്മാർക്ക് ഭയങ്കരമാണ്; അതിനാൽ, നാം എല്ലാവരും ഉത്തമമായ തപസ്സ് ചെയ്യും."
തപസാ നിര്ജിത്യ ദേവാന്ഹരിഷ്യാമഃ സ്വകം പദമ് । ഏവമാമംത്ര്യ തേ സര്വേ നിരാകൃത്യ ബലിം തദാ
തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം സ്ഥാനമെടുക്കാമെന്ന് തീരുമാനിച്ച്, അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു, ബലി രാജാവിനെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു.
വിഷ്ണോഃ സാര്ദ്ധം മഹാവൈരം ഹൃദി കൃത്വാ മഹാസുരാഃ । തപശ്ചക്രുസ്തതഃ സര്വേ ഗിരിദുര്ഗേഷു സാനുഷു
വിഷ്ണുവിനെതിരെ വലിയ വൈരാഗ്യം ഹൃദയത്തിൽ വച്ച മഹാസുരന്മാർ, എല്ലാവരും ചേർന്ന്, മലയുടെ ഉയരംകൽ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ഏവം തേ ദാനവാഃ സര്വേ ത്യക്തരാഗാഃ സുനിശ്ചിതാഃ । കാമക്രോധവിഹീനാശ്ച നിരാഹാരാ ജിതക്ലമാഃ
അങ്ങനെ ആ ദാനവന്മാർ attachment ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ആഗ്രഹവും കോപവും ഇല്ലാതെ, ഉപവാസം ചെയ്ത്, ക്ഷീണം ജയിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ- സര്വജ്ഞേന ത്വയാ പ്രോക്തം ദൈത്യദാനവസംഗരമ് । ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ സുവ്രതസ്യ മഹാത്മനഃ
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: ദൈത്യരും ദാനവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തെക്കുറിച്ച് നീ പറഞ്ഞുവല്ലോ, സർവ്വജ്ഞനായവനേ; ഇപ്പോൾ നാം സുവ്രത മഹാത്മാവിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കസ്യ പുത്രോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ കസ്യ ഗോത്രസമുദ്ഭവഃ । കിം തപസ്തസ്യ വിപ്രസ്യ കഥമാരാധിതോ ഹരിഃ
ആ ജ്ഞാനിയായവൻ ആരുടെ മകനാണ്? ഏത് വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്? ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്ത് തപസ്സാണ് ചെയ്തതും, എങ്ങനെ ഹരിയെ പ്രസന്നനാക്കിയത്?
സൂത ഉവാച- കഥാ പ്രജ്ഞാപ്രഭാവേണ പൂര്വമേവ യഥാ ശ്രുതാ । തഥാ വിപ്രാഃ പ്രവക്ഷ്യാമി സുവ്രതസ്യ മഹാത്മനഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മുമ്പ് കേട്ടതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ മഹിമയുള്ള സുവ്രതന്റെ കഥ ഞാൻ നിങ്ങളെക്കായി പറയാം.
ചരിതം പാവനം ദിവ്യം വൈഷ്ണവം ശ്രേയആവഹമ് । ഭവതാമഗ്രതഃ സര്വം വിഷ്ണോശ്ചൈവ പ്രസാദതഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ, ശുദ്ധവും ദിവ്യവും, വൈഷ്ണവമായ, ശുഭം നൽകുന്ന ആ ചരിതം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മുന്നിൽ മുഴുവനായി പറയാം.
പൂര്വകല്പേ മഹാഭാഗാഃ സുക്ഷേത്രേ പാപനാശനേ । രേവാതീരേ സുപുണ്യേ ച തീര്ഥേ വാമനസംജ്ഞകേ
മുൻകാലിൽ, ഭാഗ്യശാലികളേ, പാപം നീക്കുന്ന വിശുദ്ധ സ്ഥലമായ രേവാനദിയുടെ തീരത്ത്, വാമന എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥത്തിൽ.
കൌശികസ്യ കുലേ ജാതഃ സോമശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । സ തു പുത്രവിഹീനസ്തു ബഹുദുഃഖസമന്വിതഃ
കൗശിക വംശത്തിൽ ജനിച്ച സോമശർമൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, മികവുറ്റവനായിരുന്നു; അവൻ കുട്ടികളില്ലാതെ, അനേകം ദുഃഖങ്ങളിൽ പെട്ടിരുന്നു.
ദാരിദ്രേണ സ ദുഃഖേന സര്വദൈവപ്രപീഡിതഃ । പുത്രോപായം ധനസ്യാപി ദിവാരാത്രൌ പ്രചിംതയേത്
ദാരിദ്ര്യവും ദുഃഖവും കൊണ്ട് എല്ലായ്പ്പോഴും പീഡിതനായ അവൻ, പുത്രനെയും ധനവും നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം പകലും രാത്രിയും ചിന്തിച്ചു.
ഏകദാ തു പ്രിയാ തസ്യ സുമനാ നാമ സുവ്രതാ । ഭര്താരം ചിംതയോപേതമധോമുഖമലക്ഷയത്
ഒരു ദിവസം, അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ സുമനാ, സുവ്രതയും സദാചാരവതിയും ആയ അവൾ, ഭർത്താവിനെ ആലോചനയിൽ മുങ്ങിയ മുഖം താഴ്ത്തിയ നിലയിൽ കണ്ടു.
സമാലോക്യ തദാ കാംതം തമുവാച തപസ്വിനീ । ദുഃഖജാലൈരസംഖ്യൈസ്തു തവ ചിത്തം പ്രധര്ഷിതമ്
അവളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ അങ്ങനെ കണ്ടു, തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട അവൾ പറഞ്ഞു: അനേകം ദുഃഖങ്ങളുടെ വലയിൽ നിന്നാണ് നിന്റെ മനസ്സ് പീഡിതമായത്.
വ്യാമോഹേന പ്രമൂഢോസി ത്യജ ചിംതാം മഹാമതേ । മമ ദുഃഖം സമാചക്ഷ്വ സ്വസ്ഥോ ഭവ സുഖം വ്രജ
നീ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ മയങ്ങുകയാണ്; മഹാ ജ്ഞാനിയേ, ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കൂ. എന്റെ ദുഃഖം പറയൂ, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി സന്തോഷം നേടൂ.
നാസ്തി ചിംതാസമം ദുഃഖം കായശോഷണമേവ ഹി । യശ്ചിംതാം ത്യജ്യ വര്തേത സ സുഖേന പ്രമോദതേ
ചിന്തയെപ്പോലുള്ള ദുഃഖം മറ്റൊന്നുമില്ല, അത് ശരീരം ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു; ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ സന്തോഷത്തോടും ആനന്ദത്തോടും ജീവിക്കുന്നു.
ചിംതായാഃ കാരണം വിപ്ര കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । പ്രിയാവാക്യം സമാകര്ണ്യ സോമശര്മാബ്രവീത്പ്രിയാമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, നിന്റെ ചിന്തയുടെ കാരണമെന്തെന്ന് എന്റെ മുമ്പിൽ പറയൂ; അവളുടെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സോമശർമൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോട് പറഞ്ഞു.
സോമശര്മോവാച-। ഇച്ഛയാ ചിംതിതം ഭദ്രേ ചിംതാ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । തത്സര്വം തു പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാര്യതാമ്
സോമശർമൻ പറഞ്ഞു: ആഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ചിന്തിച്ചത്, ഭദ്രേ; ചിന്തയാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണമായത്. ഞാൻ എല്ലാം പറയാം, കേൾക്കൂ, മനസ്സിലാക്കൂ.