ഏവമാകര്ണ്യ ശുദ്ധാത്മാ വീതരാഗം ഗതഃ പുനഃ । തമുവാച ശ്വസന്ദീനഃ ശ്രൂയതാം വചനം മമ
ഇങ്ങനെ കേട്ടശേഷം, ശുദ്ധഹൃദയനായവൻ വീണ്ടും രാഗരഹിതന്റെ അടുക്കൽ പോയി. ദുഃഖത്തിൽ ശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ട്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം.'
സുഖം വിംദാമി യേനാഹം തം മാര്ഗം മമ ദര്ശയ । ഏവമസ്തു മഹാപ്രാജ്ഞ കരിഷ്യേ വചനം തവ
എനിക്ക് സന്തോഷം കിട്ടുന്ന മാർഗം നീ കാണിച്ചു തരണം. അതായിരിക്കും, മഹാപണ്ഡിതനേ, ഞാൻ നിന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കും.
പുനര്ഗച്ഛ വിവേകം ഹി സുഖവാര്താ കൃതാ ത്വയാ । സുഖമാര്ഗസ്യ വൈ വക്താ തവ ഏഷ ഭവിഷ്യതി
വിവേകന്റെ അടുക്കൽ വീണ്ടും പോകണം, കാരണം നീ സന്തോഷവാർത്ത അവനിൽ നിന്ന് കേട്ടു. സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗം നിനക്കു പറയാൻ അവൻ തന്നെയാകും.
വീതരാഗേണ പുണ്യേന പ്രേഷിതോ ഗതവാന്പ്രഭുഃ । തമുവാച മഹാത്മാനം വിവേകം ശുദ്ധസത്തമമ്
രാഗരഹിതനായ പുണ്യവാന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആ പ്രഭു പോയി, മഹാത്മാവായ ശുദ്ധസത്ത്വനായ വിവേകനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സുഖം മേ ദര്ശയ ത്വം ഹി വീതരാഗേണ പ്രേഷിതഃ । ഭവച്ഛരണമാപന്നോ രക്ഷ സംസാരദാരുണാത്
നീ രാഗരഹിതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് സന്തോഷം കാണിച്ചു തരണം. ഞാൻ നിന്റെ ശരണമായിരിക്കുന്നു; ഈ കഠിനമായ സാംസാരികതയിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
വിവേക ഉവാച- ജ്ഞാനം ഗച്ഛമഹാപ്രാജ്ഞ സ തേ സര്വം വദിഷ്യതി । ആത്മാ തഥോക്തഃ സംപ്രാപ്തോ യത്ര ജ്ഞാനം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
വിവേകം പറഞ്ഞു: മഹാപണ്ഡിതനേ, നീ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അടുക്കൽ പോകണം; അവൻ നിനക്ക് എല്ലാം പറഞ്ഞുതരും. ജ്ഞാനം സ്ഥാപിതമായിടത്താണ് ആ ആത്മാവ് ലഭ്യമാകുന്നത്.
ഭോഭോ ജ്ഞാന മഹാതേജഃ സര്വഭാവപ്രദര്ശക । ശരണം ത്വാമഹം പ്രാപ്തഃ സുഖമാര്ഗം പ്രദര്ശയ
ജ്ഞാനമേ, മഹാതേജസ്സുള്ളവനേ, എല്ലായിടത്തെയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്റെ ശരണമായിരിക്കുന്നു; സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള വഴികാണിച്ചു തരണം.
ജ്ഞാനമുവാച- ഭൃത്യോഹം തവ ലോകേശ ത്വം മാം വേത്സി ന സുവ്രത । മയാ ധ്യാനേന വൈ പൂര്വം വാരിതസ്ത്വം പുനഃപുനഃ
ജ്ഞാനം പറഞ്ഞു: ലോകനാഥനേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, പക്ഷേ നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, ധർമ്മനിഷ്ഠനേ. ഞാൻ ധ്യാനത്തിലൂടെ നിന്നെ പലതവണ തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പംചാത്മകാനാം സംഗേന ആപദം പ്രാപ്തവാന്ഭവാന് । ധ്യാനം ഗച്ഛ മഹാപ്രാജ്ഞ സ തേ ദാതാ സുഖസ്യ ച
അഞ്ച് ഘടകങ്ങളുമായി ചേർന്ന് നീ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു. മഹാപണ്ഡിതനേ, നീ ധ്യാനത്തിന്റെ അടുക്കൽ പോകണം; അവൻ നിനക്ക് സന്തോഷവും നൽകും.
ജ്ഞാനേന പ്രേഷിതോ ഹ്യാത്മാ ധ്യാനമാശ്രിത്യ സംസ്ഥിതഃ । സുഖമത്യംതസിദ്ധം ച ധ്യാനം മേ ദര്ശയസ്വ ഹ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആത്മാവ് ധ്യാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ധ്യാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പരമസന്തോഷം എനിക്ക് കാണിച്ചു തരണം.
ഭവച്ഛരണമായാതം മാമേവം പരിരക്ഷയ । ഏവം സംഭാഷിതം തസ്യ ധ്യാനമാകര്ണ്യ തദ്വചഃ
ഞാൻ നിന്റെ ശരണമായാണ് വന്നത്; ഈ സാംസാരിക കഠിനതയിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധ്യാനം അവന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
സമുവാച പുനശ്ചാപി തമാത്മാനം പ്രഹൃഷ്ടവാന് । നൈവ ത്യാജ്യോസ്മ്യഹം താത സര്വകര്മസുനിശ്ചിതഃ
അതിനുശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ, ധ്യാനം വീണ്ടും ആത്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'സഖാവേ, ഞാൻ എല്ലാകർമ്മങ്ങളിലും ഉറപ്പുള്ളതുകൊണ്ട് എന്നെ വിട്ടൊഴിയാൻ പാടില്ല.'
ത്വയൈവ വീതരാഗേണ വിവേകേന സദൈവ ഹി । ധ്യാനയുക്തോ ഭവസ്വ ത്വമാത്മാനമവലോകയ
നീ വേരുപെടുത്തലും വിവേകവും കൈവശം വെച്ച്, എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കണം. നിന്റെ ആത്മാവിനെ നീ സ്വയം നിരീക്ഷിക്കണം.
ആത്മവാംസ്ത്വം സ്ഥിരോ ഭൂത്വാ നിരാതംകോ വികല്പിതഃ । യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥഃ കജ്ജലം വമതേ സ്ഥിരഃ
നീ ആത്മാവിൽ ഉറച്ചു, ഭയമോ സംശയമോ ഇല്ലാതെ, അചഞ്ചലനായി ഇരിക്കണം. കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വെച്ചിരിക്കുന്ന വിളക്ക് പോലെ നീ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളണം.
തഥാ ദോഷാന്പ്രജ്വലിത്വാ നിര്വാണം ഹി പ്രയാസ്യതി । ഏകാംതസ്ഥോ നിരാഹാരോ മിതാശീ ഭവ സര്വദാ
ഇങ്ങനെ ദോഷങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ചാൽ, മോക്ഷം നേടാം. നീ എപ്പോഴും ഒറ്റയ്ക്കും, ഉപവാസത്തോടെയും, അളവിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചും ജീവിക്കണം.
നിര്ദ്വംദ്വഃ ശബ്ദസംഹീനോ നിശ്ചലോ ഹ്യാസനേ സ്ഥിതഃ । ആത്മാനമാത്മനാ ധ്യായന്മമൈവ സ്ഥിരബുദ്ധിനാ
ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്കുമപ്പുറം, ശബ്ദരഹിതനായി, അചഞ്ചലനായി ഇരുന്ന്, സ്ഥിരമായ മനസ്സോടെ ആത്മാവിൽ ധ്യാനം ചെയ്യണം, ഞാൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
പ്രാപ്സ്യസേ പരമം സ്ഥാനം തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്
നീ പരമാവസ്ഥയിലേക്കും, വിഷ്ണുവിന്റെ അത്യുത്തമമായ നിലയിലേക്കും എത്തും.
നവമോഽധ്യായഃ കശ്യപ ഉവാച- ഏവം സംബോധിതസ്തത്ര ആത്മാ ധ്യാനാദികൈസ്തദാ । ത്യക്തുകാമഃ സ തത്കാര്യം പംചാത്മകം സ ബുദ്ധിമാന്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഉപദേശം ലഭിച്ച ശേഷം, ആത്മാവ് ധ്യാനാദികളിലൂടെ, വിട്ടുവിടാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ആ അഞ്ചു പ്രവർത്തനങ്ങളും ബുദ്ധിപൂർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
നിമിത്താന്യേവ പശ്യൈവ പ്രാപ്യ താംസ്താന്പ്രയാതി സഃ । വിഹായ കായം നിര്ലക്ഷ്യം പതിതം നൈവ പശ്യതി
അവൻ കാരണംമാത്രങ്ങൾ മാത്രം കാണുന്നു; അവയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, അതിനെ കാണാതെ, ലക്ഷണമില്ലാതെ വിട്ടുപോകുന്നു.
സഹവര്ദ്ധിതയോര്നാസ്തി സംബംധഃ പ്രാണ ദേഹയോഃ । ധനപുത്രകലത്രൈശ്ച സംബംധഃ കേന ഹേതുനാ
ശ്വാസവും ശരീരവും ഒരുമിച്ച് വളരുന്നുവെങ്കിലും, അവയ്ക്കിടയിൽ ബന്ധമില്ല. അപ്പോൾ, ധനം, മക്കൾ, ഭാര്യ എന്നിവയുമായി ബന്ധം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
ഏവം ജ്ഞാത്വാ ശമം ഗച്ഛ ക്ലൈബ്യം മാ ഭജ സുപ്രിയേ । അയമേവ പരം ബ്രഹ്മ അയമേവ സനാതനഃ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ, മനസ്സിന് സമാധാനം നേടുക; ദൗർബല്യം സ്വീകരിക്കരുത്, പ്രിയേ. ഇതാണ് പരമ ബ്രഹ്മവും, ഇതാണ് ശാശ്വതവും.
അയമാത്മസ്വരൂപേണ ദൈത്യ ദേവേഷു സംസ്ഥിതഃ । അയം ബ്രഹ്മാ അയം രുദ്രോ ഹ്യയം വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
ഈ ആത്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ, ദാനവന്മാരിലും ദേവന്മാരിലും ഇതു നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവും, ഇതാണ് രുദ്രനും, ഇതാണ് ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവും.
അയം സൃജതി വിശ്വാനി അയം പാലയതേ പ്രജാഃ । സംഹരത്യേഷ ധര്മാത്മാ ധര്മരൂപീ ജനാര്ദനഃ
ഇവൻ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ധർമ്മസ്വരൂപിയായ ജനാർദ്ദനൻ എല്ലാം സംഹരിക്കുന്നു.
അനേനോത്പാദിതാ ദേവാ ദാനവാശ്ചൈവ സുപ്രിയ । ദേവാശ്ചാധര്മനിര്മുക്താ ധര്മഹീനാഃ സുതാസ്തവ
ഇവൻ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു, പ്രിയേ. ദേവന്മാർ അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാണ്, നിന്റെ മക്കൾക്ക് ധർമ്മമില്ല.
ധര്മോയം മാധവസ്യാംഗം സര്വദൈവൈശ്ച പാലിതമ് । ധര്മം ച ചിംതയേദ്ദേവി ധര്മം ചൈവ തു പാലയേത്
ധർമ്മം മാധവന്റെ അവയവമാണ്, ദേവന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ദേവി, ധർമ്മത്തെ ചിന്തിക്കുകയും, എല്ലായ്പ്പോഴും അതിനെ പാലിക്കുകയും ചെയ്യണം.
തസ്യ വിഷ്ണുഃ സ ധര്മാത്മാ സര്വദൈവ പ്രസാദവാന് । ധര്മേണ വര്തിതാ ദേവാഃ സത്യേന തപസാ കില
ധർമ്മാത്മാവായ വിഷ്ണു അവനോട് എല്ലായ്പ്പോഴും അനുകമ്പയുള്ളവനാണ്; ദേവന്മാർ ധർമ്മത്തിലും സത്യത്തിലും തപസ്സിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
യേഷാം വിഷ്ണുഃ പ്രസന്നോ വൈ ധര്മസ്തൈരിഹ പാലിതഃ । വിഷ്ണോഃ കായമിദം ധര്മം സത്യം ഹൃദയമേവ ച
വിഷ്ണു പ്രസന്നനായവർക്കാണ് ഇവിടെ ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത്; ധർമ്മം വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരവും, സത്യം അവന്റെ ഹൃദയവുമാണ്.
യസ്തൌ പാലയതേ നിത്യം തസ്യ വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । ദൂഷയേദ്യഃ സത്യധര്മൌ പാപമേവ പ്രപാലയേത്
ആ ധർമ്മവും സത്യവും എല്ലായ്പ്പോഴും പാലിക്കുന്നവനോട് വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകും; എന്നാൽ അവയെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നവൻ പാപം മാത്രം വളർത്തും.
തസ്യ വിഷ്ണുഃ പ്രകുപ്യേത നാശയേദതിവീര്യവാന് । വൈഷ്ണവൈഃ പാലിതം ധര്മം തപഃ സത്യേന സംസ്ഥിതൈഃ
വിഷ്ണു അവനോട് കോപിച്ചു, അതീവശക്തിയോടെ അവനെ നശിപ്പിക്കും; വൈഷ്ണവന്മാർ തപസ്സിലും സത്യത്തിലും നിലകൊണ്ട് ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കുന്നു.
തേഷാം പ്രസന്നോ ധര്മാത്മാ രക്ഷാമേവം കരോതി ച । തവ പുത്രാ ദനോഃ പുത്രാഃ സൈംഹികേയാസ്തഥൈവ ച
അവർക്കു ധർമ്മാത്മാവായവൻ പ്രസന്നനായി സംരക്ഷണം നൽകുന്നു; നിന്റെ മക്കൾ ദനുവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്, സിംഹികയുടെ പുത്രന്മാരും അതുപോലെയാണ്.