സാംഖ്യകാസ്താര്കികാഃ ശ്രൌതാസ്തേഷാം ശബ്ദാപശബ്ദജാത് । മലാത്പൂതാ ദ്വിതീയായാം തതോര്ഥേ നിര്മലാ ച സാ
സാംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ, തർക്കശാസ്ത്രജ്ഞർ, യാഗങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്നവർ — ഇവർക്ക് വാക്കുകളുടെയും വ്യാകരണമില്ലാത്ത വാക്കുകളുടെയും അശുദ്ധി രണ്ടാം ദിവസം മാറുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അത് ശുദ്ധമായതും.
കൃഷ്ണസ്യ ജന്മനാ വത്സ ത്രൈലോക്യം പാവിതം ഭവേത് । നഭസ്യേതേ വിനിര്ദിഷ്ടാ നിര്മലാ സാ തിഥിര്ബുധൈഃ
കൃഷ്ണന്റെ ജനനത്താൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും ശുദ്ധമായി, കുഞ്ഞേ; നഭസ്യ മാസത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ആ തിഥി ജ്ഞാനികൾ ശുദ്ധമായതെന്ന് പറയുന്നു.
അഗ്നിഷ്വാത്താ ബര്ഹിഷദ ആജ്യപാഃ സോമപാസ്തഥാ । പിതൄന്പിതാമഹാന്പ്രേതസംചാരാത്പ്രേതസംചരാ
അഗ്നിഷ്ടോമർ, ബർഹിഷദുകൾ, ആജ്യപകർ, സോമപകർ — പിതാക്കന്മാരും പിതാമഹന്മാരും — ഇവർ പ്രേതസഞ്ചാരികളാകുന്നത് departed-കളുമായി ബന്ധം കൊണ്ടാണ്.
പ്രേതാസ്തു പിതരഃ പ്രോക്താസ്തേഷാം തസ്യാം തു സംചരഃ । പുത്രപൌത്രേസ്തുദൌഹിത്രൈഃ സ്വധാമംത്രൈസ്തു പൂജിതാഃ
പിതാക്കന്മാരെ 'പ്രേതങ്ങൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ആ ദിവസം അവർക്കു സഞ്ചാരം ഉണ്ടാകും; മക്കളും മുമ്മക്കളും മരുമക്കളും സ്വധാമന്ത്രങ്ങളാൽ ആദരിക്കുന്നു.
ശ്രാദ്ധദാനമഖൈസ്തൃപ്താ യാംത്യതഃ പ്രേതസംചരാ । മഹാലയേ തു പ്രേതാനാം സംചാരോ ഭുവി ദൃശ്യതേ
ശ്രാദ്ധം, ദാനം, യാഗം എന്നിവകൊണ്ട് തൃപ്തരായി അവർ പോകുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ 'പ്രേതസഞ്ചാരം' എന്നു പറയുന്നത്. മഹാലയത്തിൽ ഭൂമിയിൽ പ്രേതങ്ങളുടെ സഞ്ചാരം കാണാം.
തേനൈഷാ പ്രേതസംചാരാ കീര്തിതാ ശിഖിവാഹന । യമസ്യ ക്രിയതേ പൂജാ യതോഽസ്യാ പാവകേ നരൈഃ
അതുകൊണ്ടാണ്, മയിലിനെ പതാകയാക്കിയവനേ, അതിനെ 'പ്രേതസഞ്ചാരം' എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഈ ദിവസം, മനുഷ്യർ അഗ്നിയിൽ യമനെ ആരാധിക്കുന്നു.
തേനൈഷാ യാമ്യകാ പ്രോക്താ സത്യം സത്യം മയോദിതമ് । ഏതത്കാര്തികമാഹാത്മ്യം യേ ശൃണ്വംതി നരോത്തമാഃ
അതുകൊണ്ടാണ് ഇത് യമന്റെ ദിവസം എന്നു പറയുന്നത്; ഞാൻ സത്യമായാണ് പറഞ്ഞത്. ഈ കാർത്തികമാസത്തിന്റെ മഹത്വം ആരും കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ —
കാര്തികസ്നാനജം പുണ്യം തേഷാം ഭവതി നിശ്ചിതമ്
കാർത്തികസ്നാനത്തിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം അവർക്കു നിർബന്ധമായും ലഭിക്കും.
കാര്തികേ ച ദ്വിതീയായാം പൂര്വാഹ്ണേ യമമര്ചയേത് । ഭാനുജായാം നരഃ സ്നാത്വാ യമലോകം ന പശ്യതി
കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം തീയതി രാവിലെ യമനെ ആരാധിക്കണം. ഭാനുദ്വിതീയ എന്ന ദിവസം സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ യമലോകം കാണേണ്ടി വരില്ല.
കാര്തികേ ശുക്ലപക്ഷേ തു ദ്വിതീയായാം തു ശൌനക । യമോ യമുനയാ പൂര്വം ഭോജിതഃ സ്വഗൃഹേഽചിതഃ
ശൗനക, കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം, യമനു യമുന തന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ ആദരപൂർവ്വം ഭക്ഷണം നൽകുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദ്വിതീയായാം മഹോത്സര്ഗോ നാരകീയാശ്ച തര്പിതാഃ । പാപേഭ്യോ വിപ്രയുക്താസ്തേ മുക്താഃ സര്വനിബംധനാത്
രണ്ടാം തീയതിയിൽ വലിയ ബലി അർപ്പിക്കുന്നു, നരകത്തിലേക്കുള്ളവർ തൃപ്തരാകുന്നു; പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവർ എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാകുന്നു.
ആശംസിതാശ്ച സംതുഷ്ടാഃ സ്ഥിതാഃ സര്വേ യദൃച്ഛയാ । തേഷാം മഹോത്സവോ വൃത്തോ യമരാഷ്ട്രസുഖാവഹഃ
ആശയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവർക്ക് തങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ നിലനിൽക്കാം; അവർക്കായി യമലോകത്തിൽ സന്തോഷം നൽകുന്ന മഹോത്സവം നടന്നു.
അതോ യമദ്വിതീയേയം ത്രിഷുലോകേഷു വിശ്രുതാ । തസ്മാന്നിജഗൃഹേ വിപ്ര ന ഭോക്തവ്യം തതോ ബുധൈഃ
ഇവിടെ യമദ്വിതീയ എന്നത് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയേ, ആ ദിവസം സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
സ്നേഹേന ഭഗിനീഹസ്താദ്ഭോക്തവ്യം പുഷ്ടിവര്ദ്ധനം । ദാനാനി ച പ്രദേയാനി ഭഗിനീഭ്യോ വിധാനതഃ
സ്നേഹത്തോടെ സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കണം, അത് ദേഹബലം വർദ്ധിപ്പിക്കും. സഹോദരിമാർക്ക് ദാനം ചെയ്യുകയും വേണം.
സ്വര്ണാലംകാരവസ്ത്രാണി പൂജാസത്കാരസംയുതമ് । ഭോക്തവ്യം സഹ ജായാശ്ച ഭഗിന്യാഹസ്തതഃ പരമ്
പൊന്നും അലങ്കാരവും വസ്ത്രവും, പൂജയും ആദരവും ഉൾപ്പെടുത്തി, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഇരുന്നു ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; അതിനുശേഷം സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കണം.
സര്വാസു ഭഗിനീഹസ്താദ്ഭോക്തവ്യം ബലവര്ദ്ധനമ് । ഊര്ജേ ശുക്ലദ്വിതീയായാം പൂജിതസ്തര്പിതോ യമഃ
എല്ലാ സഹോദരിമാരുടെയും കൈയിൽ നിന്നുള്ള ബലം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഊർജ്ജ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം യമനെ ആരാധിക്കുകയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യണം.
മഹിഷാസനമാരൂഢോ ദംഡമുദ്ഗരഭൃത്പ്രഭുഃ । വേഷ്ടിതഃ കിംകരൈഹൃഷ്ടൈസ്തസ്മൈ യാമ്യാത്മനേ നമഃ 6.122.
മഹിഷത്തിൽ ഇരുന്നു, ദണ്ഡവും ഗദയും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന, സന്തോഷത്തോടെ സേവകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യമസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യൈര്ഭഗിന്യഃ സുവാസിന്യോ വസ്ത്രദാനാദി തോഷിതാഃ । ന തേഷാം വത്സരം യാവത്കലഹോ ന രിപോര്ഭയമ്
വസ്ത്രം മുതലായ ദാനങ്ങൾ നൽകി വിവാഹിതയായ സഹോദരിമാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവർക്കു ഒരു വർഷം മുഴുവൻ വഴക്കോ ശത്രുവിന്റെ ഭയമോ ഉണ്ടാകില്ല.
ധന്യം യശസ്യമായുഷ്യം ധര്മകാമാര്ഥസാധനമ് । വ്യാഖ്യാതം സകലം പുത്ര സരഹസ്യം മയാനഘ
ഇത് ഭാഗ്യവും പ്രശസ്തിയും ദീർഘായുസ്സും ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥവും നൽകുന്നതാണ്. പാപരഹിതനായ മകനേ, ഈ രഹസ്യം മുഴുവനായും ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു.
യസ്യാം തിഥൌ യമുനയാ യമരാജദേവഃ സംഭോജിതഃ പ്രതിതിഥൌ സ്വസൃസൌഹൃദേന । തസ്മാത്സ്വസുഃ കരതലാദിഹ യോ ഭുനക്തി പ്രാപ്നോതി വിത്തശുഭസംപദമുത്തമാം സഃ
യമരാജാവിനെ യമുന ഭക്ഷണം നൽകുകയും, ഓരോ തവണയും സഹോദരിയുടെ സ്നേഹത്താൽ അങ്ങനെ ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴും, സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്നു ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർക്ക് ഉത്തമമായ ഐശ്വര്യവും ഭാഗ്യവും ലഭിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സസഹസ്രസംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ കാര്തികമാഹാത്മ്യേ। ദ്വാവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, പദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ കാർത്തികമാഹാത്മ്യത്തിൽ അമ്പത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
കാര്തവീര്യ ഉവാച। ഹേതുനാ കേന വിപ്രര്ഷേ മാഘസ്നാനേ മഹാദ്ഭുതഃ । പ്രഭാവോ വര്ണ്യതേ നൂനം തന്മേ കഥയ സുവ്രത
കാർതവീര്യൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷേ, മാഘസ്നാനത്തിന് ഇങ്ങനെ അത്ഭുതകരമായ ഫലങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നതിന് കാരണമെന്താണ്? ദയവായി അതിന്റെ കാരണം എന്നോട് പറയൂ.
ഗതപാപോ യദേകേന ദ്വിതീയേന ദിവം ഗതഃ । വൈശ്യോഽസൌ മാഘപുണ്യേന ബ്രൂഹി മേ തത്കുതൂഹലമ്
ഒരു വ്യാപാരി, ഒരു പ്രവൃത്തിയാൽ പാപം വിട്ട് മറ്റൊന്നിലൂടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു; മാഘമാസത്തിലെ ഈ മഹത്വം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദത്താത്രേയ ഉവാച। നിസര്ഗാത്സലിലം മേധ്യം നിര്മലം ശുചിപാംഡുരമ് । മലഹം പുരുഷവ്യാഘ്ര ദ്രാവകം ദാഹനാശനമ് । താരകം സര്വഭൂതാനാം പോഷണം ജീവനം ച യത്
ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ജലത്തിന് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ വിശുദ്ധിയും ശുദ്ധിയും ഉണ്ട്; പാപം നീക്കം ചെയ്യുകയും ദാഹം അകറ്റുകയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും രക്ഷയും പോഷണവും ജീവനും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആപോ നാരായണോദേവഃ സര്വവേദേഷു പഠ്യതേ । ഗ്രഹാണാം ച യഥാ സൂര്യോ നക്ഷത്രാണാം യഥാ ശശീ । മാസാനാം ച തഥാ മാഘഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വേഷു കര്മസു
ജലം എല്ലാ വേദങ്ങളിലും നാരായണൻ എന്നാണു പറയുന്നത്. ഗ്രഹങ്ങളിൽ സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ പോലെ, മാസങ്ങളിൽ മാഘം എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
മകരസ്ഥേ രവൌ മാഘേ പ്രാതഃ കാലേ തഥാഽമലേ । ഗോഷ്പദേഽപി ജലേ സ്നാനം സ്വര്ഗദം പാപിനാമപി
സൂര്യൻ മകരത്തിൽ നില്ക്കുന്ന മാഘമാസത്തിൽ, രാവിലെ ശുദ്ധമായ വെള്ളത്തിൽ, ഒരു പശുവിന്റെ കുരുവിൽ പോലും സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപികൾക്കു പോലും സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും.
യോഗോഽയം ദുര്ലഭോ രാജംസ്ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ । അസ്മിന്യോഗേ ത്വശക്തോഽപി സ്നായാദ്യദി ദിനത്രയമ്
രാജാവേ, ഈ യോഗം മൂന്നു ലോകത്തുമുള്ള സകല ജീവികളിലും വളരെ അപൂർവമാണ്. ആരെങ്കിലും ഈ യോഗം ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരുന്നാലും, മൂന്ന് ദിവസം മാഘമാസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ,
ദദ്യാത്കിംചിദശക്തോഽപി ദരിദ്രാഭാവവാംച്ഛയാ । ത്രിസ്നാനേനാപി മാഘസ്യ ധനിനോ ദീര്ഘജീവിനഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ദാരിദ്ര്യം മാറണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, കഴിയുന്നത്ര കുറച്ച് ദാനം ചെയ്താലും, മാഘത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്താൽ, സമ്പന്നരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കും.
പംച വാ സപ്ത വാഹാനി ചംദ്രവദ്വര്ധതേ ഫലമ് । സംപ്രാപ്തേ മകരാദിത്യേ പുണ്യേ പുണ്യപ്രദേ നൃണാമ്
അഞ്ചോ ഏഴോ ദിവസം സ്നാനം ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ക്രമേണ വർദ്ധിക്കും. മകരത്തിൽ സൂര്യൻ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അതു മനുഷ്യർക്കു വലിയ പുണ്യവും ഗുണവും നൽകും.
സത്കാര്യാസ്തിഥയഃ സര്വാ സ്നാനദാനാദി കര്മസു । കര്താരം ദാപയംതീഹ ഹ്യക്ഷയം ശാശ്വതം പദമ്
സ്നാനവും ദാനവും പോലുള്ള സത്കർമ്മങ്ങളിൽ എല്ലാ നല്ല പ്രവൃത്തികളും അതിഥികളും, ചെയ്യുന്നവർക്കു ഇവിടെ അക്ഷയവും ശാശ്വതവുമായ സ്ഥാനം നൽകുന്നു.